Golden Homolje Set za ispiranje zlata

Autor Tema: Hronologija srpske revolucije 1781.-1833.  (Pročitano 5308 puta)

Van mreže Brasch

  • Opšti urednik
  • Mlađi član
  • *****
  • Poruke: 48
  • Ugled: +21/-0
Hronologija srpske revolucije 1781.-1833.
« poslato: 02.03.2013. 01:14 »
1781.
- Carica Katarina II i car Josif II potpisuju ugovor o rušenju Turskog carstva i podeli njegovih teritorija.
- Josif II donosi Patent o verskoj toleranciji, koji ozakonjuje ravnopravnost svih veroispovesti u Austrijskom carstvu.

1787.
- Počinje rusko-turski rat.

1788.
- Počinje austrijsko-turski rat.

1788.-1789.
- Kočina krajina, ustanički pokret koji predvodi Koča Anđelković. Nakon većih uspeha, Kočine trupe u septembru 1788. doživljavaju poraz, a on biva zarobljen i nabijen na kolac.
- Austrijska vojska pod komandom generala Laudona zauzima Beograd, ali glavni teret borbe protiv Turaka nose frajkorski odredi pod komandom Mihaila Mihaljevića i ustanici koje predvodi Aleksa Nenadović, oberknez Valjevske nahije.
 
1789.
- Francuska revolucija - odlučujući zaokret u politici evropskih dvorova.

1790.
- Temišvarski sabor, na kojem Srbi zahtevaju autonomiju na teritoriji Ugarske.

1791.
- Ugovorom u Svištovu okončava se austrijsko-turski rat. Srpski ustanici dobijaju amnestiju.

1792.
- Okončava se rusko-turski rat.
- Franc II dolazi na austrijski presto.
- U Francuskoj se ukida monarhija i održava se suđenje Luju XVI.

1791.
- Obnova osmanlijske vlasti u Beogradskom pašaluku i lokalna samouprava. Reformama Selima III poboljšava se položaj hrišćanskog stanovništva. Jedna od prvih mera Porte je zabrana povratka janičarima, čime je prekinuto čitlučenje slobodnih seljaka i obnovljen stari timarsko-spahijski sistem.

1793.-1794.
- Janičari se udružuju s vidinskim odmetnikom Osman Pazvan- Ogluom, predvodnikom borbe protiv centralne vlasti u pašaluku. Beogradski vezir Hadži Mustafa-paša sa Srbima postiže sporazum kojim Srbi dobijaju važne povlastice. Oborknezovi ubrzo postaju zastupnici turske države, saradnici centralne administracije, ali i predstavnici srpskog naroda, s pravom da od naroda prikupljaju porez. Obrazuju se i posebne srpske jedinice sa svojim starešinama koje uspešno vode borbu protiv janičara.
 
1798.
- U Beogradu je pogubljen grčki revolucionar Riga od Fere.
- Napoleon Bonaparta napada Egipat i Siriju.
- Porta, prisiljena da uspostavi mir u unutrašnjosti, priznaje Pazvan-Oglua za vidinskog pašu, a janičarima dozvoljava povratak u Beogradski pašaluk.

1801.
- Uspostavljanje dahijskog režima. Dahije zauzimaju Beograd i ubijaju Mustafa-pašu.
- Dahijski teror u Beogradskom pašaluku; stvara se široki front otpora.
- Srbi obavljaju pripreme za borbu protiv dahija.

1804.
- Prvi srpski ustanak. Buna na dahije. Saznavši da se Srbi pripremaju za borbu, dahije naređuju seču knezova. Oko sedamdeset narodnih prvaka na prevaru je uhvaćeno i pogubljeno, a među njima Aleksa Nenadović, Ilija Birčanin i Hadži Ruvim.
- 2/14. februar - zbor u Orašcu, u Šumadiji. Đorđe Petrović - Karađorđe jednoglasno je proglašen za vođu ustanka. Borba počinje prvo u Šumadiji, ali se ubrzo širi na sve nahije Beogradskog pašaluka i postaje jedinstven narodni pokret.
- Na skupštini u Ostružnici zahteva se proterivanje dahija i vraćanje povlastica iz 1793/1794.
- Dositej Obradović podstiče tršćanske srpske trgovce da finansiraju ustanak i u Veneciji štampa Pjesnu na insurekciju Serbijanov, posvećenu Karađorđu i ustanicima.
- U Budimu Gavrilo Kovačević objavljuje Pesn slučainom vozmučenim v Serbii.
- Milenko Stojković hvata dahije i pogubljuje ih na ostrvu Adakale.
- Propada misija Bećir-paše, Portin pokušaj da uspostavi kontrolu u pašaluku.
- Ustanici traže podršku austrijskog, a zatim ruskog dvora. Srpska deputacija dobija obećanje da će Rusija intervenisati kod Porte u korist Srbije.
- 2. decembra Napoleon Bonaparta je proglašen za cara.

1805.
- Obrazuje se centralno upravno telo - Praviteljstvujušči sovjet.
- U aprilu se održava skupština u Pećanima, gde je odlučeno koji će se zahtevi uputiti Porti.
- Porta odbija ustanički zahtev da se ukinu feudalni odnosi i uvede autonomna srpska uprava, čime je otpočet otvoren sukob.
- Porta šalje Hafiz-pašu da silom zavede sultanov poredak.
- Razbijanje Turaka na Ivankovcu u avgustu - prva srpska pobeda nad sultanovom vojskom.
- Bitka kod Austerlica. Napoleon pobeđuje Austriju i Rusiju i ojačava svoj položaj na Balkanskom poluostrvu.
- U decembru se održava skupština u Smederevu, na kojoj se donose odluke o napadu na Beograd; širenje ideja ustanka i nastavak diplomatskih aktivnosti.
- U Budimu je objavljena oda ustanicima Pesn hrabrim Serbijanom Georgija Mihaljevića.
 
1806.
- U januaru se održava skupština u Ostružnici. Sultanu je upućena molba da se pitanja razreše mirnim putem.
- Borbe se nastavljaju i ustanici zauzimaju Ražanj, Aleksinac, Paraćin i Kruševac.
- Napoleon, vodeći kontrarusku politiku, preporučuje sultanu da uguši srpski ustanak.
- Na proleće Porta ustanicima objavljuje džihad i naređuje mobilizaciju vojske u Bosni.
- U julu počinje misija Petra Ička - poslednji pokušaj da se postigne sporazum s Portom.
- 1 avgust - velika pobeda srpske vojske u boju na Mišaru, a ubrzo potom i kod Deligrada.
- Početak rusko-turskog rata.
- Karađorđe i Sovjet odbacuju Ičkov mir i prihvataju poziv Rusije da pomognu pri operacijama u Maloj Vlaškoj.
- Posle dvoipogodišnje opsade ustanici su oslobodili Beograd 30. novembra, na Svetog Andreja Prvozvanog.
- Sava Tekelija izrađuje mapu ustaničke Srbije. Meni je sve u glavi bilo da načinim mapu Srbije s kirilovi slovi, da je Srbim čitati može, izjavio je tom prilikom.

1807.-1809.
- Mirom u Tilzitu ruski dvor zaključuje sa Francuskom sporazum koji je doveo do rusko-turskog primirja u Sloboziji. Time i u srpsko- turskim odnosima nastupa period zatišja, koji traje sve do proleća 1809.
- U Srbiju dolazi stalna ruska misija na čelu s Konstantinom Rodofinikinom.
- Razvija se unutrašnja uprave zemlje. Magistrati i vojvode su najviša vlast u nahijama. Sve javne upravne delatnosti vrše se na osnovu propisa koje je izdao Sovjet, a potvrdio Karađorđe. Otvaraju se škole, osnivaju se poštanska služba, radionice za proizvodnju baruta, topolivnica.
 
1807.
- U Sremu izbija Ticanova buna.
- Dositej Obradović prelazi u Beograd i postaje Karađorđev savetnik i prvi popečitelj prosveštenja.

1808.
- Otvara se Velika škola u Beogradu.
- Otpor centralističkoj Karađorđevoj vlasti ispoljava se u organizaciji unutrašnje uprave, ali Sovjet donosi odluku kojom se Karađorđe priznaje za naslednog “vrhovnog predvoditelja”.
- Mahmud II postaje turski car.

1809.
- Porta obnavlja ratne operacije protiv ustanika. Ofanziva je otpočeta u četiri pravca.
- Poraz u bici na Čegru. Turci izbijaju na Dunav, ali ih Karađorđe tuče kod Manasije i vraća na ranije položaje.

1810.
- Osniva se Klerikalna škola, kojom upravlja Vikentije Rakić.
- Saradnja s ruskim trupama u istočnoj Srbiji.
- Pobeda u bici kod Varvarina i zauzeće Gurgusovca - potpun slom turske ofanzive s juga.
- Bitka na Tičaru kod Loznice zaustavlja ofanzivu iz Bosne.
- Učiteljska škola u Sentandreji.
- Gimnazija u Novom Sadu.

1811.
- Reforma državne uprave kojom je ograničen uticaj Sovjeta i Skupštine, a ojačana Karađorđeva vlast.
- Osnovana su ministarstva i Veliki zemaljski sud. Sudstvo je odvojeno od upravne vlasti.
- Iz Srbije su udaljene vođe opozicije Milenko Stojković i Petar Dobrnjac.
- Karađorđe preduzima najveći graditeljski poduhvat u Srbiji - izgradnju utvrđenog dvora u Topoli.
 
1812.-1813.
- Slom ustanka. Mirom u Bukureštu Rusija je okončala rat s Turskom. Članom 8 tog ugovora Srbima je garantovana amnestija i priznato pravo na autonomiju. Kako je tim mirom prekinuta rusko-srpska vojna saradnja, Porta odlučuje da ustanak uguši silom, i na leto 1813. počinje turska ofanziva iz nekoliko pravaca.
- Karađorđe, s vođama ustanka i velikim delom naroda, u oktobru prelazi u Austriju, a nedugo zatim Turci zauzimaju Srbiju i Beograd.
- Napoleon je poražen u Rusiji.
 
1813.
- Obnova turske vlasti u Srbiji. Beogradski pašaluk je obnovljen u starim granicama, a za vezira je postavljen Sulejman-paša Skopljak. Ubrzo se uvodi stari dahijski režim nasilja i pljačke. Srbi su lišeni prava lokalne autonomije i pod pritiskom velikih nameta nezadovoljstvo u narodu raste.
- Dimitrije Davidović u Beču pokreće Novine serbske.
- Počinje s radom pozorište Joakima Vujića.
- U bici kod Lajpciga Rusi, Austrijanci i Prusi porazili su Napoleona i potisnuli ga zapadno od Rajne.

1814.
- Hadži Prodanova buna. Izbila je u Požeškoj nahiji pod vođstvom Hadži Prodana Gligorijevića. Kako su drugi narodni prvaci tada bili protiv dizanja ustanka, pobuna nije imala većeg odjeka.
- Saveznici su primorali Napoleona da se odrekne prestola i u Francuskoj je na vlast došao Luj XVIII.
- Na Bečkom kongresu sile pobednice - Engleska, Rusija, Austrija i Pruska odlučuju o političkoj karti Evrope nakon propasti Napoleonovog Carstva.
- Prota Matija Nenadović odlazi u Beč s ciljem da traži posredovanje sila, ali njegovi pokušaji ne donose nikakav rezultat.
- Porta šalje u Srbiju nove vojne snage i povećava represiju nad srpskim stanovništvom.
- Vuk Karadžić u Beču objavljuje Malu prostonarodnju slaveno-serbsku pjesnaricu, prvu štampanu zbirku srpskih narodnih pesama i Pismenicu serbskoga jezika po govoru prostoga naroda napisanu, prvu srpsku gramatiku.

1815.
- Drugi srpski ustanak. Oko kneza Miloša Obrenovića, jednog od najistaknutijih starešina, okuplja se narod i vođe iz Prvog ustanka.
- Na zboru u Takovu, na Cveti, 11. aprila doneta je odluka o podizanju ustanka i izboru Miloša Obrenovića za vođu. Ustanak ubrzo zahvata nekoliko nahija i do sredine leta oslobođeni su Rudnik, Obrenovac, Čačak, Kragujevac, Valjevo, Požarevac i Karanovac.
- Porta šalje rumelijskog valiju Marašli Ali-pašu i bosanskog vezira Huršid-pašu da uguše ustanak.
- Posle dve veće pobede - na Ljubiću 24. maja i Dublju 14. jula - dolazi do preokreta u srpsko-turskim odnosima. Porta nalaže vojnim komandantima da započnu pregovore i umire ustanak.
- Miloš Obrenović postiže sporazum sa Marašli Ali-pašom, koji, posle ruske intervencije na Porti, postaje beogradski vezir.
- U Beogradu uspostavljena Narodna kancelarija s dvanaest knezova kao vrhovno sudsko i administrativno telo za srpske poslove.
- Posebnom proklamacijom Narodne kancelarije 9. novembra objavljeno da je u Beogradskom pašaluku zavladao mir.

1816.-1830.
- Period dvojne srpsko-turske uprave. Porta izdaje osam fermana kojima se reguliše odnos između Srba i turske vlasti. Srbi su prihvatili fermane, iako su oni manjim delom ispunjavali narodne zahteve za potpunom unutrašnjom samoupravom.
- Sulejman-pašinu strahovladu zamenjuje Marašlijina blaža uprava.
- Stanovništvo je počelo da se oporavlja od teških pritisaka turskih vlasti i ustaničkih ratova. Raste natalitet, razvijaju se seoska proizvodnja i trgovina.

1817.
- U februaru izbija buna kneza Sime Markovića, koju je knez Miloš ubrzo ugušio. Nakon toga bio je otvoren put uspostavljanju jake centralne vlasti.
- Karađorđe tajno prelazi u Srbiju i posredstvom svog kuma Vujuce Vulićevića traži dogovor s knezom Milošem o započinjanju akcije protiv Turaka. Knez Miloš ne prihvata predlog i naređuje da se bivši vožd u tajnosti pogubi.
- U novembru Skupština priznaje knezu Milošu nasledno kneževsko dostojanstvo.
- Knez Miloš podiže dvor u Kragujevcu, koji postaje sedište srpske vlasti.

1818.
- Vuk Karadžić izdaje Srpski rječnik istolkovan njemačkim i latinskim riječima, prvu knjigu štampanu novom Vukovom ćirilicom.

1821.
- Buna Stevana Dobrnjca i Marka Todorovića Abdule. Nastala je iz otpora prema despotskoj vlasti kneza Miloša.
- Revolucija u Grčkoj.
- Na Uskrs pokolj vodećih predstavnika fanariotske (grčke) elite u Carigradu; patrijarh obešen na kapiji Patrijaršije.
- Dimitrije Davidović izdaje Istoriju srpskog naroda.

1825.
- Na ruski presto dolazi Nikola I.
- Đakova buna. Miloje Popović - Đak predvodi više hiljada ljudi u pobuni protiv samovolje i zuluma knežinskih knezova.
- Ustanak dekabrista u Rusiji.
- U Pešti se pokreću Serpskie Letopisi, budući Letopisi Matice srpske.

1826.
- Potpisana Akermanska konvencija. Njen 5. član, za srpsko-turske odnose, znači prve korake javnog priznanja Porte da treba da ispuni obaveze iz Bukureškog ugovora.
- U maju sultan uspeva da ukine janičarski red.
- Buna Đorđa Čarapića, čiji je cilj uklanjanje kneza Miloša s vlasti i povratak iz emigracije vođa Prvog ustanka.
- Osnivanje Matice srpske u Pešti.
- Joakim Vujić izdaje Putešestvije po Srbiji.

1827.
- Ruska, engleska i francuska flota uništavaju turske brodove kod Navarina.
 
1828.-1829.
- Rusko-turski rat. Po savetu Rusije, Srbija u njemu ne učestvuje, da se ne bi izlagala nepotrebnim žrtvama.
- 2. septembra potpisan Jedrenski mir, čija je 6. tačka obavezivala Portu da izda hatišerif i vrati šest nahija koje su osvojene u Prvom ustanku.
- Porta izdaje prvi hatišerif o unutrašnjoj samoupravi.
- Gligorije Vozarević, prvi izdavač, knjižar i knjigovezac u Srbiji, osniva Čitalište.
- Grčka postaje nezavisna država.
- Leopold Ranke 1829. u Hamburgu objavljuje istoriju srpske revolucije - Die serbische Revolution .
- Oto Dubislav Pirh objavljuje Putovanje po Srbiji u godini 1829.
 
1830.
- Autonomna kneževina. Porta izdaje potpuniji hatišerif o srpskoj autonomiji i berat kojim je knezu Milošu priznato nasledno kneževsko dostojanstvo. Hatišerif i berat svečano su objavljeni u Beogradu i pročitani na Tašmajdanu, na dan Svetog Andrije Prvozvanog, 30. novembra. Tada su na beogradskoj crkvi prvi put posle 1813. godine zazvonila zvona. Tim aktima Srbija je postala evropska država pod turskim suverenitetom i pokroviteljstvom ruskog dvora. Hatišerifom je tačno utvrđen danak Turskoj. Garantuje se sloboda trgovanja, dozvoljava podizanje škola, crkava, manastira i bolnica, organizovanje srpskih sudova i administrativnih organa, držanje vojske, otvaranje štamparije. Ukida se timarski sistem, a bilo je predviđeno da tursko stanovništvo napusti Srbiju, sem garnizona u utvrđenim
gradovima.
- Julska revolucija u Parizu. Luj Filip postaje kralj Francuske.
- Belgija postaje nezavisna država.
- Ustanak u Poljskoj protiv ruske vlasti.
- Petar II Petrović Njegoš postaje crnogorski vladika.
 
1831.
- Osnovana je Knjaževska srpska tipografija.
- Knez Miloš podiže dvor u Topčideru.

1832.
- Vuk Karadžić upućuje knezu Milošu pismo u kojem oštro kritikuje njegovu vladavinu i zahteva uvođenje zakonitosti u državnu upravu.
- Nezavisnost Srpske crkve.
- Predaja carinarnica Srbima.
- U Beogradu se osniva Narodna biblioteka.
- Oto I postaje grčki kralj.

1833.
- Pripajanje šest nahija. Kako Porta do 1832. nije ustupila Srbiji otrgnute teritorije, knez Miloš organizuje ustanke u tim krajevima, nakon čega je srpsko-turska komisija izvršila razgraničenje i predaju tih teritorija. Sultanovim hatišerifom iz 1833. Porta je priznala srpsku teritoriju prema njenim granicama u Prvom ustanku, čime je okončana srpska revolucija, to jest stvaranje srpske države.