Više stotina podzemnih naselja isklesanih u vulkanskoj steni je napravljeno za daleko veći broj ljudi nego što ih danas ima cela Kapadokija. Samo u blizini grada Derinkuju, otkriveno je najveće do sada naselje, za koje se procenjuje da može primiti čak 50 hiljada ljudi.
Provincija Nevšehir, u kojoj se nalazi ovaj grad, zajedno sa oblasti Kajseri, krije više od 200 naselja sa najmanje dva podzemna nivoa. Oko 40 naselja ima tri ili više etaža koje idu i više desetina metara u zemlju.
Po do sada poznatim podacima, prvi graditelji su bili Frigijci, negde u VII veku p.n.e.
Najstariji zapis je ostavio Ksenofont u IV veku p.n.e. U Anabazi, svom delu koje opisuje put Kirove vojske od maloazijskog primorja ka unutrašnjosti Azije, Ksenofont piše o ljudima u Anatoliji koji su ukopali svoje domove dovoljno prostrane da prime porodicu, domaće životinje i zalihe hrane. U III i IV veku, u ove gradove su se useljavali hrišćani, pre nego što je 313. Milanskim ediktom proglašena neutralnost Rimskog carstva po pitanju religija i zaustavljen progon hrišćana.
Gradovi su otkriveni tek 1963. godine sasvim slučajno kada je jedan stanovnik današnjeg Derinkujua srušio zid u podrumu svoje kuće i otkrio da se iza zida nalazi još jedna prostorija, pa još jedna, pa još jedna… Tako je otkriven je najveći podzemni grad u Turskoj…
Podzemni grad Derinkuju je za posetioce otvoren tek od 1969. godine. Grad ima ukupno jedanaest nivoa (koliko je poznato), spušta se na dubinu od 85m. Po današnjim procenama mogao je primiti između 20 i 50 hiljada stanovnika. Dok istraživanja još uvek traju za turističke posete otvorena su samo dva nivoa (oko 10% površine), a dublje u grad mogu sići samo arheolozi.
Posebna znamenitost ovog grada je zasvođena prostrana odaja na drugom nivou koja je služila kao bogoslovska škola, a sa strane se nalaze manje prostorije za učenje. Između trećeg i četvrtog sprata su strme stepenice koje vode dalje do crkve sa krstastom osnovom na najnižem nivou.
Snadbevanje grada vodom obezbeđivala je podzemna reka (dubok izvor po kome je grad i dobio ime). Izvlačenje vazduha iz podzemnih nivoa sprovođeno je kroz ukupno 52 vertikalna kanala čija funkcionalnost i danas predstavlja predmet istraživanja inženjera. Mnogi kanali visoki su i po 30m, a najveći ventilacioni kanal visok je 55m, silazi do same podzemne reke i verovatno je bio korišćen i kao bunar za vodu (iz podzemne reke) koja se u mirnodopskim vremenima kroz njega izvlačila na površinu.
Dug boravak omogućavale su i brojne prostorije za smeštaj porodica, skladištenje hrane i staje za domaće životinje. Pored najosnovnijih funkcija grad je stanovnicima pružao i druge pogodnosti: škole, crkve, vinarije i prostorije za ceđenje ulja… Ove prostorije nisu imale samo simboličku vrednost – gabarit podzemne crkve u Derikujuu je dimenzija 20x9m.
Grad može biti zatvoren sa unutrašnje strane pomoću velikih okruglih kamenih vrata. Svega tri strateški važna ulaza brzo su mogli biti zatvoreni u slučaju opasnosti. Sličnim vratima mogao je biti zatvoren i svaki od podzemnih niovoa. Kamena vrata imaju visinu od 1 do 1,5m, debela su između 30 i 50cm i teška od 200 do 500kg. Otvor na sredini služi za ubacivanje poluge i otvaranje vrata, ali i za osmatranje onoga što je iza vrata.
I sa današnjom tehnologijom bilo bi teško izvesti nešto slično, a kamoli stotinama godina p.n.e. Ovde nije kraj zanimljivostima jer Derinkuju sa susednim sličnim gradom povezuje tunel skoro 8km dug.
