Karte, priče, zapisi, običaji... > Legende

Istina i legenda o osnivanju Rima

(1/2) > >>

Max:
Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete


1.
Osnivanje Rimske imperije (lat. Imperium Romanum) istovetan je pojam s nastankom grada Rima. Stari Rim ležao je na levoj obali Tibra, otprilike 25 kilometara od njegovog ušća. U doba imperije on je bio raširen na sedam bregova — Kapitol (Capitolinus Mons), Aventin (Collis Aventinus), Palatin (Collis Palatinus), Kvirinal (Collis Quirinalis), Viminal (Collis Viminalis), Eskvinil(Collis Esquilinus) i Celij (Collis Caelius), a obuhvatao je i jedan deo brežuljka Janikula na desnoj obali Tibra.

Vremenski trenutak osnivanja Rima danas je teško utvrditi — navode se mnoge godine,od 814. do 729. g. pre n. e. Ipak postoji mogućnost da je tradicionalni datum osnivanja grada, 21. april 753. g. pre n. e., možda i tačan. (Ovaj datum je prihvaćen na osnovu procene Marka Terencija Varona, s kraja I v. pre n. e., prema kojoj je do osnivanja Rima došlo treće godine šeste olimpijade i to 21. aprila. Na osnovu tog podatka izračunao je kasnije istoričar Dionisije Mali (Exiguus) da je Rim osnovan 753. g. pre n. e.).

Ostaci prvih naselja na teritoriji budućeg grada Rima padaju na početak prvog milenijuma pre n. e. Najpodesniji za naselje bio je svakako breg Palatin, jer je sa tri strane okružen strmim stenama i dubokim jarugama i tako samom prirodom zaštićen od napada.

Oko prvog milenijuma pre n. e. na Palatinu se pojavljuju stanovnici kod kojih je postojao običaj da spaljuju leševe svojih pokojnika, a pepeo čuvaju u posebnim sudovima — urnama. Na osnovu toga može se zaključiti da su se na Palatinu prvo nastanili Latini koji su se iselili iz dva susedna grada — Albe i Lavinija. Kasnije, bregove Kvirinal i Kapitol zauzimaju drugi stanovnici — koji svoje pokojnike zakopavaju u zemlju. Ovi stanovnici su najverovatnije bili Sabinjani. Po svoj prilici u VIII v. pre n. e. dolazi do ujedinjenja naselja koja su ležala na bregovima, i taj savez nosi naziv Septimontium („sedmobrežje“).

Max:
2.
Osnivanje grada u pravom smislu te reči arheolozi datiraju u VII v. pre n. e. To je bio „kvadratni Rim“ („Roma quadrata“), koji pomonju neki izvori. Naziv Rim (Roma) verovatno se prvobitno odnosio na grad koji je ležao na Palatinu. Malo po malo Rim je obuhvatio i druge bregove (sa izuzetkom Aventina, koji je prisjedinjen tek u IV v.), isušuje se ranije močvarni Forum, a oko grada se dižu bedemi.

Prema tome, Rim nastaje sjedinjavanjem latinskih i sabinskih naselja. Osim toga, još od najranijih vremena u životu grada učestvuju i Etrurci, koji su Rim podvrgli najpre kulturnom, a zatim i političkom uticaju.

Sama reč „Rim“ (Roma) je etrurskog ili helenskog (grčkog)porekla. Neki naučnici povezuju je sa etrurskom reči „ruma“(„dojka“), a dugi sa imenom osnivača Roma (Romusa), po helenskom korenu koji znači „snaga“. Tako otprilike izgleda do krajnosti sužena istorija postanka Rima, na osnovu arheoloških podataka i nekih opštih misli izrečenih na osnovu kritike književne tradicije.

Međutim, legende o tome govore na daleko interesantniji način, iako samo u pojedinim momentima odražavaju objektivnu stvarnost. Legende o osnivanju Rima su u starom veku obradili: Kvint Enije u „Analima“, Tit Livije u „Istoriji“ i Ovidije u „Metamorfozama“ i u ciklusu „Fasti“ („Kalendar praznika“). Od Helena pridružio im se, osim Polibija i Dionisija iz Halikarnasa, i Plutarh. U novom veku njima su se bavili svi istoričari Rima.

Max:
3.
Od vremena njihovog dodira sa helenskom civilizacijom, Rimljani su nastojali da svoju prošlost vežu za legendarnu helensku istoriju. Nastaju legende o boravku Herakla (Herkula), Odiseja i drugih helenskih junaka na tlu Italije. Dionisije iz Halikarnasa (koji je od 30. g. pre n. e. živeo u Rimu) iznosi neobičnu priču o Arkađaninu Euandaru, sinu boga Hermesa i nimfe Temide ili Nikostrate, supruge junaka Ehema. Preko svojih predaka, Euandar je bio povezan sa trojanskom kraljevskom lozom. Još dok je bio dečak, on je u Arkadijisu sreo trojanskog kralja Prijama i sprijateljio se sa Dardancem Anhisom, koji mu je podario tobolac sa strelama i odeću protkanu zlatom. Kasnije, po savetu svoje majke, Euandar je napustio Arkadijui sa grupom iseljenika se iskrcao na levoj obali Tibra, gde ga je prijateljski dočekao kralj Faun.

Neki kažu da je Euandar otišao iz Arkadije nekih šezdeset godina pre Trojanskog rata (koji se, kako se najčešće veruje, vodio od1193. do 1183. g. pre n. e.) i to, ili zbog gladi koja je zavladala zemljom ili zbog ubistva svog tobožnjeg oca Ehema, na što ga je nagovorila njegova majka. Na to su ih Arkađani oboje proterali; oni otploviše do Italije praćeni grupom Pelazga (prethelenskih stanovnika Helade). Na jednom bregu kraj reke Albule (Tibar) oniosnovaše naselje koje je Euandar nazvao Palanteum (kasnije Palatin), prema imenu svog rodnog grada. Mesto je izabrala njegova majka Nikostrata, koja je zbog svog proročkog dara koji je izražavala preko magijskih pesama (carmen), sada nazvana Karmenta.

Mudar i iskusan, Euandar je domoroce naučio pismenosti,s viranju na liri i fruli, kao i raznim zanatima. U starosti, prijateljski je dočekao Anhisovog sina Eneju i, zajedno sa svojim sinom Palantom, borio se na njegovoj strani. Euandar je imao ćerke Dinu ili Daunu i Romu. Nakon smrti ukazivane su mu božanske počasti.

Naročitu popularnost stiče tradicija o putovanju u Italiju trojanca Eneje, sina Anhisa i boginje lepote i čulne ljubavi Afrodite (Venere), i njegovo iskrcavanje u Laciju, na mestu budućeg grada Rima. Ta legenda je verovatno nastala u vreme kada je Rim bio u neprijateljskim odnosima sa Heladom, pa je poraslo interesovanje o osnivaču koji je bio politički neprijatelj Helena, ali se mogao smatrati za produkt helenske kulture. Eneja se prvi put pominje u Homerovoj „Ilijadi“, a nakon Homera, njegova sudbina je bila više puta obrađivana, svaki put drugačije. Njegov odlazak iz Troje prvi spominje pesnik Stesihor, a njegov dolazak u Italiju istoričar Helanik. Od rimskih autora prvi je o njemu pisao, koliko je poznato, Gnej Nevije, zatim Kvint Enije, istoričar Tit Livije i drugi. Ali sve te obrade blede pred sjajem Vergilijeve „Enejide“, koji je od nasleđene blede figure iz legende stvorio jedan od najvećih svetskih epova. U „Enejidi“ je opisana Enejina sudbina od pada maloazijskog gradaTroje, koju su razorili Heleni nakon desetogodišnje opsade, do pobede nad kraljem Rutula — Turnom.

Max:
4.
Nakon propasti grada Troje, jedan deo preživelih stanovnika napustio je, pod vođstvom Eneje, razoreni grad i otplovio u potragu za novom domovinom. Sa Enejom su pošli: njegov ostareli otac Anhis, koji je umro u toku putovanja, i njegov i Kreusin sin Askanije, koji se još zvao i Il, po Ilijumu (Troji).

Nakon višegodišnjeg lutanja po moru i kopnu i brojnih avantura, Eneja se napokon zaustavio u Laciju, na ušću Tibra. Tu ga je prijateljski dočekao kralj Latin, koji je vladao gradom Laurentom i Latinima, oženio ga svojom ćerkom Lavinijom i podario mu deo zemlje na upravu. Nadomak Laurenta, Eneja je osnovao novi grad, koji je nazvao po svojoj supruzi — Lavinij. Svemu tome usprotivio se rutulski kralj Turno, kome je Lavinija bila obećana. Došlo je do rata koji se završio dvobojem Eneje i Turna, iz kojeg je Eneja izašao kao pobednik. Nakon Latinove smrti, Eneja je preuzeo i njegov deo zemlje; gradovi Laurent i Lavinij postali su jedan grad —Laurolavinij, a Trojanci i Latini jedan narod. Mada je Eneja bio začetnik veličine Rima, ipak prema opšte prihvaćenoj tradiciji on nije osnovao grad Rim.

O daljoj Enejinoj sudbini malo se zna; pripovedalo se da je poginuo u ratu sa Etrurcima i da je sahranjen na obali rečice Numik. Pripovedalo se i da je Afrodita (Venera) molila Zevsa (Jupitera) da njenog sina preobrazi u božanstvo. Pošto je dobila pristanak od vrhovnog boga, naredila je rečnom bogu Numiku da odnese u more sve što je smrtno u Eneji; njegov božanski deo Venera je pomazala božanskim balsamom i ambrozijom, a zatim je sina uvrstila među bogove. Rimljani su ovo novo božanstvo nazvali Indiges (Aenaesindiges).

Prema jednom drugom predanju, Lavinija je ćerka kralja Anija, koji je vladao ostrvom Del, koju je Eneja zaveo i koja je pošla sa njim na put za Italiju, kao proročnica. Ubrzo nakon iskrcavanja na obale Lacija ona je umrla, a Eneja je u njenu čast osnovao grad Lavinij. A kažu i da je grad dobio ime po Laviniju, starijem bratu kralja Latina.

Max:
5.
Neki tvrde da je Eneja sa Lavinijom imao jednu kćer — Iliju (a neki opet pominju Emiliju), koja je bogu rata — Marsu rodila blizance Romula i Rema, tradicionalne osnivače grada Rima. Pripovedalo se i da su Romul i Rem sinovi Latina i Rome (ćerke Odiseja, ili Odisejevog sina Telemaha, ili Euandara, ili Eneje, ili...). Drugi opet kažu da su Romul i Rem blizanci, koje je Eneji rodila izvesna Deksiteja. Deca su dovedena u Italiju, ali je snažna bura raspršila sve lađe, a jedino je čun koji je nosio blizance mirno pristao na mestu gde je kasnije sagrađen Rim. Poznato je i predanje po kome su Romul i Rem rođeni na dvoru kralja Tarhona, koji je vladao gradom Tarkvinijem (severno od Rima).

Prema jednoj drugoj tradiciji Rim je osnovala Trojanka Roma, jedna od žena iz Enejine pratnje. Kad su trojanske lađe stigle na obale Lacija, ona je sa lakoćom podstakla trojanske žene, koje izmučene dugim lutanjima nisu više bile voljne da nastave put, da popale sve lađe; tako su Trojanci odlučili da se nastane u Laciju. Na brežuljku Palatinu podigli su grad, koji je kasnije, u spomen na hrabru Trojanku, nazvan Roma (Rim). Ubrzo se pokazalo da su prošli bolje nego što su se nadali, jer se pokazalo da je zemlja plodna i da ih domaće stanovništvo prihvata. Kažu i da su se prethelenski Pelazgi, pošto su prethodno prošli veći deo nastanjenog sveta i pobedili većinu stanovnika, nastanili u Lacijumu a gradu dali ime po snazi svoga oružja.

Neki kažu da je osnivač Rima kralj Latin, koji je gradu dao ime po svojoj umrloj sestri Romi. Prema helenskoj tradiciji Rim je osnovao Rom, sin itačkog kralja Odiseja i čarobnice Kirke, ili, kako drugi kažu, Emationov sin. Spajanjem helenskog i rimskog predanja o osnivanju Rima nastala je legenda o blizancima Romilu i Romu, odnosno Romulu i Remu.

Međutim, verovalo se i to da Romul i Rem nisu mogli biti Enejini unuci, pošto je Rim osnovan mnogo generacija nakon padaTroje. U skladu sa tim stvoren je i mit o osnivanju Alba Longe (grada iz kojeg će se razviti Rim), gde su Enejini potomci vladali kao kraljevi.

Naime, nakon Enejine smrti, njegova udovica Lavinija i njegov sin Askanije (Il) nisu živeli baš u velikom prijateljstvu. Stoga je ona napustila Laurolavinij i sklonila se kod izvesnog pastira Tira ili Tirena. U okrilju Tirove zaštite ona je rodila Enejinog sina Silvija. Međutim, Askanije je ubrzo pozvao maćehu da se vrati u grad, da bi utišao gnev naroda zbog njenog odlaska; njoj je prepustio Laurolavinij, a za sebe je (u skladu sa proročanstvom da osnuje grad tamo gde je njegov otac naišao na divlju svinju koja ispod cerovog stabla doji trideset prasića) sagradio Alba Longu.

Askanije je umro četiri godine nakon osnivanja Alba Longe. Nasledio ga je njegov polubrat Silvije, koji je vladao gradom dvadeset devet godina. Neki kažu da je Silvije bio sin Eneje i ranije Latinove supruge Silvije, ili Askanija i Lavinije. (Prema britanskoj tradiciji, koja je nastojala da svoje poreklo što više poveže sa trojanskim, Silvije je imao sina Bruta, koji je zbog očevog ubistva oteran u progonstvo, najpre u Heladu, a odatle je, udruživši se sa potomcima drugih trojanskih iseljenika, otplovio na zapad do ostrva Albion, koje je po njemu nazvano Britanija. Tu je Brut sagradio Trojanovu — Novu Troju, što je kasnije prešlo u Trinovantum, a potom — London.).

Za samog Askanija neki kažu da je Enejin i Lavinijin sin, ili čak da je bio sin vrhovnog rimskog boga Jupitera (Zevsa); iz tog razloga prozvali su ga Julom. (Jul je prvobitno pisano kao „Iolus“, što se izvodi od genitiva imena „Iuppiter“ — „Iovis“. Drugi opet smatraju da ime Jul dolazi od Askanijevog trojanskog imena — Il. Askanija smatraju rodonačelnikom patricijskog roda Julijevaca — „genusIulia“ — kojem je pripadao i Gaj Julije Cezar, a po njemu i Oktavijan August, pošto ga je Cezar usvojio.)

Navigacija

[0] Indeks poruka

[#] Sledeća strana

Idi na punu verziju