Karte, priče, zapisi, običaji... > Legende

Legenda o tri crkve

(1/1)

Konstantin:
U srednjem veku, na Belom Brodu prelazio je put koji je dolazio iz centralne Srbije i preko njega se ova oblast vezivala za Podrinje. Na ovom prelazu put se delio u dva kraka: jedan je išao uz Kolubaru do Karaule i dalje prema Valjevu, a drugi se spuštao niz Kladnicu u dolinu Tamnave. Ostaci ćuprije su ostaci mosta ( nekada na Ljigu) i utvrđenja koje je štitilo prelaz preko Ljiga i Kolubare, a koje Stojan Novaković pominje kao srednjovekovni grad Bradar (Brodar) dok Aleksandar Deroko govori o srednjovekovnom gradu Anište.

Možda su tu, ili u istočnom Županjcu stanovala tri brata od kojih su, prema predanju, Marko i Stepan, pošli na Kosovo verujući da se iz rata sa Turcima neće više vratiti, pa su stoga zamolili Petka, koji je ostao kod kuće, da za spas duše sva tri brata i sestre o njihovom trošku sagradi četiri jednake crkve. Nasuprot očekivanju, srećno su se vratili i videli da je Petko za njih i sestru Joku (Doku) podigao samo kapelice u Markovoj
Crkvi, Stepanju i Dokmiru, a u slavu svoje zaštitnice, Svete Petke, raskošnu crkvu.

Ogorčeni, oni su prokleli ovu crkvu; ona je upadljivo počela da propada, dok su Stepanjka u selu Stepanju i Markova crkva u istoimenom selu na rečici Toplici, napredovale.

Đorđe Margarašević je 1827. godine na putu za manastir Bogovađu a prolazeći pored ruševina velelepne crkve u Petki, od starih Kolubaraca čuo i zabeležio, u narodu tada još živu, legendu iz Kosovskog perioda o nastanku sela Petke, Markove Crkve , Stepanja i Dokmira :

O crkvi ovoj propoveda se u narodu da su bila tri brata: Petko, Marko i Stjepan, i da su imali sestru Doku; da su dva mlađa brata, polazeći na vojsku, Petku preporučili da četiri jednake zadužbine- crkve- sazida. To onaj učini, no svoju crkvu bolje ukrasi nego ostale i zato kad se braća s vojske zdravo vrate i to primete bude izmeđ njih rasprač no pravosuđe božje nepravdu ovu Petkovu s otim nakaže da njegova crkva , Petka, nikad ne propoje; da je Markova samo do nemačke krajine ( vojne ) pojala; Stjepani ( crkva Stevanova ) nikad nisu propojali; a crkva u Dokmiru, koja je na ime sestre Doke sazidana, najmanja i najubožnija snabdevena bila, nikad nije ni prestajala pojati.

Evo šta je savremenik, u devetnaestom veku, zapisao o ostacima velelepne crkve Svete Petke :

“ Razvaline ili urvine ove nekadašnje svetinje Srpske do oltara dugačke su 5 ,5 hvati a široke sa zapada 4 hvata i 2 stope. Ova je dužina i širina iznutra merena tj. upravo šupljina. Dužina oltara okruglog i obrnutog k istoku iznutra je 3 hvata, spolja 3 hvata i 4 stope, debljina je skoro svuda zidova pola hvata, svod ili nebo više oltara, na kom osim korova, živog i trulog drveća, živi ogromna množina otrovnih zmijurina, koje hoće da skašu na posjetioce, još je i dan današnji celokupno i nigde kroz njega ne prokisava… Osim neba, ili svoda, nad oltarom, bio je svod i nad celom ostalom ovom svetinjom, što se vidi na razvalina,koje još ne odvukoše bezbožnici. Ovaj je se držao na 4 prekrasna stuba koji su pred oltarom i 4 druga koji su po jedan hvat od zapadnog zida bili. Sva je ova prekrasna i divna svetinja sazidana od tesanog kamena, van kubeta valjda,koja su ako ne zidana, a ono bar u mesto sebre podziđivana prekrasnom prepicanom opekom, smešanom sa raznim stvarima pretučenom, koja se još i danas upotrebljava kao šuplja za kubeta nad svodovima raznih svetinja. Prekrasan živopis sa prekrasnim pismenima oko svetaca, koji još ostadoše sa izbodenim licem i izvađenim očima, od varvarstva i divljeg fanatizma, pokazivaše vreme napretka i slave Srpske…”

Crkva u Petki je obnovljena i u njoj se vrši služba počev od godine 1871.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete


Vreme nastanka hrama Svetog Dimitrija u selu Markova Crkva nije poznato. Pominje se u prvoj polovini XVII veka i priča se da su ga gradili monasi Markovog manastira kod Skoplja. Svojom arhitekturom crkva se oslanja na tradiciju raške škole. Ima osnovu u obliku pravougaonika. Na istočnoj strani je oltarska apsida koja je spolja petostrana a iznutra polukružna. Nad centralnim delom uzdiže se vitko kube ukrašeno nizom
arkadica. Priprata je kasnije dozidana, ali čini jedinstvo sa crkvom. Crkva je obnovljena 1827. godine. Naročitu vrednost predstavljaju freske, koje su samo delimično sačuvane u tamburu kupole. Očuvane predstave proroka kao stojećih figura ukazuju na to da je reč o slikaru iz škole Georgija Mitrofanovića, najistaknutijeg srpskog slikara iz prve polovine sedamnaestog veka.

Crkva Stepanjska srušena je za vreme Austrijsko Turskog rata 1787. godine a obnovljena je 1794. godine. Paroh Stepanjski bio je tada pop Krsta Đelmaševič, veoma zanimljiva ličnost iz tamne prošlosti Valjevske Nahije.

Rođen je u susednom selu Gvozdenović i službovao je krajem 18. i početkom 19. veka kao paroh u seoskoj crkvi u Stepanju. Zapisao je da je dužnost svakog duhovnika- pa i njega samog - da u " Boga srcem veruje" i da istine ljudima svojim " ustima ispoveda". U drugom zapisu kaže da je pred leto, 14 maja 1781, " na svetog mučenika Isidora " pao sneg: dok je u Crnoj Gori bio do kolena, oprašio je po Posavini. Krstu je nasledio kao Stepanjski sveštenik njegov sin Damjan ( Đelmaš ).Poznanik i duhovni brat popa Krste Đelmaševiča bio je niko drugi do Hadži Ruvim. Kada je reč o njihovim odnosima, ne bi trebalo videti sličnosti samo u tome što su život provodili u istovetnim uslovima seoske povučenosti, u teškim i nemirnim danima predustaničke Srbije, već i zbog toga što su obojica imali sličan odnos prema kulturnim vrednostima i što su, kad god su mogli, prikupljali umetničke predmete,relikvije, knjige i rukopise, kako bi ih sačuvali od uništenja. Uprkos činjenici što se o biblioteci Krste
Đelmaševiča ne zna ništa pouzdano, ima vesti koje potvrđuju verovanje u njeno postojanje.

Vrlo je verovatno da je baš Hadži Ruvim za Krstu Đelmaševiča i Stepanjsku crkvu 1780. godine izradio duborezni krst u filigranskom pozlaćenom okviru koji se rasklapa i čuva u naročitoj futroli crkve u Stepanju. Potpisao se kao "Dragi majstor". Na krstu su u minijaturnom drvorezu izrađene kompozicije. Veličina scena iznosi svega 1,5 x 1,5 cm.

Sa prednje strane u sredini krsta je Raspeće sa Bogorodicom i Jovanom pored Krsta.
Iznad njega su blagovesti, ispred njega Vavedenje, a levo i desno po jedan evanđelist.

Navigacija

[0] Indeks poruka

Idi na punu verziju