U istoriji su poznati mnogi vladari koji su bili veoma muzikalni, svirali po nekoliko instrumenata a neki čak i komponovali. Kraljevi, carevi, kneževi, grofovi, bavili su se, pored državničkih poslova i upravljanja posedima, i muzikom.

Engleski kralj Ričard I (1157. — 1199.) učestvovao je u više dinastičkih ratova, uz francuskog kralja i nemačkog cara vodio je treći krstaški rat i zahvaljujući velikoj hrabrosti stekao laskavi nadimak Lavlje Srce. Ali, bio je isto tako poznat i po svojoj muzičkoj nadarenosti i važio za jednog od najčuvenijih srednjovekovnih truvera — pesnika i muzičara. Njegove kompozicije predstavljaju i najranije zapisana muzička dela sačuvana do danas. Među njima je najviše balada.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Alfonso Mudri i njegov dvor

Fantazije i odsečene glave

U 13. veku španski kralj Alfonso Mudri (1221. — 1284.) napisao je čak 420 pesama koje čine zbirku „Kantige svete Marije“. To je najznačajnije delo španske srednjovekovne muzike. Na njegovom dvoru ove kantige su pevali profesionalni muzičari uz instrumentalnu pratnju, a nije isključeno da ih je izvodio i sam kralj Alfonso. Od 420 kantiga 40 su lirske pohvalnice a ostale imaju epski karakter. Melodije Alfonsa Mudrog su raznovrsne: neke su slične narodnim pesmama, neke su u trubadurskom stilu, a pojedine podsećaju na motete, crkvene pesme u više glasova, ili gregorijansko crkveno jednoglasno pevanje.

Kada se pomene engleski kralj Henri VIII, surovi apsolutista, mnogi obično pomisle na brojne brakove i žene koje je pogubio. Malo je poznato, međutim, da je ovaj okrutni vladar odlično svirao lautu i klavikord i napisao tridesetak kompozicija — dvorskih pesama moteta, misa i instrumentalnih dela. Upravo je Henri VIII jedan od prvih kompozitora koji su pisali instrumentalne fantazije. Kompozicije su mu originalne, sveže i doterane. O njegovoj ljubavi prema muzici govori i činjenica da je posedovao kolekciju od blizu 400 instrumenata. Nameće se, naravno, pitanje: da li je to onaj isti kralj pred čijim su nogama padale odsečene glave, koji je nemilosrdno progonio seljake sa zemlje i pogubio Tomasa Mora, osnivača utopijskog socijalizma?

Elizabeta I, kćerka Henrija VIII i Ane Bolen, takođe je bila veliki ljubitelj muzike, po njoj se čak čitav jedan period u engleskoj muzici naziva elizabetanska epoha. Elizabeta I okupila je oko sebe mnoge poznate muzičare a engleska muzika doživela je u to doba vrhunac koji nikada više neće dostići. Pored toga što je dobro svirala virdžinal — pomodni instrument svih mladih devojaka — kraljica se zalagala i za održavanje raznih muzičkih priredbi i popularizaciju muzike u građanskom staležu. U to vreme svako ko nije svirao bar jedan instrument izazivao je podsmeh u društvu. Pored toga, pod njenom vladavinom sve više se štampaju muzička dela. Zahvaljujući upravo Elizabeti I do nas je stiglo preko 600 kompozicija engleskih virdžinalista, koje je i ona svirala. A virdžinal je, po nekima, i dobio ovaj naziv zato što ga je svirala neudata Elizabeta — dakle virdžina (devica).

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Luj XIV i njegova porodica

Muzikalni apsolutista

I Luj XIV, poznatiji kao Kralj Sunce, neobično je voleo muziku. Još od svoje pete godine učestvovao je u dvorskim baletima i igrao uz zvuke violine Žana Batista Lilija, kompozitora italijanskog porekla, u to vreme prvog čoveka ne samo muzičkog života dvora nego i Pariza uopšte, kasnije i cele Francuske. U sredini u kojoj je muzika cvetala šta je, dakle, mogao kralj nego da joj se potpuno posveti? Svirao je — gitaru, učio lautu, čembalo... Međutim, plemeniti zvuci nisu smekšali Lujevo apsolutističko srce pa je i muzički život Francuske bio pod njegovim budnim okom. Osnovao je baletski ansambl, novu operu, preuredio dvorsku kapelu i postavio Lilija za vrhovnog nadzornika muzike. Niko drugi nije smeo da prikazuje dela sa pevanjem i sviranjem niti da zapošljava više od dva pevača i šest instrumentalista. Na dvoru je osnovao kamerni i crkveni ansambl, kao i orkestar konjičke garde, za koje je isključivo kralj odabirao umetnike. Pored toga, Kralj Sunce pomno je izabirao libreta za Lilijeve opere i lično se starao o muzičkom obrazovanju svoje dece. Stalno je bio okružen muzikom i muzičarima i učestvovao u Lilijevim operama i baletima kao izvanredan igrač.

Odličan kompozitor i izvođač na nekoliko instrumenata, naročito čembalu, bio je i Leopold I, austrijski car i kralj Ugarske i Češke. Napisao je 20 moteta, desetak oratorijuma, pet rekvijema, tri kantate, 9 opera i nekoliko intermeca, kao i neka orkestarska i kamerna dela. Stručnjaci tvrde: „Kompoziciono-tehnička spremnost Leopolda I bila je na nivou profesionalnog muzičara“. Za vreme njegove vladavine Beč je postao istaknuto središte operske umetnosti. Tu je, carevom zaslugom, u drugoj polovini 17. veka izvedeno više od 400 novih italijanskih opera. Dela Leopolda I bila su svojevremeno toliko cenjena da su mnogi kompozitori pisali i varijacije na njegove teme.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Fridrih II svira flautu

Ko to viče: bravo?

Najmuzikalniji vladar u istoriji svakako je bio pruski kralj Fridrih II Veliki (1712. — 1786.). Iako tipičan predstavnik pruskog militarizma i osvajačke politike, vladao je donekle u duhu prosvećenog apsolutizma. Bio je i veoma plodan pisac, okupljao je filozofe, književnike, umetnike, neko vreme kod njega je živeo čak i Volter. A muzikom je počeo da se bavi od najranijeg detinjstva pokazujući izrazitu muzičku nadarenost. Postao je pravi virtuoz na flauti i dobar kompozitor.

Iako je muziku smatrao samo prijatnim zanimanjem, u Fridrihovoj zaostavštini nalazimo 121 sonatu za flautu i kontinuo, četiri koncerta, četiri sveske vežbi i nekoliko operskih arija. Ali apsolutizam njegove vladavine ogledao se, kao i kod Luja XIV, i u muzici, doduše na veliku radost naroda. Pod Fridrihovim nadzorom u školama se unapređuje muzičko obrazovanje i gradi nova zgrada opere u koju je mogao da uđe ko god želi, bez ulaznice, pod jednim jedinim uslovom da bude pristojno odeven. Za vreme predstave kralj je, za svaki slučaj, sedeo pored dirigenta i budno pratio izvođenje. Pevačima je, pod pretnjom telesne kazne, zabranjivao zabušavanje i skraćivanje uloga. Neumorni Fridrih priređivao je svako veče koncerte kojima je morao da prisustvuje čitav dvor, ali po kraljevoj izričitoj naredbi niko nije smeo da izražava divljenje. Jedino je Kvanc, njegov učitelj flaute, imao posebnu dozvolu da posle svakog stava uzvikne „Bravo!“.

Fridrih je svirao isključivo svoja i Kvancova dela i niko drugi nije smeo da ih izvodi ili štampa. Kralja je pratio izvrstan orkestar za koji je on sam pozivao muzičare iz Nemačke, Češke, Austrije i Italije. Doveo je na svoj dvor poznate kompozitore toga doba i osnovao takozvanu berlinsku školu. Jednom prilikom pozvao je i Johana Sebastijana Baha i zadao mu da improvizuje neobičnu temu — upravo onu po kojoj je veliki nemački majstor napisao čuvenu „Muzičku žrtvu“. '

Pa, ako je i od krunisanih glava, dosta je, da ne kažemo mnogo.