Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete


Neobična istorija običnih stvari.

Dečji rođendani danas su najvažniji događaji u porodici, a nekad...

Danas je običaj da se slavi rođendan žive osobe. Ali, malo je nedostajalo da danas posmatramo godišnje proslave dana smrti! Kako to?

Mnogi od naših takozvanih rođendanskih običaja okrenuli su se za sto osamdeset stepeni u odnosu na ono što su bili u prošlosti. Dečiji rođendani se, pre svega, nikada nisu ni uzimali u obzir, još manje (pogađate!) rođendani žena. A ukrašena rođendanska torta — kratko vreme kao ostatak grčke tradicije — ponovo se pojavila ukrašena svećicama.

U starom Egiptu i u Vavilonu dani rođenja su beleženi, i kasnije slavljeni, samo kada su u pitanju muška deca kraljevskog porekla. Rođendanska slavlja bila su mislene imenice i za više klase, i za žene svih rangova, osim za kraljicu. Jedino su kralj, kraljica ili neko na visokom položaju umeli da kažu kad su rođeni — najviše što su znali bila je godina.

Gladijatori za rođendan

Prve zabeležene rođendanske svečanosti u istoriji bile su, naravno, kraljevske, odnosno faraonske. Običaj je počeo oko 3000 godina pre naše ere, pošto je faraon Menes uspeo da ujedini Gornje i Donje Kraljevstvo. Proslave su, u stvari, bile obogaćene domaće svetkovine u kojima su učestvovali i robovi, sluge i oslobođeni robovi. Tada bi, slično kao i danas za vreme državnih praznika, oslobađali zatvorenike.

Zanimljivo je da su, i pored svega, zabeležena i dva ženska rođendana iz tih davnih vremena. Od Plutarha, grčkog esejiste i biografa iz prvog veka naše ere saznajemo da je Kleopatra IV, poslednji član dinastije Ptolomeja koja je vladala Egiptom, napravila veličanstvenu rođendansku proslavu, a sve da bi zabavila svoga ljubavnika Marka Antonija. Pozvani gosti bili su obasuti zaista kraljevskim poklonima.

Grci su od Egipćana prihvatili ideju slavljenja i obeležavanja rođendana, a od Persijanaca, čuvenih starih poslastičara, preuzeli običaj pravljenja slatkog rođendanskog kolača koji je i postao zaštitni znak proslave. Pisac Filohorus govori o obožavaocima Artemide, boginje Meseca i lova, koji su šestog dana svakog meseca slavili njen rođendan tako što su pekli veliki kolač od cveća i meda. Moguće je da su na Artemidin kolač, tada, stavljali i sveće koje su simbolizovale Mesec.

Rođendani grčkih božanstava slavili su se jednom mesečno tako da je svako od njih mogao da računa na dvanaest svetkovina sebi u čast. Kao druga krajnost stoji činjenica da su rođendane živih žena i dece smatrali krajnje nevažnim. Ali, kada bi na red došao rođendan glave kuće, ni jedna zabava nije bila toliko raskošna kao ta. Ove svetkovine Grci su nazivali genetlia, a proslave rođendana glave porodice, koje su se nastavljale godinama posle njegove smrti, zvale su se genezia.

Proslavama rođendana Rimljani su dodali nešto novo. Pre pojave hrišćanstva rimski Senat je uveo običaj (koji se zadržao do danas) da se rođendani važnih državnika i političara slave kao nacionalni praznici. Tako je 44. godine pre naše ere Senat odlučio da se rođendan mučki ubijenog Cezara slavi kao državni praznik — sa javnom paradom, cirkuskom predstavom, gladijatorskim borbama, večernjim banketom i nekom pozorišnom predstavom.

Gde je nestao patuljak

Sa jačanjem hrišćanstva i proslava rođendana dobijala je na značaju, s tim što su se u prvih nekoliko vekova hrišćanstva kao rođendani svetaca slavili datumi njihove smrti, jer su se tada „stvarno rodili“. Rani hrišćanski sveštenici bojali su se rođendana jer je običaj dolazio od Egipćana i Grka, kao ostatak paganske tradicije.

I kada je 245. godine naše ere grupa istoričara odlučila da tačno izračuna datum rođenja Hrista, Katolička crkva istupila je sa tezom da je grešno računati njegov rođendan kao da je on bio kralj. Ipak, u četvrtom veku Crkva je počela da menja svoje stavove o rođendanima, što je bilo posledica rasprava o Hristovom rođenju. Tako je počeo da se slavi Božić, u zapadnom svetu sve češće su obeležavani rođendani. U dvanaestom veku parohijalne crkve zapisuju u knjige i datume rođenja žena i dece, a porodice proslavljaju, taj dan. Otprilike tada vratila se i rođendanska torta (kolač) sa upaljenim svećicama za svaku godinu.

Tako se onaj stari grčki kolač vratio u srednjem veku, naročito među nemačkim seljacima, kroz takozvani „kinderfeste“ ili dečiji praznik, koji je označavao početak slavljenja dečijih rođendana. Slavlje je počinjalo u zoru. Dete čiji se rođendan slavio probudili bi sa tortom na kojoj su bile upaljene svećice. Gorele su ceo dan, sve do porodične večere, kada se kolač jeo. I to uvek jedna svećica više nego što je bilo godina malom slavljeniku. Ona je označavala sam život. Dete je dobijalo mnogo poklona i, što je još važnije, imalo je pravo da sačini jelovnik za porodično slavlje. Pripremala su se, dakle, samo njegova omiljena jela.

Duvanje rođendanskih svećica bilo je, takođe, obavezni deo ceremonije — morale su da se ugase jednim dahom da bi se želja slavljenika ispunila. Nemački dečiji rođendani imali su još jedan detalj koji se nigde drugde nije sretao: patuljka sa bradom koji je, navodno, dobroj deci donosio poklone za rođendan. Bradati patuljak bio je preteča mnogo slavnijeg Deda-Mraza ili  uskršnjeg zečića, ali je vremenom zaboravljen. Sećanje na tog simpatičnog patuljka sačuvalo se u Nemačkoj do danas i to su glineni patuljci koje kao ukrase „sade“ po baštama.