Forum Arheo amatera Srbije

Istorija => Antičko doba => Rimsko carstvo => Temu započeo: Konstantin 17.02.2013. 21:40

Naslov: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 17.02.2013. 21:40
Srbija, zemlja u kojoj je rođeno 17 rimskih imperatora, predstavlja prostor impresivnih vidljivih tragova slavne Rimske Imperije (27 p.n.e. – 476 g.), čiji su vladari uzdigli svoju zavičajnu zemlju do najvišeg nivoa, kako svedoče istorijski izvori i arheološka istraživanja.

U razvoju i širenju velike Rimske Imperije, veliku ulogu imala je reka Dunav, koja je svojom dužinom ujedno i predstavljala granicu imperije. Takva uloga Dunava i njenih pritoka učinila je da su se uz njih gradile veće ili manje pogranične tvrđave i gradovi čiji ostaci danas svedoče o veličanstvenoj imperiji čija arhitektura predstavlja krunu rimske arhitekture.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Mnogi pisci i istraživači su u svojim delima pisali o tragovima rimske kulture na obali Dunava, na kojoj je izrasla najinteresantnija i jedinstvena kulturna celina.

Trajanovu tablu (oko 100 g.n.e.), koja se nalazi na prirodnoj, gotovo vertikalnoj steni, visoko iznad nivoa Dunava, u blizini današnjeg grada Kladova, postavio je rimski imperator Trajan, u vidu komemorativnog natpisa na latinskom jeziku, kao svedočanstvo završenim radovima na izgradnji rimskog vojnog puta kroz klisure Dunava.

Trajanov most (104 – 105. g) u blizini današnjeg Kladova, preko Dunava podigao je car Trajan da bi osvojio Dakiju, današnju Rumuniju, te spada u red najznačajnijih dela rimskog građevinarstva. Nakon rušenja mosta za vreme Trajanovog naslednika Hadrijana ostali su samo ostaci obilnog stuba na našoj obali.

Diana (kraj I veka), u blizini današnjeg Kladova, utvrđenje podignuto na stenovitoj litici obale Dunava, izgrađeno za vreme cara Trajana, predstavlja jedan od najvećih i najočuvanijih rimskih utvrđenja (kastruma) na Dunavu.

Ostaci Viminaciuma (I do XIX vek.n.e), u blizini Smedereva, nekadašnjeg rimskog grada i vojnog logora predstavljaju svetski dragulj i jedan od najznačajnijih arheoloških lokaliteta u jugoistočnoj Evropi. Zahvaljujući atraktivno osmišljenoj prezentaciji ovog arheološkog lokaliteta, omogućena je spoznaja drevnog rimskog grada Viminacijuma, glavnog polisa nekadašnje rimske provincije Gornje Mezije.

Krunu rimske dvorske arhitekture predstavlja arheološko nalazište Gamzigrad – Felix Romuliana (III I IV Vek n.e.), rezidencija rimskog cara Gaja Valerija Maksimijana Galerija. Lociran na visoravni, u blizini grada Zaječara, u dolini reke Timok, po umetničkim dometima mozaika i celokupne arhitekture, predstavlja vrhunsko dostignuće kasne antike, a njegov položaj ukazuje na značaj koji je nekada pridavan ovom prostoru u okviru Rimske imperije. Značajan deo mozaika nalazi se u muzeju u Zaječaru, koji takođe treba posetiti da bi se dobila kompletna slika ovog rimskog lokaliteta.

Niš, rodno mesto velikog rimskog cara Konstantina Velikog (280 -337 g.n.e), prvog rimskog imperatora koji je hrišćanima dao slobodu vere, predstavlja temelje Naissusa, nekadašnje rimske prestonice. Mediana (IV vek.n.e) predgrađe antičkog grada Naissusa, izgrađena je za vreme Konstantina Velikog, kao rezidencija u kojoj su boravili rimski carevi prilikom posete Naisusu. Danas su vidljivi ostaci temelja, mozaika i mermernih figura.

Caričin grad (VI i VII v.n.e), u blizini Leskovca, podignut je u vizantijskoj provinciji Ilirik, u kojoj je rođen car Justinijan. Caričin grad je nekada bio poznat pod imenom Lustiniana Prima, koji je osnovao car Iustinian oko 530 godine. Život u Caričinom gradu trajao je tokom 6. i početkom 7. veka, kada je prekinut slovensko-avarskim razaranjima. Ranija arheološka iskopavanja, otkrila su strukturu utvrđenja, koji je bio sastavljen od akropole, gornjeg i donjeg dela grada, kao i nekoliko javnih objekata uključujući i osam crkava.

Kada je Rimsko carstvo administrativno podeljeno na Istočno i zapadno, prestonica Istočnog carstva postaje današnja Sremska Mitrovica. Sirmium (I – IV vek.n.e), poznat i kao grad cezara i mučenika, jedan je od četiri nekadašnje rimske prestonice na teritoriji Srbije, koji se danas nalazi na teritoriji Sremske Mitrovice. Arheološka istraživanja otkrila su veliki deo starog naselja, a do sada je istraženo 74 lokaliteta. Mozaici, a posebno freske i skulpture otkrivene na području današnje Sremske Mitrovice, imaju visoke umetničke kvalitete i pokazuju da su u Sirmiumu radili prvorazredni dekorateri i umetnici.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Carica Teodora 17.02.2013. 21:51
Veličanstvene gradnje dugog veka što bi današnji graditelji ne bi uspeli da osmisle takav poduhvat, ali na žalost ovi imperatori su bili veoma loši ljudi. Da su danas postojali teško bi bilo nama.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 17.02.2013. 22:35
Rimski imperatori rodjeni na području današnje Srbije:

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Trajan Decije (Trajan Decius) 249 – 251

Decije Trajan je rođen u selu Budalija (današnji Martinci) u okolini Sirmijuma (Sremska Mitrovica). Imao je blistavu vojničku karijeru i od strane vojske je postavljen na presto nakon što je u bici kod Verone pobedio tadašnjeg cara Filipa Arabljanina. Iako je bio uspešan vojskovođa, protiva varvara nije imao puno sreće. Trajan je prvi rimski car koji je ubijen u nekoj bici i to protiv Gota. Upamćen je kao veliki progonitelj hričćana.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Hostilijan (Gaius Valens Hostilianus Messius Quintus Augustus) 251

Gaj Valens Hostilijan Mesije Kvint (umro 251. godine), bio je rimski car te godine. Vreme njegovog rođenja nije poznato, ali se pretpostavlja da je to bilo posle 230. godine.

Hostilijan se sa svojim dvorom u novembru 251. godine nalazio u Viminacijumu, i tada je bio zaražen kugom. Hostilijan je umro od te bolesti. Bio je prvi car u četrdeset godina koji je umro prirodnom smrću.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Klaudije II Gotski (Claudius II Gothicus) 268 – 270

Klaudije II Gotski vladao je samo dve godine. Ostao je upamćen po tome što je 14. februara 269. godine naredio ubistvo odsecanjem glave, hrišćanskog monaha sv. Valentina. Sv, Valentin se u katoličkoj crkvi slavi kao dan zaljubljenih. Pravoslavna crkva ga slavi 30. juna, ali ga ne dovodi u vezu sa zaljubljenima.

Klaudije II Gotski je umro od kuge 270. godine.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Aurelijan (Aurelian) 270 – 275

Lucije Domicije Aurelijan rođen septembra 214. godine na malom seoskom imanju u okolini Sirmijuma, u Donjoj Panoniji, na tlu današnje Srbije. Iznenada umro 275. godine kod Konstantinopolja u času kada je planirao da ponovo osvoji Mesopotomiju.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Prob (Probus) 276 – 282

Naslednik Aurelija je rođen takođe u okolini Sirmiuma. Za Proba se vezuje početak proizvodnje vina u Srbiji, jer je za vreme njegove vladavine na ovim prostorima prvi put zasađena kvalitetna vinova loza i to na Fruškoj Gori, gde se i danas nalazi jedno od najvažnijih vinogorja u Srbiji. Za više informacija pogledajte vinski put. Vladao je od 276 do 282 godine.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Maksimiljan Herkulije (Maximianus Herculius) 285 – 305, 310

Još jedan u nizu imperatora rođenih u oklini Sirmiuma. Za razliku od svojih prethodnika koji su vladali najviše po nekoliko godina, Herkulije se na prestolu zadržao punih 20. godina. Sa prestola se povukao sam 305. godine, a iza njega je ostala palata Felix Romuliana kod Zaječara.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Konstancije Hlor (Constantius Chlorus) 293 – 306

Gaj Flavije Valerije Konstancije bio je car Zapadnog Rimskog carstva. Otac je Konstantina Velikog i rodonačelnik dinastije koja je vladala carstvom do 363. godine. Rođen je u Dardaniji koja se pruzala od Knjazevca do Velesa. Dardance su starobalkanski narod za koje se veruje da su bili osnivači Troje i njihovi saveznici. Takođe, veruje se da su bili veoma dobri i surovi ratnici. Najveću moć dostigli su tokom III-II veka pre n. e.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Galerije (Galerius) 293 – 311

Galerije je rođen na teritoriji Dakije koja je približno obuhvatala današnju Rumuniju i deo Vojvodine. Dakija je predstavljala opasnos za Rimljane jer su za razliku od drugih varvarskih plemena bili prilično jedinstveni. To je naročito postalo opasno za vreme I veka kada je car Decebal ujedinio sva dačanska plemena i stvorio moćnu državu. Radi invazije na Dakiju, car Trajan podigao je most na Dunavu (Trajanov most). Dakija je posle teških ratova osvojena, ali su se dva veka kasnije zbog stalnih upada varvara, Rimljani povukli preko iz Dakije jer je prirodnu granicu na Dunavu bila mnogo lakše braniti. Da bi varvarima onemogućili prelaz Dunava, tom prilikom srušili su Trajanov most.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Maksimin Daja (Maximinus Daia) 305 – 313

Maksimin Daja ili Gaj Valerije Galerije Maksimin (rođen novembra 270. godine, umro leta 313. godine) bio je rimski car, poznat pod svojim nadimkom Daja, kojeg je poneo iz seljačkog detinjstva. On je bio rođen na istoku današnje Srbije (Šarkamenu kod Negotina), na istoku provincije Gornja Mezija.

Iako je pre njega donet edikt o toleranciji hrišćana, nastavio je sa njihovim progonom. U svom rodnom mestu podigao je palatu i to je jedna od samo 4 carske palate van Rima. Umro je 313. godine.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Flavije Sever (Flavius Severus) 305 – 307

Flavije Valerije Sever (umro septembra 307. godine) bio je car Zapadnog rimskog carstva. Smatra se da je rođen negde u okolini Naisa.

Flavije Valerije Sever je bio vojnik iz neke od balkanskih provincija pre nego što je njegov prijatelj Galerije zatražio da ga Maksimijan imenuje za cezara, zapravo savladara zapadnog dela Rimskog carstva. Tako je on od 305. godine bio mlađi suvladar Konstancija Hlora na Zapadu.

Kada je Konstancije Hlor umro 306. godine, Flavija Valerija Severa je sam Galerije imenovao za avgusta na Zapadu.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Konstantin Veliki (Constantine I the Great) 306 – 337

Iako najveći od svih rimskih careva rođenih na teritoriji Srbije, o mestu rođenja cara Konstantina postoji samo jedan sačuvan zapis koji kaže da je rođen u Naisu (današnji Niš). Rođen je krajem trećeg veka u porodici budućeg cara Konstancija Hlora (tada samo oficira) i majke skromnog porekla.
Vaspitavan je u duhu budućeg vojnika, a hrišćanska načela prenosila mu je majka Jelena, potpuno predana hrišćanskoj veri.

Vrlo rano dobio je titulu avgusta. Postizao je značajne vojne pobede, ali je njegovo najvažnije delo Milanski edikt, kojim je prestao progon hrišćana, a hrišćanstvo postalo priznata religija. Period mira iskoristio je za podizanje Novog Rima – Konstantinopolisa. Vladao je tridesetak godina što je retko koji njegov prethodnik uspeo. Umro je u 64. godini i sahranjen u Crkvi Svetih apostola u Konstantinopolisu. Kontroverza vezana za njegov život je odluka o pogubljenju sina 326.godine zbog sumnje da je učestvovao u zaveri.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Licinije (Licinus) 307 – 324

Bio je rimski car od 307 do 324. godine. Bio je savladar Konstantina Velikog sa kojim je potpisao Milanski edikt ali je kasnije povukao potpis i nastavio sa progonima hrišćana. Nakon što je pokušao da podigne ustanak protiv Konstantina, ubijen je zajedno sa svojim sinom u Solunu.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Konstancije II (Constantius II) 337 – 361

Flavije Julije Konstancije, na srpskom poznat kao Konstancije II, (rođen 7. avgusta, 317. godine, umro novembra 361. godine) bio je rimski car od 337. do 361. godine. Konstancije je bio srednji od trojice sinova Konstantina Velikog i njegove druge žene Fauste. Konstancije je rođen u Sirmijumu i dobio je titulu cezara od oca. Kada je Konstantin Veliki umro 337. godine, Kostancije II je organizovao da se svi potomci njegovog dede, Konstancija Hlora i Flavije Maksimijane Teodore budu pobijeni.

Konstancije se obračunao sa Magnencijem u bitki kod Murse, jedne od najkrvavijih bojeva u čitavoj rimskoj istoriji. Nakon dve godine, 353, Magnencije je izvršio samoubistvo, i Konstancije je onda rešio da se oslobodi svog rođaka Gala. Ipak, nije bio kadar da vodi samostalno sve poslove Carstva, naročito kada su bila u pitanju ratovi i na Istoku i na Zapadu, pa je 355. godine, svog jedinog preostalog rođaka Julijana Otpadnika uzdigao na rang cezara. Ali, vojska u Galiji, izvikala je Julijana za cara. Došlo je do građanskog rata, a Konstancije je umro u blizini Tarsa 3. novembra 361. od groznice.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Vetranion (Vetranio) 350

Za cara se proglasio 350. godine. Vrlo kratko je vladao.

Vetranion je bio iskusni vojnik i oficir. Izgleda da je bio u položaju magister militum. Komandovao je nad trupama u Iliriku i Panoniji. Posle smrti Konstansa, Vetranion se našao u Sirmijumu.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Jovijan (Jovian) 363 -364

Flavije Jovijan (Flavius Iovianus), poznatiji samo kao Jovijan, bio je rimski car svega osam meseci od 26. juna 363. do 17. februara 364. godine. Jovijan je upamćen po neslavnom miru sklopljenim sa persijskim kraljem Šapurom II, ali i kao jedini rimski car rođen u Singidunumu (današnjem Beogradu). Za cara je izabran greškom.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Gracijan (Flavius Gratianus) 375 – 383

Flavijan Gracijan Avgust (rođen 8. april 359. godine – umro 25. avgust 383. godine), poznat kao Gracijan, bio je car Zapadnog rimskog carstva od 375. do 383. godine. Bio je sin Valentinijana I iz braka sa Marinom Severom i bio je rođen u Sirmijumu u Donjoj Panoniji, na tlu današnje Srbije.

Za Gracijanovo doba hrišćansko „pravoverje“ (katoličanstvo/pravoslavlje) je postalo vodeća vera u Carstvu. Pod Ambrozijevim uticajem, Gracijan je zabranio paganske kultove u Rimu i naredio je da se iz rimskog senata ukloni oltar boginje Pobede.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Konstancije III (Constantius III) 421

Konstancije III je još jedan car rođen u Naisu. Imao je briljantne vojne pobede, ali je umro posle samo godinu dana provedenih na prestolu. Njegov sin Valentinijan III je poslednji značajniji vladar zapadnog Rimskog carstva.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 10.03.2013. 03:32
Rimski carevi iz naših krajeva

Boja purpura, kao simbol imperatorske vlasti, dobijala se od jedne vrste mekušca - morskog puža. U vreme Rimske republike boja purpura korišćena je za bojenje ogrtača vojskovođa. Korišćenje purpurnih ogrtača kasnije je postalo isključivo pravo rimskih careva, što se održalo i u Vizantiji. Danas se taj običaj zadržao u boji svečane odežde katoličkih kardinala.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Smrt u Sirmijumu
„Uskoro će i na tvoja vrata zakucati smrt... Zato pođi s blagom misli, jer i onaj koji te zove pun je blagosti.”
(Car Marko Aurelije)

Godine 180, desetog dana meseca marta, teško se razboleo car Marko Aurelije. Imao je pedeset devet godina. Car, koji je tek krenuo u još jedan od brojnih pohoda protiv germanskih plemena, nije sumnjao u ishod svoje bolesti. Već neko vreme po garnizonima rimske vojske vladala je kuga. Car naredi da se vojska zadrži u Sirmijumu i da hitno pozovu njegovog sina, suvladara i naslednika Komoda. Sedam dana kasnije, u prohladno jutro, dok su se pramenovi magle vukli nad mutnom, gotovo nevidljivom rekom, nekoliko konjanika zaustavilo se pred carskom palatom u Sirmijumu. Unutra je vladao mrak. Uljana lampa bacala je slabu svetlost na skromnu postelju i na drhtavo telo utonulo u košmar groznice. Komod se neodlučno zaustavio na nekoliko koraka od ležaja. I sada, kao onda kad bi kao dečak prilazio svome ocu, počinjao bi da se znoji i da unezvereno gleda okolo, očekujući teška i njemu nerazumljiva pitanja na koja ne bi znao odgovor. Ali, ovaj put nije mu uputio nikakvo pitanje. Car je jedva uspeo da otvori oči. Tek nakon nekog vremena prepoznao je sina i naslednika, pa je jedva razumljivim glasom promrmljao:

„Budi dobar dok živiš... dok možeš. Poštuj bogove, slušaj savetnike...”

Bolesnik uz vidan napor pomače ruku i pokaza na purpurni ogrtač, znak carskog dostojanstva, koji sluge odmah pružiše Komodu. On s olakšanjem zgrabi ogrtač i, ne čekajući više ni časa jedva primetno odajući poslednji pozdrav ka umirućem, izjuri iz prostorije. Nakon nekog vremena sve se utišalo. Palata kao da je bila pusta. Samo nekoliko najvernijih pratilaca opraštalo se od cara. A onda je, kao nekada Julije Cezar pred svojim ubicama, Marko Aurelije u poslednjoj agoniji prevukao togu preko glave. I sve je bilo gotovo. Odvojila se duša od tela.

Tako je nekako pre skoro osamnaest vekova u našim krajevima, u logoru u Sirmijumu, umro rimski car i filozof Marko Aurelije Antonin. Pisac „Razmišljanja samome sebi”, koja nam i danas o njemu svedoče kao o „jednoj od najsloženijih i najmudrijih ličnosti koje su ikada sedele na vladarskom tronu.” S Markom Aurelijem svom kraju približava se jedno doba, vek gotovo jedinstven u istoriji ne samo Rima, nego i bilo koje druge državne tvorevine kad se u stvarnosti gotovo ispunila Platonova ideja o državi kojom vlada meritokratija - vlast najzaslužnijih, onih mudrih, najsposobnijih i najboljih. Doba kad se između 96. i 180. godine smenjuju carevi pod imenima Nerva, Trajan, Antonin Pije, Hadrijan, Marko Aurelije, sve sjajniji od sjajnijeg, sposobniji od sposobnijeg. Carevi birani ne po srodstvu s prethodnim vladarem, nego pre svega prema darovitosti i zaslugama. I koji će svaki za sebe, delima i ponašanjem, ostaviti ime u istoriji. Sa smrću cara Marka Aurelija 180. godine, nakon celog jednog stoleća, naslednik prestola postao je prirodni potomak prethodnog cara - Komod. Ograničeni, razuzdani i surovi sin Marka Aurelija, već nakon desetak godina nasilno će izgubiti i vlast i glavu.

Antički istoričar Dion Kasije beleži da nakon Markove smrti „sve prelazi iz zlatnog kraljevstva u kraljevstvo gvožđa i rđe”. Ni moderno doba nije mnogo promenilo ovaj stav. Istoričar Renan će napisati da „se dan smrti Marka Aurelija može smatrati ključnim trenutkom propasti stare (antičke) civilizacije... S njim je filozofija bila na vlasti. Zahvaljujući njemu, svetom je na trenutak upravljala najbolja i najveća ličnost svog doba... A kad ni Marko Aurelije nije mogao spasti svet, ko da ga spase?” Nakon smrti Marka Aurelija, Rimsko carstvo postepeno će tonuti u krizu i menjati se. Preko Dunava pojavljuju se sve duže kolone varvarskih plemena, Germana, Skita, Gota, Sarmata, koje je car Marko Aurelije bez uspeha pokušavao da zaustavi.

I dok su se carske vojske u Panoniji i na Dunavu poslednjim naporima opirale hordama varvara, i dok su na istoku legionari posrtali pod udarima surovih Parta, a rimski gradovi i naselja goreli, stanovnici slavnog i večnog grada Rima jedino su brinuli o „hlebu i igrama”: da li će dobiti besplatnu hranu i da li će konji „Plavih” ili „Crvenih” sutra prvi proći kroz cilj, kao i ko će od novopridošlih gladijatora osvojiti nagradu na narednim igrama...

Guverner Donje Panonije postaje car
„Omnia fui. Nihil expedi / Bio sam sve. Ne znači mi ništa.”
(Car Septimije Sever)

Krajem drugog veka naše ere Rimsko carstvo imalo je dve provincije koje su se zvale Panonija. Gornja Panonija obuhvatala je veći deo današnje Austrije i zapadne Mađarske. Prostor Donje Panonije protezao se na jugoistok, kroz savremenu Mađarsku, Hrvatsku i Srbiju sve do ušća Dunava u Savu, uključujući i grad Sirmijum. Njom je upravljao carski legat, najčešće bivši pretor, a od vremena Marka Aurelija bivši konzul, koji je komandovao jednom legijom raspoređenom u provinciju. U Panoniji su živeli Iliri i Kelti (Skordisci, Taurisci, Karni) koje su Rimljani smatrali hrabrim, ratobornim, surovim i prevrtljivim. Drvo, raž i ječam bili su najvažniji proizvodi ove provincije. Stanovnici su proizvodili i jednu vrstu ječmenog piva.


Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Novčić sa likom rimskog cara i filozofa Marka Aurelija iskovan možda baš 180. godine kada je car umro u Sirmijumu

Negde oko 186. godine car Komod, sin i naslednik Marka Aurelija, postavio je za prefekta Donje Panonije Septimija Severa, čoveka koji će ubrzo igrati odlučujuću ulogu u sudbini carstva. Bio je to čovek prijatne spoljašnosti, tamne puti, čije se severnoafričko i nerimsko poreklo posebno jasno videlo po kovrdžavoj kosi i istoj takvoj lepo negovanoj bradici, kao i po zaobljenim crtama lica, punačkim usnama. Ali, lepo ponašanje i bogata toga prikrivali su krupno i mišićavo telo bivšeg vojnika i generala, iskaljeno u decenijama teških vežbi, bitki i napornih putovanja. Poreklo i karijera tadašnjeg prefekta Donje Panonije možda na najbolji način pokazuju u kojoj meri je grad Rim nakon vekova osvajanja uspeo da se pretvori u „univerzalno carstvo” koje je dobrim delom dostiglo granice poznatog sveta i koje je, istovremeno, uspelo da u carstvo uključi i latinizuje pokorene narode Sredozemlja i Evrope. Naime, Septimije Sever poticao je iz bogate severnoafričke porodice koja je već davala rimske konzule i koja je, bar delimično, bila punskog, odnosno kartaginskog porekla. Tako je u njegovim venama tekla i krv onih Kartaginjana s kojima se Rim nekoliko vekova ranije, u doba Hanibala (II vek pre n. e) borio na život i smrt za prevlast u Sredozemlju. Ali, nakon tri ili četiri veka, ova činjenica uopšte nije smetala mladom Rimljaninu - Afrikancu da postepeno napreduje stepenicama državnih počasti i slave, sve do najviših položaja. Međutim, nije dovoljno samo imati sposobnosti ili želje. Potrebno je i da same okolnosti, odnosno sudbina - rimska boginja Fortuna - pruži priliku da se neka ličnost u potpunosti iskaže u punoći svojih osobina i širini svoje ambicije. Bilo je potrebno da dođe 194. godina pa da se jednog jutra, kad je prefekt Donje Panonije Septimije Sever izlazio iz svojih odaja, nakon što je sanjao kako siše vučicu (ovaj san, kako navodi „Historia Augusta”, bio je nagoveštaj carskog zvanja - vučica je odgojila Romula i Rema, osnivače Rima), pred njim ukaže boginja Fortuna koja će mu, pokazavši put koji od Sirmijuma vodi ka Rimu, na uvo došapnuti: „Zar još čekaš?” Jer tog jutra glasnik na oznojenom konju iz Rima je doneo vest o još jednom care-
ubistvu i o zbunjenosti koja je vladala u glavnom gradu carstva.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 10.03.2013. 03:36
Godina „četiri cara”

Samo nekoliko meseci nakon ubistva cara Komoda, ubijen je i njegov naslednik i bivši ugledni general Marka Aurelija - car Pertinaks. Ubistvo su izvršili pripadnici pretorijanske garde, dakle, oni vojnici koji su bili birani i koji su podneli zakletvu da će, ako treba, i svojim životom da štite cara. Pretorijanci su zatim, između više kandidata, na carski presto podigli jednog od najbogatijih rimskih senatora (Didija Julijana), čija se prednost pred ostalim kandidatima uglavnom sastojala u činjenici da je vojnicima ponudio najveću nagradu ukoliko bude izabran na presto. Izbor je odmah potvrdio već odavno politički beznačajni i carevima i vojsci pokorni Senat. No, taj izbor imao je i jednu krupnu manjkavost. Pretorijanci su, naime, zaboravili da u postupku biranja novog cara zapitaju i ostale svoje kolege, odnosno druge rimske legije od kojih se većina nalazila po prostranim granicama carstva i koji, izgleda, nisu mogli da računaju na novčanu nagradu koju je car obećao svojim gardistima. I čim se vest o događajima u Rimu proširila po carstvu, pojavilo se ne manje od još tri kandidata za purpur: jednog su izglasale legije u Britaniji, drugog legije u Siriji, a trećeg - Septimija Severa - Podunavske legije. U tim dramatičnim danima aprila 194. godine, u godini „četiri cara”, pokazalo se zašto je položaj guvernera Donje Panonije bila značajna strateška prednost za svakog kome bi se učinilo da je dobar kandidat za vladara. Prvo, zato što je uz Dunav bilo najviše legija koje su, doduše, imale zadatak da štite granice carstva od spoljnog neprijatelja, ali su mogle da posluže i za unutrašnju potrebu. Septimije Sever je tako u svom pohodu na Rim okupio 15 legija, u čemu mu je, pored omiljenosti, pomogla i činjenica da je njegov rođeni brat bio guverner susedne provincije - Gornje Mezije (koja je najvećim delom bila na prostoru današnje Srbije). Drugo, jer su podunavske trupe najvećim delom činili vojnici ilirskog, odnosno tračkog i tribalskog porekla koji su u to doba smatrani najžešćim ratnicima i najlojalnijim vojnicima rimske vojske. U to vreme su i careve i vojnike uglavnom davale nekadašnje pokorene provincije. I najzad, Panonija je nekako imala središnji položaj prema zapadu i istoku carstva i bila je relativno blizu prestonice.

Još u prvim decenijama principata (I vek) legije iz Panonije imale su značajnu ulogu u borbama oko carske vlasti. Tako su, u borbama nakon Neronove smrti, panonske i mezijske trupe kod Bedrijaka u Italiji porazile germanske legije, a zatim na juriš zauzele Rim i proglasile za cara Vespazijana. To je bilo prvi put da je vojska iz Ilirije na presto postavila svog pretendenta. Trebalo je tako nešto više od četrdeset dana usiljenog marša da se panonske legije Septimija Severa pojave pred vratima Rima. Dok je Sever u Rimu primao počasti oduševljenog naroda i senatskih ulizica, njegovi suparnici u Britaniji i Siriji nisu ni pomerili svoje vojske. Nekadašnju pretorijansku gardu, koja je zbog izdaje cara Pertinaksa bila raspuštena, već je zamenila nova, još mnogo veća jedinica podunavskih legionara. A onda je došao na red i rat s pretendentima sa istoka i sa zapada. Jedna od prvih Severovih odluka bila je da vojnicima povisi plate i više od dva puta. Za manje od dve godine od onog aprilskog jutra, nekadašnji panonski guverner bio je neograničeni gospodar Rimskog carstva kojim će vladati čitavih 18 godina, često surovo, ali uglavnom dosta mudro - sve do 211. godine. Iza sebe će ostaviti mnoge nove građevine, kao i novu vladajuću dinastiju - kuću Severa.

Novi imperator obilazio je dva puta dunavski limes - 196. i 202. godine. Prilikom prvog boravka, Sever je u Viminacijumu, na Dunavu, proglasio svog sina Basijana za cezara, promenivši mu ime u Anonin kako bi svoju porodicu makar retroaktivno povezao s ranijim imperatorima. Na planini Rudnik, u Srbiji, na mestu gde je nekada postojao stari rimski rudnik s naseljem i hramom posvećenim majci Zemlji, i danas se na jednom kamenu mogu pročitati sledeće reči: „Avgust, cezar, Lucije Septimije Sever, nepobedivi, uzvišeni, obnovio je ovaj hram majke Zemlje, uz pomoć Kasija Ligurđana, carskog predstavnika i na zahtev kolonista Publija Fundanija i Publija Elija Mukanija.”

Vreme podunavskih careva

Vladavina Septemija Severa bila je samo razdoblje privremenog stišavanja krize, tišina pred buru. Njegovi naslednici imali su manje sreće i još manje sposobnosti za vlast od njihovog uglednog pretka i osnivača dinastije. Tako se desilo da kuća Severa ne opstane dugo na vlasti. Gotovo da se ponovio, samo malo drugačije, slučaj Marka Aurelija i njegovog sina naslednika. Počelo je tako što je mlađeg Severovog sina u majčinom naručju ubio njegov stariji brat Karakala koji je i sam stradao od zavereničkog mača, da bi nedugo zatim i zaverenik, koji je kratkotrajno postao car, na isti način završio život. Nakon nestanka dinastije Severa, sredinom III veka, rimsku vojsku poraziće varvari, a jedan rimski car ubijen je u bici. Persija, konkurent Rima na istoku, sve žešće će napadati i otkidati parče po parče rimskih poseda. Činilo se da je carstvo pred raspadom...
A onda će, u toku nekoliko generacija, odbranu i sudbinu carstva preuzeti ratnici i vladari rođeni na Balkanu, deca Dunava i Save, rođena i odrasla u Sirmijumu (Mitrovici), Naisu (Nišu), Singidunumu (Beogradu). Imperatorska vlast bila je veoma opasno zanimanje. Mnogi purpurni ogrtači zarumeneće se krvlju svojih carskih vlasnika. Uz velike napore i žrtve tih „vojničkih careva” skromnog ilirskog ili tračkog porekla, carstvo će ponovo biti okupljeno, učvršćeno, preuređeno. Zasjaće obnovljenim sjajem još jednom kao Roma Aeterna, večiti Rim. Opstajaće još vekovima - dva veka na Zapadu i više od hiljadu godina na Istoku - u Vizantiji. A još duže od toga, skoro sve do danas, trajaće rimsko nasleđe, kao i slika i sećanje na davno doba kad su već cela civilizovana Evropa i Sredozemlje bili jedno. U jednom od najvećih preokreta zabeleženih u celokupnoj istoriji, ljudi iz naših krajeva snagom svojih mišica i svoje volje preokrenuće tok istorije i spasti Rimsko carstvo. Car Konstantin Veliki, najvažniji od svih, bio je tek jedan od dvadesetak rimskih careva, poput Galerija, Proba, Aurelijana, Maksimijana, Konstancija, Licinija, Gracijana, Konstansa, Jovijana i drugih, koji su potekli s naših prostora. U celokupnoj istoriji ovih prostora teško je naći doba kad su ljudi iz naših krajeva imali toliko veliku ulogu i po sudbinu celokupne evropske civilizacije.

RIMSKA HRONOLOGIJA I PROSTOR BALKANA

(II-V vek)
Godina - Događaj


180. Smrt cara Marka Aurelija u Sirmijumu.
193. Septimije Sever proglašen za cara.
212. Car Karakala odobrio rimsko građanstvo svim stanovnicima imperije.
222. Nakon ubistva Elogabala, za cara proglašen Aleksandar Sever.
235. Maksimin Tračanin, poreklom s Dunava, postao car.
238. Ubistvo Maksimina Tračanina.
249. Decije, poreklom iz okoline Sirmijuma, postao car i pobedio i ubio cara Filipa.
250. Progoni hrišćana po celoj imperiji.
251. U bici kod Forum Trebonii Goti porazili i ubili cara Trajana Decija i njegovog sina.
260. U bici kod Edese Persijanci pobedili i zarobili cara Valerijana.
268. Nakon ubistva cara Gelijena za cara proglašen Klaudije II (Gotski), rođen negde u našim krajevima.
269. U bici kod Naisa (Niša) Klaudije II žestoko porazio Gote.
270. Car Aurelijan, poreklom iz Podunavlja.
271. U bici kod Šalona Aurelijan pobeđuje Tetrika - kraj „Galskog carstva”.
272. Aurelijan pokorava Palmiru.
275. Ubistvo Aurelijana.
276. Prob, poreklom iz Sirmijuma, postaje car.
282. Ubistvo Proba u Sirmijumu.
284. Dioklecijan proglašen za cara. U bici kod Marguma (ušće Morave u Dunav) pobedio Karina.
286. Maksimijan iz Sirmijuma izabran za suvladara Dioklecijanu.
293. Za mlađe suvladare (cezare) izabrani Konstancije Hlor iz Naisa i Galerije iz Travunije - tetrarhija. Umesto Rima, glavni gradovi carstva su Nikomedija, Sirmijum, Mediolanum (Milano) i Triejer.
303. Početak velikog progona hrišćana (do 311).
305. Dioklecijan i Maksimijan povukli se s vlasti. Novi avgusti Galerije i Konstancije Hlor. Cezari Sever II i Maksimin Daja (svi rođeni na prostoru današnje Srbije).
306. Smrt Konstancija Hlora. Nasledio ga sin Konstantin, rođen u Naisu.
307. Pogibija Severa II. Sastanak tetrarha u Karnuntumu. Za novog avgusta proglašen Licinije, zemljak Galerija.
311. Smrt Galerija (u rodnom kraju FeliŠ Romuliani - Gamzigrad).
312. U bici na Mivijskom mostu, kod Rima, Konstantin pobedio Maksencija (sina Maksimijana).
313. Licinije pobedio Maksimina Daju, koji kasnije umire. Proglašenje „Milanskog edikta” o toleranciji hrišćanstva i svih ostalih vera.
315. U bici kod Cibale (Vinkovci) Konstantin pobedio Licinija.
323. Konstantin konačno porazio i pogubio Licinija. Konstantin jedini vladar imperije. Prihvatanje hrišćanstva kao carske vere.
325. Nikejski sabor hrišćanske crkve. Osuda arijanskog učenja.
328-330. Konstantin osniva Konstantinopolj (Carigrad).
337. Konstantinova smrt.
340. Pogibija Konstantina II u sukobu sa Konstansom (sinovi Konstantina).
351. Bitka kod Murse (Osijek) - pobeda Konstancija II.
357. U bici kod Strazbura Julijan (Otpadnik), poreklom iz naših krajeva, pobedio Alemane.
361. Julijan postaje car.
363. Smrt Julijana. Jovijan, poreklom iz Singidunuma, postaje car.
364. Valentinijan I podelio carstvo. Istok pripao Valensu.
378. Bitka kod Hadrijanopolja. Valens poražen od Gota.
379. Teodosije Veliki proglašen za cara u Sirmijumu od strane Gracijana (koji je rođen u Sirmijumu).
381. Drugi ekumenski sabor.
385. Sveti Jeronim (poreklom iz Ilirika) prevodi Bibliju (Vulgata).
395. Smrt Teodosija Velikog. Konačna podela imperije na Istok (Honorije) i Zapad (Arkadije).
410. Goti opljačkali i spalili Rim.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 10.03.2013. 03:41
Konstanin Veliki nije bio jedini rimski imperator poreklom iz Niša (rimskog Naisa). Jedan drugi vladar poreklom iz Naisa po imenu Konstancije III obeležio je celu deceniju istorije Zapadnog rimskog carstva neposredno uoči njegove konačne propasti. Njegova supruga - augusta Gala Placidija - jedan je od najzanimljivijih ženskih likova celokupne rimske istorije.

Svako jutro Konstancije bi dolazio u carski dvor u Raveni da oda počast imperatoru Honoriju, a u stvari da se tajno pokloni njegovoj sestri. Ime joj je bilo Elija Gala Placidija. Rođena je u purpuru u Konstantinopolju oko 390. godine. Bila je ćerka cara Teodosija I Velikog. Konstancije, stameni legionar iz provincije, iz prikrajka je, sa strahopoštovanjem, mogao tek da baci pokoji skriveni pogled na plemenitu devojku. Početkom 5. veka, u sumrak imperije, ona je u svom pogledu, u gipkom telu, u krvi nosila povest rimskih rodova i prohujalu istoriju carstva. Gala je kao mala ostala bez roditelja (car Teodosije umro je 395. godine), pa je kao princeza - Nobilissima Puella (najplemenitija devojka) - živela u Mediolanumu (Milanu), u domu tadašnjeg moćnog čoveka zapadnog dela carstva, vojskovođe Stilikona. Ovaj poluvarvarin sposoban vojskovođa, oženio se carevom nećakom Serenom, a svoju kćer udao je za carskog naslednika. Nakon Teodosijeve smrti postao je namesnik zapadnog dela carstva u ime svog zeta, mladog cara Honorija.

Konstancije se sećao onog dana kad mu je, kao mladom legionaru, Gala prvi put prišla da bi preneo neku poruku. Pretrnuo je kad ga je udostojila pogleda svojih zagasitih očiju i kad se gotovo neprimetno osmehnula. Kako su duboke i tamne bile njene oči! Njen zvonki glas zauvek ga je opčinio. Odmereni i samouvereni pokreti podsećali su na njene panonske pretke s Dunava. Njena sjajna koža, dugo lice, crna kosa i poneki vatreni pogled poticali su od hispanskih dedova sa juga. U toj vatrenoj hrišćanki, Konstancije, koji je pamtio priče svog dede o rimskim bogovima i koji je u srcu uvek pomalo ostao paganin, nalazio je odsjaj prognanih boginja. Bila je mudra kao Junona, imala je pokrete okretne Dijane, telo vatrene Venere, pogled nesrećne Persefone. Obožavao ju je godinama iz daljine, kao neku nedodirljivu vestalku i pred njenim bi prostorijama, kao pred paganskim hramom, ponekad kradom ostavio stručak cveća. Goreo je za njom. Rešio je da zasluži njenu ljubav.

Princeza i vojnik iz provincije

Flavije Konstancije poticao je iz Naisa (Niša) u Iliriku. Početkom petog veka bio je jedan od poslednjih izdanaka srčanih legionara iz podunavskih oblasti koji su tokom prethodnih vekova spasavali umorno Rimsko carstvo. Ali, nakon strašnog pokolja koji su Goti priredili rimskim legijama kod Adrijanopolja 378. godine, nakon brojnih građanskih ratova, varvarskih najezda i gotskih pustošenja po Balkanu, Ilirik je bio na kolenima. Konstancije je verovatno poticao od sitnih posednika ili seljaka, jer je u početku bio običan legionar kome su okretnost i sposobnost omogućavali napredovanje. U doba kad su na dvoru, a još više u vojsci, vladali uglednici varvarskog porekla, on je bio izuzetak - jedan od retkih vojskovođa koji je poticao od čistokrvnog stanovništva imperije. Ponosio se svojim zemljakom Konstaninom Velikim. Nosio je isto ime kao otac i sin cara koji je prvi prihvatio hrišćanstvo, zbog čega su mnogi mislili da potiče od iste porodice. Bez sumnje, bio je blizak saradnik vojskovođe Stilikona. Poznato je i da je bio postavljen za prefekta u Galiji. U jednoj hronici, Konstancije je opisan kao „srdačan i druželjubiv”. Nije bio ohol i nije učestvovao u raspusnim gozbama. Na poseban način jahao je konja: polegavši po njemu, sevao je krupnim očima i sejao strah kod neprijatelja. Učestvovao je u bitkama Stilikonove vojske protiv Vizigota koji su se gotovo slobodno kretali provincijama - povremeno kao saveznici, ali i kao neprijatelji rimske države. Vizigoti su bili divlje pleme koje se već decenijama kretalo po prostoru imperije i koje je postepeno potpadalo pod uticaj rimske civilizacije. Stilikon je u nekoliko bitaka uspeo da pobedi Vizigote, ali mu to nije pomoglo da izbegne dvorsku intrigu i da, uz saglasnost cara Honorija, bude pogubljen 408. godine. Istovremeno, ubijen je i njegov sin - verenik Gale Placidije. Nešto kasnije, osamnaestogodišnja Gala Placidija u ime svog brata prisustvovala je suđenju rođaki Sereni, Stilikonovoj ženi, koja je takođe pogubljena. Tako se ostvarilo prokletstvo koje je poslednja rimska vestalka bacila na Serenu, nakon što je u Rimu nasilno ugašena sveta vatra. Posle pogubljenja Stilikona, više nije bilo sposobnog vojskovođe da zaustavi Vizigote. Oni su 408. godine neometano opseli i izgladnjivali Rim u kome se nalazila i Gala Placidija, a dve godine kasnije bez borbe su ušli u Večni grad - gradska vrata izdajom su bila otvorena.

Princeza i varvarin

Bio je to udarac za ceo rimski svet. Te 410. godine, nakon osam vekova, Rim je prvi put zauzet i opljačkan! Sveti Jeronim u očaju je pisao: „Svet propada... Obnovljeni grad, prestonicu carstva, progutala je užasna vatra i nema mesta na zemlji gde Rimljani nisu u izgnanstvu...” Istim povodom, sveti Augustin napisao je svoje najčuvenije delo „Država božja”. U stvarnosti, materijalna šteta i pljačka Rima nisu bili toliko veliki koliko je to uticalo na moral i samopouzdanje rimskih građana. Vizigoti su u gradu ostali samo tri dana. Konstancije, koji je u to vreme bio unapređen na čelo preostale rimske vojske, bio je pogođen još jednom vešću - varvari su odveli ugledne taoce, a među njima i mladu carevu sestru Galu Placidiju. Najplemenitija devojka se izgleda zagledala u varvarina, naslednika gotskog prestola, kasnije kralja po imenu Ataulf (što na gotskom znači „plemeniti vuk”), sa kojim je, govorili su poverljivi izveštaji, već živela...

Od te, 410, godine, pa celu narednu deceniju, Konstancije će kao magister militum (komandant rimske vojske) praktično upravljati onim što je preostalo od Zapadnog carstva. Sve napore posvetiće oslobađanju, a zatim prisvajanju obožavane princeze. Nakon njene otmice činilo se da je taj vojnik širokih pleća utrostručio snagu u borbi s varvarima. Bilo je to strašno doba rimske povesti kad je svaka godina donosila nove nesreće koje je krajnja nesposobnost cara Honorija, skrivenog iza močvara i utvrđenja oko prestonice Ravene, samo pogoršavala. Ni uz pomoć saveznika, varvara - federata - rimska vojska više nije imala snage da preokrene ovaj tok. Godine 407. u zimu, iskoristivši led na Rajni, ogromna masa germanskih plemena - Sveva, Vandala i Alana - oko 300.000 ljudi, podstaknuta glađu i Hunima, ušla je bez otpora na prostor Rimskog carstva da više nikada iz njega ne bude isterana. Kao i Goti pre njih, ta plemena su na prostoru imperije stvarala svoju vlast. Koliki je haos nastupio, najbolje svedoči slučaj provincije Britanije koju su jednog dana 407. godine rimske trupe jednostavno napustile i ostavile bez odbrane. Tamošnji komandant Konstantin sa vojskom prešao je u Galiju, gde se proglasio za protucara (Konstantin III). Rimska vojska nikada se više nije vratila u Britaniju koja je utonula u anarhiju ratova i varvarstva iz čega će, kasnije, iznići legenda o kralju Arturu.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 10.03.2013. 03:47
Konstancije je pokazao snagu i sposobnost da bar privremeno zaustavi propadanje. Godine 411. uspeo je da pobedi i zarobi uzurpatora Konstantina III, koji je pogubljen, kao i nekoliko carskih uzurpatora. Međutim, i dalje je vrebao Gote koje je uspeo da istera iz Italije 412. godine. Slao je doušnike, pratio svaki pokret gotskih plemena, sprečavao snabdevanje i tražio način da ih uništi, ali da ne ugrozi Najplemenitiju. Nastojao je da što manje čita poverljive izveštaje o njenom životu među Gotima, posle kojih bi bio neutešan, i uz vino danima zatvoren u svojim odajama.
Ko je tu uopšte bio talac a ko gospodar, mogao je da se zapita neki stranac na vizigotskom dvoru u Narboni, u Južnoj Galiji, prateći sve veći uticaj otresite Gale Placidije na gotskog kralja Ataulfa, koji se 411. godine venčao s rimskom princezom po gotskim običajima. Žena jake volje koja je uvek znala šta hoće, Gala Placidija pokušavala je da poraz pretvori u pobedu i da Vizigote preobrazi u rimske saveznike. Ataulf je prihvatio da se pomiri s dvorom u Raveni. Ali, na drugoj strani, stajala je prepreka u liku vojskovođe Konstancija, koji je uvek tražio samo jedno - da Gala Placidija bude vraćena. U jednom trenutku Ataulf je Konstanciju čak poslao pomoć u borbi sa uzurpatorom u Galiji. Konstancije je, međutim, odbio da isplati gotske trupe sve dok ne vrate princezu. Snujući o jedinstvu Gota i Rimljana koje će postići svojim brakom, Ataulf je napravio novi gest koji je trebalo da ostavi utisak na savremenike. U Narboni (blizu današnjeg Tuluza), 1. januara 414. još jednom svečano se venčao s Galom Placidijom - ovaj put po rimskim običajima i uz prigodne svečane govore. Zabeleženo je da je mladoženja, obučen u rimsku odeću, poklonio mladoj 50 slugu koji su u rukama nosili stotinu pehara punih zlata i dragog kamenja, opljačkanih u Rimu.

Princeza i car

Iako duboko razočaran, Konstancije se nije mirio sa sudbinom. Istog dana kad je Gala Placidija zvanično postala gotska kraljica, on je uz cara Honorija proglašen za rimskog konzula za godinu 414. (najviša počast koja se mogla dostići u starom Rimu). Dodatna uteha bilo je obećanje njegovog vladara da će mu dati ruku svoje sestre čim ona bude oslobođena. Odmah je ponovo krenuo na Gote. Naredio je blokadu svih sredozemnih luka u Galiji, čime je varvare izgladneo i naterao da odstupe na jug, ka Hispaniji. Ataulf i Gala Placidija su za svoj novi dvor izabrali Barsino (Barselonu). Međutim, venčanje nije donelo ličnu sreću rimskoj princezi. Sin po imenu Teodosije (po Galinom ocu), koga je uskoro rodila i koga su roditelji u svojim snovima već videli kao budućeg rimskog cara, umro je kao beba početkom 415. godine. Roditelji su bili očajni. Telo malog princa sahranjeno je u kovčegu od srebra. Mnogo godina kasnije, kao regent carstva, Gala Placidija će posmrtne ostatke svog prvenca preneti u Rim. Uskoro je naišla nova nesreća. Ataulf je mučki ubijen u zaveri. Novi gotski vladar, Ataulfov neprijatelj, nije imao obzira prema mladoj udovici koju je u gomili zarobljenika naterao da kilometrima pešači iza njegovog konja.

Vesti iz gotskih krajeva navele su Konstancija da ponovo pokrene sva sredstva da oslobodi princezu - slao je povoljne ponude, potplaćivao, povremeno pretio i napadao. Najzad, 416. godine postignut je sporazum. Rimljani su sa Gotima zaključili saveznički ugovor, platili 600.000 mera žita i zauzvrat dobili Galu Placidiju. Konstancije je lično otišao da preuzme udovu kralja, koju je pratila brojna svita. Jedva da ga je pogledala tog dana kad je, sav uzbuđen, pao na kolena pred njom. Prošla je skoro decenija od kada su se poslednji put sreli. Mnogo toga se promenilo. On je nekada bio tek mladi oficir koji obećava - ona ponosna, prelepa princeza. Život ih je odveo u različitim pravcima. On je postao svemoćni vojskovođa, patricije, konzul, ovenčan nizom pobeda. Ona je bila žena koja je, iako još mlada, već iza sebe imala jedan život. Do kraja života neće zaboraviti da je bila gotska kraljica. Ali, u njihovom odnosu gotovo se ništa nije promenilo. On je i dalje ostao tek pokorni legionar koji se trudi da ispuni svaku želju lepe i ohole gospodarice.

Poput senke, pratio ju je nečujno kroz hodnike carske palate u Raveni, ulicama, na molitvi u crkvi, uz morsku obalu, putem za Rim. Ponašao se prema njoj kao da je već carica. Uvek je bio negde blizu da joj, umesto vernog sluge, pognute glave pruži ogrtač, pridrži zastor na nosiljci, doda molitvenik. Ipak, i pored sve moći i uticaja na dvoru, Konstanciju je trebalo još godinu dana da privoli Galu Placidiju da mu postane žena. Pristala je tek uz nagovor i pretnje svog brata Honorija i uz Konstancijeva vatrena obećanja da će od nje napraviti vladarku celog carstva - onakvog kakvim je vladao i njen otac. Sve pobožnija, Gala je od muža dobila i obećanje da će štititi pravu hrišćansku veru i da će progoniti jeres i paganstvo.

Zabeleženo je da su se Konstancije i Gala Placidija venčali 417. godine u Raveni. Znao je da ga ona nikada neće zavoleti. Bar ne onoliko koliko je volela gotskog varvarina. Ipak, i dalje je želeo da je učini srećnom. Sledećih godina Gala je Konstanciju rodila dvoje dece: sina Valentinijana (budućeg cara) i kćerku Honoriju. Posle tri godine Konstancije je uspeo da ispuni i svoje veliko obećanje. Uz molbe, a i pritisak, car Honorije je u februaru 421. godine pristao da svog vrhovnog vojskovođu proglasi za suvladara. Konstancije je postao car - treći tog imena, dok je njegova supruga dobila titulu augusta. Njihov sin proglašen je za naslednika - cezara (Honorije nije imao sina). Privatno, Konstancije se žalio da mu je carsko zvanje samo teret, jer je morao da učestvuje u beskrajnim svečanostima. Nova nevolja stigla je s neočekivane strane. Dvor u Carigradu odbio je da prizna novog augusta u Zapadnom carstvu. Ljutit i ponižen pred suprugom, Konstancije III pripremio je legije da se obračuna sa Istočnim carstvom. Ali, tokom priprema, samo osam meseci nakon proglašenja za cara, dobio je groznicu. Umro je u septembru 421. godine šapćući, umesto imena Bogorodice, ime svoje auguste. Za sobom je ostavio carstvo koje je bilo daleko bolje nego kad je, deset godina ranije, preuzeo komandu vojske.

Možda je tek tada, dok se uz posmrtne molitve zatvarao kameni sarkofag u crkvi u Raveni, tridesetogodišnja Gala Placidija prvi put osetila nešto zbog gubitka Konstancija. Nije to bio bol poput onog za nestalim detetom. Nije bio ni očaj u duši kakav je osećala kad je u Barseloni, sav obliven krvlju, umirao njen muž, gotski varvarin. Kasno je shvatila šta je sve u njenom životu značio skromni ilirski legionar koji je zbog nje rešio da postane car. Čvrsta stena, na koju uglavnom nije obraćala pažnju, a na kojoj je počivao sav njen tadašnji život, pomerila se i odjednom nestala. Pred Galom se otvorio vrtoglavi ambis. Lepa augusta prvi put je pustila suzu za onim koga je zavolela tek kad je bilo prekasno. Poželela je da mu, makar u poslednjem času, obeća nešto što bi voleo. Zaklela se na njegovom grobu da se više nikada neće udati i da neće imati drugog muškarca.

Gala Placidija, augusta

Nadživela ga je skoro tri decenije. Život je posvetila hrišćanskoj veri i budućnosti svoje dece. Godine 423. pala je u nemilost brata Honorija (zli jezici su pričali da nije prihvatila njegovo udvaranje) i morala je s decom da napusti dvor i pobegne u Carigrad. U toku plovidbe Jadranom, zadesila ih je strašna bura. Kasnije je u Raveni izgradila zavetnu crkvu posvećenu svetom Jovanu Preteči u kojoj je zapisala: „Gala Placidija, zajedno sa sinom Placidijem Valentinijanom augustom i kćerkom Justom Gratom Honorijom ovim ispunjava zavet nakon spasavanja od opasnosti mora.” Posle smrti Honorija (augusta 423. godine) Gala je uspela da, uz pomoć carigradske vojske, za novog imperatora u Rimu proglasi svog šestogodišnjeg sina Valentinijana III (425. godine). Sledećih dvanaest godina, do njegovog punoletstva, Gala Placidija bila je regent carstva. Ostaće uticajna i kasnije, sve do smrti. Videće mnogo toga: međusobnu borbu i satiranje rimskih vojskovođa, upad Vandala u severnu Afriku i gubitak Kartagine, dolazak Huna i Atiline pretnje Rimu. Duboko religiozna, kakve su u 5. veku postale rimske matrone, gradila je po Rimu, Raveni, Jerusalimu bogate, sjajne crkve, pune mozaika. Sa decom nije imala sreće. Sin Valentinijan III, koji će zvanično vladati cele tri decenije, bio je na nesposobne ujake. Kći Honorija imala je jak majčin karakter, ali lak moral. Na silu je udata za senatora, zbog čega je zatražila spas od moćnog hunskog vladara Atile (kome je poslala i svoj prsten). Atila je iskoristio ovaj povod da uz ruku carske kćeri zatraži i polovinu carstva. Poslednji vladarski gest Gale Placidije bio je da se, preklinjući, baci pred sina kako bi spasla kćerku od smrtne presude. Umrla je 27. novembra 450. godine. Nije doživela poslednju veliku pobedu rimske vojske u bici u kojoj su, udruženi njeni Rimljani i njeni Vizigoti, pobedili ogromnu hunsku vojsku strašnog Atile (451. godine).

Nije sasvim sigurno gde se nalazi grob Gale Placidije. Prema jednoj priči, sahranjena je u Rimu, pored posmrtnih ostataka sina Teodosija. Prema drugoj, ona počiva u Raveni, uz posmrtne ostatke supruga Konstancija III u takozvanom Mauzoleju Gale Placidije. Pet godina nakon njene smrti, Vandali su osvojili i opljačkali Rim (455. godine). Iz Rima su, kao taoca, odveli Galinu unuku Evdokiju koju su venčali za vandalskog kralja. Činilo se da se porodična istorija ponavlja... Ali, kraj velike istorije bio je blizu. Četvrt veka nakon smrti Gale Placidije, 476. godine, Zapadno rimsko carstvo nije više postojalo.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 11.03.2013. 00:03
Flavije Jovijan
Car iz Beograda

Bio je toliko krupan i visok da nisu mogli da nađu vladarsku odeću koja bi mu odgovarala. Bio je veseo čovek, skromnog obrazovanja i dobroćudan. Voleo je jelo, piće i žene

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Tmuran dan bio je u Persiji kad se u leto 363. godine okupila rimska vojska da izbere novog cara nakon bitke u kojoj je nesrećno, gotovo slučajno, poginuo mladi avgust Julijan nazvan Otpadnik. Već davno su legionari izgubili svaku želju za osvajanjem i samo su sanjali povratak. Iako nisu pretrpeli nijedan poraz, ipak su napuštali Persiju kao da beže od đavola. Povlačili su se danima, nedeljama kroz pustinju i po paklenoj žegi sanjali vode Mediterana i hladovinu šuma severa. Ni izbor novog cara nije išao lako. Niko tih dana ispunjenih gubitkom nije želeo da se ogrne carskim purpurom - ni pretorijanski pretor, ni ostali visoki oficiri, ožalošćeni Julijanovi drugovi. I tako je, posle mnogo oklevanja i pregovora, izbor vojske pao na čoveka iz Singidunuma - prvog i poslednjeg rimskog cara rođenog u današnjem Beogradu.

Imperator Jovijan

Flavije Jovijan rođen je oko 330. godine kao sin vojnika Varonijana, tada verovatno legionara u IV legiji Flavija, koja je imala sedište u Singidunumu. Varonijan je napredovao u službi dostigavši mesto komandanta domestika (comes domesticorum), jedinice carskih telohranitelja. Jovijan je nastavio očevim stopama i služio je kao pripadnik garde (protector domesticus) pod carevima Konstancijem II i Julijanom koji ga je postavio za zapovednika domestika. Flavije Jovijan bio je oženjen kćerkom visokog vojnog oficira Lucilijana, koji je živeo u Sirmijumu (današnja Sremska Mitrovica).

Amijen Marcelin, hroničar i carev savremenik, opisuje da je Jovijan bio „toliko visok i krupan da se dugo nije mogla naći vladarska odeća koja bi mu odgovarala. Izraz lica bio mu je veseo, oči sive. Jovijan je bio skromnog obrazovanja i dobroćudan, ali nezajažljiv u jelu i uživao je u vinu i ženama”. Radilo se o čoveku skromnih sposobnosti, „senci svog prethodnika”, koji nije bogzna šta pokazao u toku svog kratkotrajnog vladanja.
Postavši car i vrhovni komandant vojske, Jovijanov cilj bilo je konačno izvlačenje iz Persije. Čuvši za smrt prethodnog cara, Persijanci su udvostručili napade. Želeći da se što pre vrati u središte carstva, Jovijan je požurio da sklopi mir po svaku cenu. Uslovi mira bili su teški za Rim: Persijancima je vraćeno pet oblasti s druge strane Tigra koje je osvojio još raniji car Galerije. Bez borbe predat je neosvojivi grad Nisib, koji je godinama odbijao persijske napade. Amijen Marcelin opisao je očaj stanovnika Nisiba koji su bili primorani da se povuku s rimskom vojskom i zauvek prepuste svoj grad Persijancima. Ako je sramni mir s Persijom bacio senku na početak Jovijanove vladavine, zbog jedne druge odluke postao je omiljen kod velikog dela podanika. Naime, novi car je, nakon kratkog razdoblja vladavine Julijana Otpadnika, koji je pokušao da obnovi paganske kultove, proglasio zvanični povratak rimske države hrišćanstvu, uključujući i finansijsku pomoć crkvi.

Hrišćanski istoričari sačuvali su prepisku između cara Jovijana i čuvenog borca protiv arijanske jeresi Anastasija, biskupa Aleksandrije, kome je Jovijan dozvolio da se, posle dugotrajnog progonstva, vrati u svoju biskupiju. Iako je podržavao pravoslavne biskupe, Jovijan je u početku vladavine nastojao da održi neutralnost u sporovima unutar crkve pozivajući na jedinstvo države i crkve. Takođe je vodio trpeljivu politiku prema paganima, tako da se na njegovom novcu pored hrišćanskih pojavljuju i neki paganski simboli.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Statua iz 3. veka nađena na području Beograda
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 11.03.2013. 00:15
Nakon povratka iz Persije, Jovijan je neko vreme proveo u Antiohiji - gradu iz koga je njegov prethodnik Julijan krenuo na pohod na istok. Tamo je svog sina Varonijana, koji je imao samo dve godine, proglasio za konzula. U stara vremena republikanskog Rima čast konzula mogao je poneti samo zreo čovek, stariji od 40 godina. Sujeverni Rimljani primili su kao loše znamenje činjenicu da je u toku svečanosti proglašenja za konzula dete neprestano plakalo. I zaista, znamenja su se u stvarnosti pokazala tačnim.

Nestrpljiv da što pre stigne na cilj i da učvrsti vlast, Jovijan je 364. godine usred zime krenuo na zapad, ka središtu carstva. Međutim, kad je stigao u Dadastan, mesto u Maloj Aziji, nađen je mrtav u sobi, a da niko nije mogao da objasni uzrok smrti. Jedno od objašnjenja bilo je da se ugušio od isparenja u sobi ili da se otrovao hranom. Imao je tek trideset dve godine.

Iza Jovijana nije ostalo mnogo carskih dela, što i nije čudno imajući u vidu njegovu kratkotrajnu vladavinu. Ostala su, na primer, dva edikta, sačuvana u takozvanom Teodosijevom kodeksu, koja se tiču nekih pitanja u vezi s verom.

Na novcu i natpisima Jovijan je koristio uobičajene epitete rimskih careva, poput „victoria Romanorum”, „pobednik i trijumfator, večni avgust”, „gloria Romanorum” i druge.

Tako je završio car poreklom iz Singidunuma. Vladao je i živeo kratko. Zaboravljen je brzo. Pominjan je jedino zbog obnove zvaničnog položaja hrišćanske crkve, čime se bar na neki način može povezati, iako ne i porediti, sa svojim velikim zemljakom i prethodnikom - carem Konstantinom.

Utvrđenje Singa - Singidunum

Na mestu gde se vode Save mešaju s Dunavom diže se, poslednji prema severu, ogranak planinskog lanca Rudnika, bogatog rudama, visok oko trideset metara. Ovaj prirodni grudobran oduvek je bio utvrđeno naselje za čiji se posed prolilo mnogo krvi. Najstariji pomen rodnog grada cara Jovijana - Singidunum - javlja se u 2. veku kod geografa Ptolomeja. On ga pominje kao grad na Dunavu u kom je smeštena legija IV Flavia Felix. Naziv Singidunum je složenica od reči Singi i dunum. Reč dunum keltskog je porekla i znači grad, utvrđenje. Singi je ime tračkog plemena koje je živelo u okolini. Singidunum se nalazio na rimskom limesu preko puta područja varvara Jaziga, tačno na granici između rimskih provincija Mezije, Panonije (na zapadu) i Dalmacije (na jugu). Most preko Save povezivao ga je s Taurinumom (Zemunom), koji se nalazio u Panoniji.

Naselje Singidunum sastojalo se od tri odvojene celine: od vojnog logora, naselja vojnih veterana (canabae) i od civilnog naselja (municipium, colonia). Četvrta legija Flavija stigla je u Singidunum oko 86. godine iz svog ranijeg boravišta u Dalmaciji. Logor legije bio je na današnjem Kalemegdanu - deo rimskih zidina i kule iz 2. veka i danas mogu da se vide u okviru severoistočnog kalemegdanskog bedema (kod „Dizdareve kule”). Zid glavnog utvrđenja - bedema - bio je od lomljenog kamena, obložen velikim kamenjem od krečnjaka - kvaderima - iskopanim na Tašmajdanu. Ukupna površina kastruma verovatno je iznosila oko 16 hektara, što je bilo dovoljno za smeštaj legije (6000 ljudi). U spisu Notitia dignitarum, s kraja 4. veka, poslednji put pominje se IV legija kao i njen zapovednik, praefectus legionis.

Vojno naselje (canabae legionis) nalazilo se u Donjem gradu i verovatno se razvilo kao zasebna celina u vreme reformi cara Septimija Severa (193-211), kad su vojnici dobili pravo da stupe u zakoniti brak i da žive s porodicom iako logorski režim nije bio ukinut. Tu je bila i luka za dunavsku i savsku flotu. U Donjem gradu, između ostalog, otkriveno je svetilište boga Mitre (mitreum), hram boginje Nemezis (boginje osvete i rata), kovačnica i grnčarska radionica.

Oko vojnog naselja, na prostoru između današnjeg Studentskog trga i Trga Republike, nalazilo se civilno naselje s mnogobrojnim stanovnicima, među kojima je bilo vojnih veterana, došljaka iz celog carstva, kao i naroda poreklom iz raznih etničkih grupa (Kelti, Tračani, Iliri...). Naselje se verovatno graničilo sa samim logorom, dok je na drugim stranama dopiralo do Gospodar-Jevremove ulice (na severozapadu), odnosno do Brankove ulice (na jugozapadu) i do Trga Republike. Rimske ulice uvek su bile prave i sekle su se pod pravim uglom, što se i danas donekle održalo kod nekih ulica u centru grada, poput Knez-Mihailove, Uzun-Mirkove, Dušanove i Kralja Petra (7. jula).

Singidunum je u početku imao status municipijuma da bi verovatno u 3. veku bio proglašen za koloniju (colonia splendissima).

Kao i većina naših gradova iz tog doba, Singidunum je građen po rimskom uzoru: s forumom (oko Patrijaršije ili na Studentskom trgu), vodovodom (akvadukt), kanalizacijom, kupalištima (terme)... Na Studentskom trgu otkriveno je kupalište. U gradu su bili brojni hramovi posvećeni rimskim božanstvima: Jupiteru, Junoni, Hekati... Na nadgrobnim spomenicima i nađenim statuama pominju se i Merkur, Venera, Dijana, Apolon, trački konjanik, Bah, Eros, Orcija (domaće božanstvo) i trački Heron.

Vinorodna Grocka

Najveći uspon grad je dostigao u 2. i 3. veku. Uz samo naselje bila je razvijena poljoprivreda, što potvrđuju agrarni kultovi posvećeni Majci Zemlji, Silvanu Silvestru, Liberu i Liberi, koji se pominju na spomenicima nađenim u okolini Singidunuma. Od zanata, bili su poznati kamenorezački, grnčarski i zidarski. Na keramici i opekama iz tog vremena nađeni su pečati sa oznakom SING.

Na velikoj površini oko nekadašnjeg naselja Singidunum nađene su i nekropole (grobovi i nadgrobni spomenici). Rimljani su imali običaj da svoje mrtve sahranjuju uz put, izvan samih graničnih linija ili zidina oko mesta. I danas ako se malo dublje kopa u centru Beograda, mogu da se nađu ostaci naših antičkih prethodnika. Tako su nađeni grobovi u ulici Majke Jevrosime, Kosovskoj, Takovskoj, Siminoj, na Tašmajdanu i drugde. Najviše nadgrobnih spomenika ima iz 2. i 4. veka, iz vremena najvećeg uspona grada. Tako se na spomeniku Aureliju Atiku navodi da je, nakon napuštanja vojne službe, učestvovao u upravi grada gde je bio „kvinkenalis”. Među nadgrobnim spomenicima gradskih magistrata - upravnika, nalaze se i keltska i tračka imena, što svedoči o asimilaciji ranijih stanovnika s rimskim građanstvom: Marko Aurelije Cutia, Mar. Aur. Soso, Aur. Micianus... Zabeležena su i mnoga ženska imena - supruga vojnika, poput Ulpije Pije (koja je bila poreklom iz Vindobone, današnjeg Beča), supruge Aurelija Maksima, ili Elije Flore, Lasinije Ingenue, Elije Juste, Aurelije Viktorije i drugih.

Inače, grad na raskršću puteva - Singidunum - pohodili su mnogi carevi, među kojima Septimije Sever (202), Dioklecijan (295), Konstancije II (349), Valerijan. U širem prostoru oko Singidunuma bilo je dosta vila čiji su ostaci nađeni po celom današnjem Beogradu (Čubura, Vračar, Banovo brdo, Topčider, Čukarica). Jedan podzemni vodovod išao je iz šuma ispod Avale do tvrđave. Pored grada postojalo je i gradsko područje (ager Singidunensis) koje se protezalo uz Dunav, prema istoku i na jug, pretežno uz vojni put, ka Viminacijumu. Naselja na ovom području bila su Mutatio ad sextum (Mali Mokri Lug), stanica na šest rimskih milja od Singidunuma, zatim Castra Tricornia (Ritopek), naselje sa značajnim utvrđenjem, kao i Ad sextum miliarem (kod Grocke), na 19 rimskih milja, i Aureus Mons, brežuljci na kojima je sađena vinova loza. Granica između teritorija Sirmijuma i Viminacijuma nalazila se negde kod Smedereva. Na jugu, postojala je naseljena rudarska oblast bogata olovom i bakrom: na Avali, Kosmaju, kod Ripnja, Guberevca...

Nakon podele Rimskog carstva na istok i zapad, posle smrti cara Teodosija I (395), status pograničnog mesta Singidunuma još je izraženiji. Pet decenija kasnije, u napadima Huna, grad je osvojen i spaljen (441. godine). U sledeća dva veka grad pada iz ruke u ruku: Vizantije, Sarmata, Ostrogota, Gepida. Car Justinijan obnovio je 535. godine utvrđenje koje su, međutim, 584. godine osvojili Avari da bi ga ponovo spalili 592. godine. U narednom veku, oko 630. godine, oko napuštenog i porušenog antičkog grada naseljavaju se Sloveni koji će mu promeniti i ime u Beograd.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 11.03.2013. 00:31
Valentinijan se pokazao kao preduzimljiv vladar koga neki istoričari smatraju kao poslednjeg značajnog pre propasti Zapadnog rimskog carstva. Bio je i poslednji vojskovođa među rimskim carevima.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Valentinijanov lik na novčiću

Krajem 4. veka grad Rim još je mogao da zaseni svakog posetioca svojom veličanstvenošću, brojem stanovnika, lepim građevinama, prostranim bazilikama, termama, ogromnim trkalištima, sjajnim amfiteatrima, trijumfalnim lukovima, blistavim statuama. Jedan posetilac je početkom petog veka rekao da su rimske „palate i hramovi ogromni poput planina”. Za mnoge je Rim i dalje bio „večni grad” i „gospodar sveta”. Ali, kraj carstva, bar onog na zapadu, približavao se. Možda i zbog toga što su se najveće rimske ličnosti toga doba, pa i oni koji su bili rođeni u Iliriku, više bavili temama večnosti i spasenja duša, a ne odbranom carstva od neprijatelja. U svom neprevaziđenom delu „Opadanje i propast Rimskog carstva”, britanski istoričar Gibon za pad carstva optužio je hrišćanstvo, ali naveo je i nekoliko desetina drugih uzroka, među kojima su posebno značajne bile najezde varvara.

Posle smrti cara Jovijana, generali i vojska su 364. godine za cara ponovo izabrali jednog Ilira iz Panonije koji će duže vladati i koji će osnovati poslednju dinastiju pre podele Rimskog carstva na Zapadno i Istočno (tj. Vizantiju). Bio je to Flavije Valentinijan, komandant jedinica strelaca (scutarii), visok i snažan čovek, plavokos i plavook, šampion u rvanju. Flavije je rođen 321. godine u Panoniji, u mestu Cibalae (danas Vinkovci), tridesetak kilometara zapadno od carskog grada Sirmijuma (danas Sremska Mitrovica). Njegov otac Gracijan, takođe legionar, dospeo je do položaja upravnika Afrike, a kasnije upravljao je Britanijom (comes Britaniae).

Čim je izabran za cara, Valentinijan je 364. godine odredio suvladara - svog rođenog brata Valensa - vojnika koji je imao mnogo manje dara. Dva brata krenula su za Nais (Niš) gde su doneli odluku da podele vojsku i dvor na dva dela. Posle kratkog boravka u rodnom kraju - u Sirmijumu, braća su se zauvek rastala. Valentinijan je otišao na zapad - u dvor u Mediolanumu (Milanu), a Valens na istok - u Konstantinopolj (Carigrad).
Valentinijan se pokazao kao čvrst i preduzimljiv vladar koga neki istoričari ističu kao poslednjeg značajnog vladara Rimskog carstva pre propasti njegovog zapadnog dela. Bio je jedan od poslednjih rimskih careva koji je pokazao osobine uspešnog vojnog zapovednika. Imao je dobro obrazovanje, čak je znao i da slika i da pravi skulpture. Kao vladar, oslanjao se na svoje zemljake iz Panonije, koji su imali većinu najviših položaja na dvoru i u vojsci. Istoričari su ga često poredili s njegovim zemljakom, čuvenim carem Aurelijanom (vladarom koji je takođe bio iz naših krajeva), jer je imao slične sposobnosti - veliku energiju, vojni talenat i uzdržljivost, ali i nedostatke, poput surovosti i naglosti koja ga je navodila na nepromišljene i svirepe postupke. Zanimljivo je da je Valentinijan pokazivao naklonost za sirotinju, što nije bilo uobičajeno u antičko doba, pre pojave hrišćanstva. Još neobičnije za njegovo vreme bila je careva tolerantnost prema različitim verskim mišljenjima.

Povest vladavine dva brata - Valentinijana i Valensa - povest je stalnih borbi u grčevitom nastojanju da se Rimsko carstvo odupre varvarskim najezdama. Tako je desetak godina nakon izbora za cara Valentinijan uglavnom proveo u borbama protiv Alemana, Burgunda, Saksonaca i drugih germanskih plemena na Rajni. Dobio je nekoliko velikih i mnogo manjih bitaka. Gradio je utvrđenja duboko unutar germanske teritorije. Nakon toga, 375. godine, prešao je u Sirmijum, odakle je nameravao da pruža otpor na Dunavu. Umro je iste godine na čudan način. Dok je u Panoniji vodio pregovore s poslanicima iz germanskog plemena Kvada, toliko se razbesneo da je dobio ili moždani ili srčani udar. Posle Valentinijanove smrti, na zapadu su ostala dva mlada vladara - njegovi sinovi mladić Gracijan i dečak Valerijan II.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 11.03.2013. 00:42
Gracijan - poslednji car iz Sirmijuma

Gracijan je poslednji, šesti, rimski car koji je rođen u samom gradu Sirmijumu, 359. godine. Otac ga je još kao malog dečaka proglasio prvo za konzula, a nešto kasnije, 367. godine, za suvladara i avgusta. Gracijan je bio oženjen Konstancijom, kćerkom cara Konstancija II (sina Konstantina Velikog), čijim je posredstvom bio povezan s prethodnom carskom dinastijom. Međutim, pored svih očevih podsticaja, Gracijan nije pokazivao nikakvo interesovanje za vojne pohode, legije i bitke. Više je voleo dane da provodi u dvoru, okružen retorima i laskavcima. Možda bi, kako kaže poslednji veliki rimski istoričar i carev savremenik Amijan Marcelin, u neko drugo, manje surovo doba, Gracijanovo obrazovanje i interesovanja više došli do izražaja. Zabeleženo je, na primer, da je Gracijan bio miroljubiv. Ali, krajem 4. veka, rimska država ponovo se suočila s velikim izazovima. Vremena su tražila odvažne ljude i surove vladare, vojskovođe koji su se mogli nositi s varvarskim kraljevima.

Dok je Gracijanov otac Valentinijan bio neutralan u crkvenim sporovima, njegov stric Valens bio je ubeđeni arijanac koji se žestoko zalagao da ovu jeres nametne celom hrišćanstvu. Gracijan se, opet, vratio pravoslavlju. Tako je 379. godine sve jeresi proglasio nezakonitim. Nastavio je politiku prethodnih rimskih careva potpunog napuštanja paganstva koja je (izuzimajući cara Julijana Otpadnika) započela još u vreme Konstantina Velikog, početkom 4. veka. Tako je Gracijan postao prvi rimski car koji se odrekao titule vrhovnog paganskog sveštenika, pontifeŠ maŠimus, koja je još od doba prvog rimskog cara Oktavijana Avgusta pripadala vladaru. Ovaj naziv je, neočekivano, preuzeo rimski biskup - papa, koji i danas u svom latinskom nazivu nosi titulu pontifeŠ maŠimus.

U toku nekoliko godina, Gracijan je u borbama s Germanima na Rajni postizao pobede. To je, međutim, izazivalo ljubomoru njegovog strica Valensa, cara na Istoku, koji je želeo da zaseni sinovca nekom značajnom bitkom koja bi mu donela slavu i koja mu je nekako stalno izmicala. Nenadano, Valensu se pružila prilika da se dokaže u bici s velikom vojskom Gota koja se probila na Balkan i okupila se oko grada Adrijanopolja...
Čudnim obrtom istorije, bitka kod Adrijanopolja (danas Jedrene u evropskom delu Turske), u leto 378. godine, na više načina podseća na poraz koji je više od veka ranije, juna 251. godine, doživeo car Trajan Decije (još jedan car iz naših krajeva, o kome je „Zabavnik” već pisao). Obe bitke odigrale su se na Balkanu. I u jednom i u drugom slučaju Goti su žestoko porazili rimsku vojsku. U obe bitke poginuli su rimski carevi panonskog porekla - Decije Trajan i Valens.

Adrijanopolj - povest najavljene propasti

Amijen Marcelin, najveći rimski istoričar iz 4. veka, svoju veliku istoriju završava opisom bitke kod Adrijanopolja i pogibijom rimskog cara. A ovaj poraz, kaže Marcelin, najavljivan je mnogim zlokobnim znacima - od žalosnog huka noćnih ptica, zavijanja vukova i pasa, zastrašujućeg zviždanja duhova, do zatamnjivanja sunčevog jutarnjeg sjaja. U Konstantinopolju, u ruševinama, na kamenu nađen je sledeći proročanski stih:

„A kad se rosne devojke, kroz grad u igri,
budu okretale veselo ovenčanim ulicama,
tad će bezbrojna plemena široko
rasutih ljudi
s oružjem preći preko lepotokog
Istra (tj. Dunava)
i razoriti skitska polja i mezijsku zemlju.”

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Gracijan, poslednji vladar rođen u Sremu.

I zaista, povest o najvećem rimskom porazu još od bitke kod Kane (protiv Hanibala) počinje s prelazom stotina hiljada pripadnika gotskih plemena preko Dunava. Goti su izmolili dozvolu cara Valensa da se nasele na rimskoj zemlji na Balkanu, uz obećanje da će biti poslušni podanici i vojnici imperatora. Oni su bežali od divljih Huna pridošlih iz dubina Azije. U rimskoj oblasti nadali su se miru i boljem životu. Ali, odmah nakon prelaska preko Dunava na rimsko područje, počinju nesporazumi i sukobi između Gota i Rimljana - između gotskih vođa i kraljeva i carskih namesnika. Danas je teško razaznati na kome leži veća krivica za nerede i sukobe koji su se uskoro pretvorili u prave bitke: da li na prevrtljivim varvarima ili na beskrupuloznim i nesposobnim carskim upravnicima.

Već tokom 378. godine, pljačke i razaranja Gota dobijaju takve razmere da je prilično lenji car Valens bio primoran da okupi sve svoje raspoložive legije i da se sa istoka, iz Antiohije, uputi na Balkan. Istovremeno, pozvao je u pomoć i sinovca Gracijana s njegovom vojskom s Rajne. Međutim, kad je Gracijan sa svojim trupama stigao do Sirmijuma, Valens je, ne čekajući, izdao naređenje da se vojska spremi i da iz Adrijanopolja krene na Gote.

Devetog avgusta 378. godine, dana „koji je zaslužio da se zabeleži među najzlokobnije u rimskom kalendaru”, krenule su Valensove legije u napad. Goti su bili ulogoreni oko 12 milja od Adrijanopolja. Bio je pakleno vruć dan. Možemo zamisliti žeđ i vrućinu legionara koji su u oklopima, bez hrane, pića i odmora, po najvećoj vrućini, marširali na varvare koji su ih nepomično čekali. Mercelinov vrlo detaljni opis bitke ukazuje na improvizacije i neorganizovanost rimske strane. Levo i desno krilo stigli su na bojno polje u različito vreme, pojedine jedinice kretale su u napad u trenutku kad je car Valens poslao poslanike da pregovaraju s Gotima. Rimljani su dozvolili da ih iznenadi gotska konjica koja se vraćala iz pljačke po okolini...

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Marcelin je ostavio nezaboravne slike žestoke bitke koja je trajala celo popodne. „Vojske su se sukobile kao kljunovi lađa, potiskujući se naizmenično, bacale su se tamo-amo, kao na talasima... Od oblaka prašine nije se moglo videti nebo koje je odjekivalo od užasnih krikova... Strele su letele sa svih strana donoseći smrt jer ih čovek nije mogao ni videti ni odbraniti se od njih... Naši borci jurišajući su sekli, a i sami su bili posečeni mačevima; i sa obeju strana udarci sečiva probijali su kacige i oklope... A na zemlji su ležale gomile leševa obeju strana, tako da su polja bila puna poginulih, a vapaji umirućih, ranjenih teškim ranama, ulivali su ogroman strah onom ko ih čuje...”

Valensovi vojnici bili su zbijeni na uzan prostor gde je bilo nemoguće da razviju svoje redove, tako da se pod nezadrživim jurišom varvara rimska konjica razbežala, a pešadija je bila opkoljena i iskasapljena. Usred meteža i pokolja, Valens je pokušao da pobegne, ali je pogođen strelom ili kopljem. Njegovo telo nikada nije nađeno. Postoji priča da se sklonio u neku obližnju kuću koju su Goti opkolili i zatim spalili zajedno s onima koji su bili unutra.

Teodosije I Veliki

Kod Adrijanopolja je izginulo dve trećine Valensovih legionara. Jedina uteha u ovoj ogromnoj nesreći bila je da varvari nisu uspeli da zauzmu i sam grad Adrijanopolj, gde je vladar pred bitku ostavio svoje carske oznake i riznicu. Posle Valensove smrti preostala su još dva rimska vladara, njegovi sinovci Gracijan i Valentinijan II. Nakon skoro vek i po neprestanih napora i borbe ilirsko-panonskih vladara, došao je trenutak da neko drugi pokuša da održi i spase carstvo. Tako je, nakon katastrofe kod Adrijanopolja 379. godine, u Sirmijumu, pred legijama, car Gracijan za suvladara proglasio svog zeta poreklom iz Španije - duŠa Ilirije po imenu Teodosije.

Dva Valentinijanova sina završila su na sličan način - ubijeni su mladi, u toku pobune svojih vojskovođa i saradnika. Gracijan je ubijen 383. godine, pet godina nakon poraza kod Adrijanopolja. Imao je tek 24 godine. Prema nekim rimskim izvorima, stradao je u Singidunumu (današnjem Beogradu) prilikom bekstva od potere, nakon što je izgubio vlast u pobuni koju je pokrenuo uzurpator Magnus Maksimus. Njegovog mlađeg polubrata Valentinijana II ubio je 392. godine, kad je imao 21 godinu, njegov vojni upravnik.

Tako je kao legitimni vladar ostao samo Teodosije I koji je nekoliko meseci u razdoblju između 394. i 395. godine bio, poslednji put u istoriji, jedini car celokupnog Rimskog carstva ili bar onoga što je od carstva ostalo u to doba. Kraj četvrtog veka je vreme kad rimski vladari po pobožnosti više podsećaju na vizantijske careve ili srednjovekovne vladare, nego na nekadašnje rimske imperatore i konzule. Crkva je caru Teodosiju I dala nadimak Veliki samo zato što je u potpunosti ukinuo paganske kultove, zabranio jeresi i priznao kredo sa sabora u Nikeji i pravoslavnu hrišćansku veru kao jedinu veru carstva. Od 391. godine svi mnogobožački hramovi bili su zatvoreni i samo je jedna, hrišćanska, crkva bila priznata i dozvoljena. Može se smatrati da je to doba konačnog kraja antike. Drugim ediktom car je zabranio jeresi i svaku otvorenu raspravu o verskim pitanjima.

Nakon Teodosijeve smrti njegov stariji sin Arkadije vlada na Istoku, u Konstantinopolju (395-408), a mlađi Honorije na Zapadu, u Raveni, na Jadranu. Sudbina dva dela nekada moćnog i jedinstvenog Rimskog carstva sve više će se razdvajati da se više nikada ne spoje. Antički Rim polako se raspadao. Nije više bilo ilirskih legija, niti junaka poput Klaudija Gotskog, Aurelijana, Proba, Dioklecijana, Galerija da, kao nekada, sopstvenom voljom i krvlju preokrenu točak istorije...
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 11.03.2013. 00:48
Za rimskog cara Licinija (308-324) vezana je jedna legenda koja ga na neobičan način povezuje sa srpskom istorijom. Naime, u nizu starih srpskih letopisa i rodoslova, Licinije se pominje kao Srbin i predak vladarske loze Nemanjića

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Bronzani novčići s likom cara Licinija.

U „Karlovačkom rodoslovu” Licinije se naziva Srbinom, dok se u više rodoslova on navodi kao otac ili predak Bele Uroša, od koga, navodno, potiče veliki župan Stefan Nemanja. Teško je ustanoviti zašto je među brojnim rimskim carevima poreklom iz naših krajeva baš Licinije izabran da bude proglašen za Srbina. Jedan od razloga leži verovatno u činjenici da je on možda poticao iz plemena Tribala ili, po drugoj teoriji, od Sarmata, koji se povezuju sa Slovenima. U srednjem veku Vizantinci su Srbe nazivali Tribalima jer su živeli na istim područjima kao to staro balkansko pleme.
Kao i ostali rimski carevi iz doba Tetrarhije - Maksimijan, Konstantin i drugi - car Licinije rođen je u našim krajevima, verovatno oko 265. godine. Potiče iz gotovo iste oblasti Gornje Mezije odakle su bili i imperatori Galerije i Maksimin Daja (tj. današnja istočna Srbija). Kao i oni, Licinije je bio skromnog seljačkog porekla.

Prvi put Licinije se istakao 296. i 297. u ratu protiv Persije, koji je vodio cezar Galerije, kasniji graditelj carske Romulijane (danas Gamzigrad kod Zaječara). Prve godine rata, Galerije je sa svojim legijama prešao Eufrat i nepripremljen za pustinjski predeo na stranoj zemlji i za lukavstva neprijatelja, doživeo težak poraz. Sledeće godine Galerije je okupio nove snage. Njegov zemljak Licinije bio je jedan od glavnih komandanata. U bici protiv Persijanaca, koja se odigrala negde u Jermeniji, Rimljani su postigli veliki uspeh, potpuno razbili neprijateljsku vojsku i čak zarobili harem (žene i decu, kao i dvorane) persijskog vladara Narzesa. Pored velike pobede, i ovo je dalo Galeriju pravo da se poredi sa Aleksandrom Makedonskim (koji je takođe zarobio žene persijskog vladara Darija), dok je velika pobeda rimskog oružja Liciniju omogućila da dalje napreduje - postavljen je za guvernera dunavskih provincija.

Gužva pred prestolom

Godine 307. Licinije se pominje kao jedan od Galerijevih zastupnika u pregovorima u Rimu sa uzurpatorom Maksencijem, inače Galerijevim zetom. Međutim, preokret u Licinijevom životu i karijeri dolazi nakon rasplamsavanja borbe među brojnim pretendentima za vlast, posle povlačenja Dioklecijana. Na poznatom savetovanju tri najstarija cara - tetrarha Dioklecijana, Maksimijana i Galerija, u Karnuntumu na Dunavu (danas Austrija) 308. godine odlučeno je da uz Galerija za novog avgusta bude proglašen Licinije. Ova odluka verovatno je doneta na Galerijev predlog. Uz Dioklecijanovu podršku, on je za vladara proglasio svog zemljaka i prijatelja iz vojske Licinija iako ovaj do tada nije bio ni predviđen za naslednika, odnosno nije imao titulu cezara.

Zvanično, kad ga je Dioklecijan usinio, Licinije je dobio novo ime: Valerije Licinije Licinijan „Jovius”. Za oblasti svoje neposredne vladavine, Licinije je dobio Panoniju sa Sirmijumom (u kome je uglavnom živeo), dok su ostale oblasti koje su mu pripadale (Afrika, Španija, Italija) ostale pod vlašću Konstantina. Ali, retko kada se ovakva odluka pokazala tako kobna za onog ko ju je doneo, kao što se to desilo Galeriju. On se vrlo brzo mogao uveriti u istinitost poslovice koja kaže da se nečije osobine najbolje vide onda kada zadobije punu vlast. Već 310. godine Licinije se okreće od bolesnog prijatelja Galerija (koji umire naredne godine) i uspostavlja bliske veze s njegovim suparnikom Konstantinom. Verio se s njegovom polusestrom Konstancijom. Obezbedivši svoj položaj prema zapadu, Licinije će narednih godina nastojati da se reši konkurenta na istoku - avgusta Maksimina Daje. To će mu, najzad, poći za rukom 313. godine.

Te iste godine, nestankom Daje i pobedom Konstantina I nad Maksencijem, velika „gužva” među pravim ili potencijalnim pretendentima na carski presto - avgustima, sticajem okolnosti ili silom mača, svela se samo na dva imena: Konstantina i Licinija. U 313. godini Licinije se najzad oženio Konstantinovom sestrom Konstancijom, tako da se bar na trenutak činilo da se rimska država vraća u stabilnije vreme, poput razdoblja kad su zajednički vladali tetrarsi Dioklecijan i Maksimijan. Ali ova dvojica, koji su 313. godine naizgled saglasno vladali carstvom, bili su ljudi sasvim drugačijih osobina. Licinijev portret i na novcu izgleda surovo. U pokušajima da osvoji ili zadrži vlast, Licinije se čak i u ono nemilosrdno doba izdvajao po svireposti, prevrtljivosti i odsustvu bilo kakvih moralnih ubeđenja. Nije prezao da pobije najbliže rođake svrgnutih careva - ženu i sina svog nekadašnjeg dobrotvora Galerija, kao i decu Maksimina Daje.

Ide vojska preko Save...

Licinije ipak nije bio bez političke sposobnosti imajući u vidu da je uspeo da se više od desetak godina održi na istoku, nasuprot caru Konstantinu na zapadu. Nakon zajednički objavljenog Milanskog edikta, kojim je objavljena sloboda vere za hrišćane, Licinije je preduzeo i posebne mere u nastojanju da obezbedi podršku hrišćanske crkve. Da bi dodatno ojačao svoj položaj, nasuprot Konstantinovoj tvrdnji da je potomak ranijih careva (Klaudija Gotskog), Licinije je našao da je potomak imperatora Filipa - vladara koji je navodno podržavao hrišćane. Međutim, primirje između dva vladara nije dugo trajalo. „Cassus belli” bila je Konstantinova odluka da svog rođaka Basianusa postavi za cezara u Italiji i u dunavskim provincijama, na koje je pretendovao i Licinije. Odlučna bitka između vojski dva avgusta desila se u Panoniji, kod mesta Cibalae (današnji Vinkovci), oko 70 kilometara od Sirmijuma. Bitka između dve vojske gotovo jednakih snaga vođena je skoro ceo dan, od svitanja do sumraka. Konstantinovo desno krilo najzad je izvelo nezadrživ napad kojim je razbijena neprijateljska strana. Poražen u bici u kojoj je izgubio oko 20.000 vojnika, Licinije je uspeo da se povuče na čelu konjice. U galopu je stigao do Sirmijuma, gde su ga čekali žena i sin, kao i carska riznica. Prolazeći kroz grad, Licinije je naredio da se poruši most preko Save kako bi otežao napredovanje Konstantinovih legija.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 11.03.2013. 00:54
U Hadrijanopolju, u Trakiji (današnje Jedrene), Licinije je uspeo da okupi novu vojsku. U znak da je odlučan da nastavi borbu, umesto Konstantina, za avgusta zapada proglasio je Valerija Valensa, svog vojskovođu u Iliriji. Bitka kod Hadrijanopolja (bitka kod Mardije) nije dala pobednika - dva protivnika dogovorila su primirje. Ali preko leđa onog trećeg. Naime, Licinije je u znak dobre volje prema Konstantinu, ali i kao doprinos svom ugledu krajnje bezobzirnosti, odobrio pogubljenje Valensa, čoveka koga je sam promovisao za suvladara. Licinije je morao da ustupi Konstantinu više provincija na Balkanu - Panoniju, Dalmaciju, Dakiju, Makedoniju i Grčku, ali je zadržao posede u Trakiji, Maloj Aziji, Siriji i Egiptu.

Pomirenje dva avgusta potvrđeno je odlukom 317. godine u Serdici (Sofija) o zajedničkom proglašenju tri nova cezara: Licinijevog sina istog imena, kao i dva Konstantinova sina: Krispa i Konstantina Mlađeg. Ovim odlukama ideja Dioklecijanovog tetrarhijskog sistema dobrim delom bila je napuštena. Umesto cezara koji je trebalo, bar u teoriji, da budu ljudi koji su svoje sposobnosti već dokazali, za mlađe vladare i naslednike imperije izabrani su maloletni mladići. Tetrarhija se pretvarala u naslednu monarhiju. Nakon nekoliko godina prividnog pomirenja, već 320. godine odnosi između dva imperatora ponovo postaju zategnuti. Licinije odlučuje da ovaj put promeni odnos prema hrišćanima, odbijajući da prihvati Konstantinovu politiku sve većeg približavanja države i crkve. Hrišćanski skupovi u Licinijevom delu carstva bivaju zabranjeni, dok se sprovodi čišćenje državnih službi od onih koji se izjašnjavaju kao hrišćani. Da stvari između dva vladara idu loše, pokazalo se 321. godine kada su i jedan i drugi, bez međusobnog dogovora, svoju decu i naslednike proglasili za rimske konzule.

Građanski rat iznova je buknuo 322. godine, kada su u borbi s nadirućim Gotima Konstantinove trupe ušle na područje gde je vladao Licinije. Nakon bitke s Gotima, dva cara krenula su jedan na drugog. Licinije je i ovaj put imao veću vojsku, sa 150.000 pešaka, 15.000 konjanika i 350 brodova. Konstantin je svoju vojsku od oko 120.000 pešaka i 10.000 konjanika okupio u Solunu. Bitka se odigrala u Trakiji, još jednom kod Hadrijanopolja. Posle nekoliko dana manjih sukoba, 3. jula odigrala se velika bitka. Zabeleženo je da je i ovaj put Konstantin pokazao izuzetnu hrabrost i sposobnost u borbi u kojoj je predvodio svoje trupe. Jedna jedinica od 5000 strelaca uspela je da kroz gustu šumu zaobiđe Licinijeve trupe i napadne ih s leđa. Licinije je ponovo pretrpeo poraz - pobijeno je oko 35.000 njegovih ljudi. On je uspeo da se povuče i da okupi novu vojsku u Maloj Aziji od preko pedeset hiljada legionara. Međutim, 18. septembra iste godine kod Hristopolja bio je još jednom poražen. To je bio njegov četvrti i poslednji poraz u borbi s Konstantinom. Poraženi avgust uhvaćen je u Nikomediji i zatočen u Solunu, gde je i pogubljen 325. godine. Pobednik Konstantin nije imao milosti ni za Licinijevo potomstvo, bez obzira na molbe sestre Konstancije.

Tako je pobedio veći čovek i veći vojskovođa. Više nije bilo suparnika za purpur. Konstantin je 324. godine ostao jedini vladar carstva. Car i gospodar na zemlji. S krstom u ruci i Hristom na nebu. Tetrarhija više nije postojala. Rimsko carstvo više nije bilo ono isto.

RIMSKI VLADARI U VREME TETRARHIJE (284-337)
(uz ime je dato vreme vladavine, carevo poreklo i puno ime)

• Dioklecijan (284-305) - Dioklea (Duklja) ili Solin/Dalmacija
(Gaius Aurelius Valerius Diocletianus)
• Maksimijan (286-305, 307-308) - kod Sirmijuma (Sr. Mitrovica)
(Marcus Aurelius Valerius Maximianus)
• Konstancije I Hlor (305-306) - Dardanija (Gornja Mezija)
(Flavius Valerius Constantius)
• Galerije (305-311) - Romulijana (Gamzigrad), Dacia Ripensis (Gornja Mezija)
(Gaius Galerius Valerius Maximianus)
• Sever II (306-307) - Dunavska oblast
(Flavius Valerisu Severus)
• Maksencije (306-312)
(Marcus Aurelius Valerius Maxentius)
• Konstantin I Veliki (306-337) - Naisus/Niš
(Flavius Valerius Constatius)
• Licinije (308-324) - Dacia Ripensis (Gornja Mezija)
(Valerius Licianus Licinius)
• Maksimin II Daja (310-313) - Šarkamen (?), Dacia Ripensis (Gornja Mezija)
(Galerius Valerius Maximinus)
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 12.03.2013. 01:09
Galerije je otpočeo novu carsku propagandu zasnovanu na pričama o njegovom božanskom poreklu: on je, navodno, sin boga Marsa i brat Romula, osnivača Rima. Njegova majka Romula ga je, poput Olimpijade, majke Aleksandra Velikog, začela sa samim bogom koji joj se približio u vidu aždaje

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Gaj Galerije Valerije Maksimijan, rimski car

Te 311. godine gorela je lomača na brežuljku Megara - Svetom brdu iznad Feliks Romulijane. Ogromna vatra osvetljavala je ceo prostor ispod brega, visoke zidine, palate, hramove. Presijavao se beli mermer, porfir, svetlucali su mozaici u velelepnim dvoranama kao da je i njih zahvatio plamen. Višespratna lomača označavala je prelazak cara Galerija među bogove, njegovu apoteozu (od grč. uzdizanje umrlog junaka ili velikog čoveka do božanstva). U središtu lomače nalazila se voštana figura cara, a na vrhu kavez sa orlom koji je, kada su plameni jezici zahvatili odar, pušten da se vine put neba i da kličući oglasi da je duša cara zauvek zauzela mesto pokraj skuta svog božanskog oca. U znak na ovaj događaj, uz tumul (od lat. grob), na mestu lomače, sagrađen je mauzolej. Na istom mestu već je stajao mauzolej Galerijeve majke Romule, koja je umrla nekoliko godina ranije.

Lomača koja je 311. godine obeležila apoteozu rimskog cara Galerija poslednji put je u istoriji rimskoga sveta obeležila takav stari rimski obred. Vremena će se uskoro promeniti - hrišćanstvo će prevladati - i rimski carevi više nikada neće biti uzdizani na nebo putem svečanih lomača.
Romulijana (Romuliana), današnji Gamzigrad, nalazi se u živopisnoj dolini Crne reke, nedaleko od Zaječara, među bregovima, daleko od slučajnih pogleda putnika. Visoke bedeme sa ogromnim kulama i veličanstvene građevine opisali su još u 19. veku retki putopisci. Dugo je trajala rasprava o tome šta kriju ostaci građevina - vojni logor, vizantijsku tvrđavu, naselje - dok osamdesetih godina prošlog veka među iskopinama blistavih mozaika i velelepnih skulptura nije nađen natpis „Felix Romuliana”. Otkrivena je i glava rimskog cara, isklesana u tvrdom egipatskom porfiru, za koju više nije bilo sumnje da prikazuje avgusta Galerija, posinka i naslednika velikog rimskog cara Dioklecijana. Otkriće se desilo 1993. godine - tačno 1700 godina od proglašenja Galerija za cezara (293. godine).

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Život cara iz Romulijane

Bez sumnje, Galerije je rođen u kraju u kome je sagradio ovaj dvorac negde sredinom 3. veka. Prvobitno ime bilo mu je Maksim. Njegov otac bio je običan seljak, a majka Romula verovatno begunac iz prekodunavske Dakije, sveštenica „planinskih bogova”. Galerije je u mladosti čuvao stoku, zbog čega je nosio nadimak Armentarius - govedar.

U vreme svojih zemljaka, careva Aurelijana i Proba, napredovao je u vojsci. Nakon dolaska cara Dioklecijana na vlast, daleko je uznapredovao. Usinio ga je avgust Dioklecijan i odredio za mlađeg vladara - cezara. Tada je dobio i puno ime Gaj Galerije Velerije Maksimijan. Iste, 293. godine napustio je prvu suprugu Maksimilu, sa kojom je imao istoimenu kćer Maksimilu i oženio se carskom kćeri Valerijom.

U krajevima u kojima je vladao Galerije je gradio zdanja, trijumfalne lukove, kupatila. Dugo godina proveo je na Dunavu, u Sirmijumu (Sremska Mitrovica), a pored Sirmijuma, imao je dvorce i u Serdici (Sofija) i u Saloniki (Solun). Od 294. do 296. godine borio se sa varvarima na Dunavu: prvo sa Sarmatima, a zatim sa Karpima i Bastarnima. Nakon ovih ratova, Galerije je dao da se u Panoniji iskrče šume i isuši Pelsonsko jezero (Blatno jezero u današnjoj Mađarskoj). U čast svoje supruge ove oblasti nazvao je „provincija Valerija” - naziv koji je ova oblast nosila sve do propasti Zapadnog rimskog carstva.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Sada i nekada – ostaci Feliks Romulijane i rekonstrukcija kako je ovaj grad izgledao.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

U godinama 297/298. odigrao se najznačajniji događaj u Galerijevom životu. Požnjeo je velike vojničke uspehe porazivši 298. godine Persijance na čelu sa njihovim carem Narzesom. Prvi rat protiv Persijanaca završio se tako loše da je stariji avgust, Dioklecijan, za kaznu naterao Galerija da kilometrima pešači i prati njegovu kočiju. Ali, već sledeće godine, Galerije je okupio novu, jaču vojsku i doživeo veliki uspeh. Zabeleženo je da je Galerije, pre bitke, na čelu samo nekoliko vojnika, prerušen ušao u neprijateljski tabor. U bici protiv Persijanaca, koja se odigrala negde u Jermeniji, Rimljani su potpuno razbili neprijateljsku vojsku i čak zarobili harem (žene i decu, kao i dvorane) persijskog šaha Narzesa što je dalo Galeriju pravo da se poredi sa Aleksandrom Makedonskim koji je, jednom prilikom, zarobio žene persijskog vladara Darija.

Od 299. godine Galerije je ponovo na Dunavu, u Sirmijumu, gde ratuje protiv varvara Markomana, Sarmata i Karpa. Pretpostavlja se da je uz njega bila i njegova majka Romula jer se događaji koji su se odigrali u zimu 302/303. godine tumače njenim uticajem na sina - odluka careva Dioklecijana i Galerija da otpočnu velike progone hrišćana. U tim progonima, najkrvavijim u istoriji hrišćanstva, stradalo je na hiljade hrišćana.

Sredinom marta 303. godine Galerije se na Dunavu ponovo bori protiv Karpa. U proleće 305. godine vrhovni avgust Dioklecijan, kao i njegov kolega avgust Maksimijan povlače se s vlasti. Laktancije, hrišćanski hroničar i savremenik Galerija, živo opisuje kako je prvoga maja 305. godine na jednom brežuljku kod Nikomedije, uz stub sa Jupiterovim kipom, pred okupljenim dvorom i legijama, Dioklecijan sa suzama predao vlast svom nasledniku. Kao što su pravila tetrarhije i predviđala, za dva nova vrhovna vladara - avgusta, proglašeni su dotadašnji cezari Galerije i Konstancije Hlor.

Svi su nestrpljivo čekali da saznaju imena mlađih vladara - novih cezara. Na opšte iznenađenje, za cezare nisu proglašeni sinovi vladajućih vladara - Maksencije (sin avgusta Maksimijana) i Konstantin (sin cezara Konstancija), nego dva vojnika bliska novom avgustu Galeriju - Sever i Maksimin Daja (Galerijev sestrić).

Gradnja Romulijane verovatno je započela oko 298, a nastavljena oko 306. godine, kada je Galerije, nakon smrti Konstancija Hlora, postao najstariji avgust i kada je najavio da će, poput Dioklecijana, da se povuče sa prestola nakon što proslavi vicenallie (dvadeset godina vlasti).
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 12.03.2013. 01:20
Ali, doba posle Dioklecijanove abdikacije ne prolazi mirno. Dolazi do velikih sukoba među pretendentima na carski presto. Za avguste se samovoljno proglašavaju sin Konstancija Hlora - Konstanin i sin Maksimijana - Maksencije. Stari avgust Maksimijan takođe se predomislio i traži ponovo vlast. Zbrka je potpuna. Rimski podanici više ne znaju koliko vladara imaju. U borbama sa Maksencijem u Italiji gine Galerijev saveznik cezar Sever II. Tada, 307. godine, Galerije upada u Italiju i stiže do Rima u kome se utvrdio Maksencije. Pošto nije uspeo da osvoji dobro utvrđeni grad, Galerije se povlači iz Italije i zove u pomoć bivšeg avgusta Dioklecijana. Njih dvojica 308. godine u Karnuntumu donose odluku da se Galerijev prijatelj Licinije postavi za drugog avgusta. Istovremeno je Galerijeva supruga, a Dioklecijanova kći Valerija, zvanično proglašena za caricu - avgustu.

Zabeleženo je takođe da je Galerije 309. godine nametnuo velike poreze kako bi obezbedio novac za proslavu svog predstojećeg jubileja. Međutim, car iz Romulijane nikada nije doživeo godinu svog jubileja (313). Umro je od tumora, navodno u velikim mukama, 311. godine. Prethodno je proglasio svog maloletnog vanbračnog sina Kandidijana za cezara.

Uoči smrti Galerije objavljuje i edikt „o toleranciji” kojim se povlači odluka o progonu hrišćanske crkve. Ova odluka je za nekoliko godina prethodila mnogo čuvenijem „Milanskom ediktu” cara Konstantina koji je bio ključni događaj u priznanju hrišćanske crkve.

Galerijeva porodica doživela je tragičnu sudbinu, svojstvenu tom surovom dobu. Avgustu Valeriju prognao je sa dvora novi vladar Maksimin Daja zato što nije pristala da postane žena novog cara. Posle Maksiminove smrti avgust Licinije postupio je još surovije. Pogubio je Galerijevog vanbračnog sina Kandidijana (313. godine). Posle petnaest meseci skrivanja po Balkanu od progona Licinija, bivša avgusta Galerija Valerija i njena majka Priska otkrivene su u gradu Solunu (mestu u kome je imperator Galerije nekada izgradio svoj dvor). Podstaknuta vlastima, svetina se obrušila na dve bivše carice. Pogubljene su odsecanjem glave, a njihova tela bačena su u more. Dogodilo se to verovatno 314. godine. Bio je to Licinijev konačan obračun sa uspomenom na Galerija.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Dvorac u Romulijani

Galerije je zamislio dvorac nazvan Romulijana po uzoru na čuvenu Dioklecijanovu palatu u Splitu. Obe palate do tada su bile jedinstveni arhitektonski poduhvati u rimskom svetu. One su imale dvostruku namenu: za života vladara da služe kao raskošni dvorci i da mu obezbede dostojanstvenu i spokojnu starost (iako se stari avgust odricao svetovne vlasti, on je zadržavao počasti, autoritet i vladarska prava). Posle smrti vladara, ove palate trebalo je da postanu mesto sahrane i trajnog hodočašća (mauzoleji) - neka vrsta političkog i ideološkog zaveštenja svim narodima imperije.

Iz svih delova carstva u Galerijevo rodno mesto sjatili su se najbolji graditelji, čuveni umetnici, klesari, slikari i vešte zanatlije da od skupocenog mermera, donetog iz raznih delova carstva, izgrade i ukrase raskošan dvorac. Ta veličanstvena palata započeta je oko 305. godine Romuli u čast (godina njene smrti) da bi bila građena sve do Galerijeve smrti, 311. godine.

Romulijana je imala dvostruke utvrde. Starija nije dovršena, a mlađa, sa dvadeset kula povezanih visokim bedemima, štiti unutrašnjost. Na severnoj strani ovog zdanja otkrivene su dve raskošne palate s dvoranama ukrašenim izvanrednim mozaicima, freskama i skupocenim skulpturama. Dela iz Romulijane bila su vrhunac umetnosti toga doba. Između dve palate nalazio se mali hram sa žrtvenikom posvećen Velikoj majci (Magna Mater) ili bogovima Liberu i Liberi. U južnom delu Gamzigrada, nasuprot palatama, stajala su monumentalna zdanja poput Jupiterovog hrama, žitnice, kupatila (termae) i drugih građevina. Romulijana je izgrađena tako da jasno čuva simboliku na one kojima je posvećena: na Galerija i njegovu majku Romulu.


Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Na osnovu onoga što je nađeno u palati, može da se zaključi da je Galerije bio naročito sklon onim bogovima koji su, kao i on, imali smrtnu majku i besmrtnog oca, poput Herkula, kao i Dionisa i Asklepija (Eskulapa). Posebna počast ukazivana je Dionisiju, što se vidi i u raznovrsnim mozaicima i skulpturama. U ovome ne treba tražiti neku posebnu sujetu ili umišljenost cara, nego izraz tadašnje ideologije koja je vladara prikazivala kao božanstvo.

Nakon careve smrti palata, kojoj je bila namenjena večna uloga hrama - mauzoleja, vrlo brzo gubi značaj. Neki delovi čak nikada nisu bili sasvim završeni. Kako smo videli, Galerijev naslednik Licinije vrlo brzo je zaboravio na dobročinstva svog prethodnika i surovo je postupio sa njegovom porodicom.

U 4. veku ceo posed izgleda je potpao pod upravu Crkve koja je usred Galerijeve palate sagradila hrišćansku baziliku. Možda je to bio način posmrtne osvete caru koji je surovo progonio hrišćane. U vreme najezde Huna, 441. godine, Romulijana je razorena i spaljena. Ponovo je bila razrušena i u 7. veku. Od tog doba ostala je pusta sve do 11. veka kada su se u zapuštene zidine naselili Sloveni koji nisu znali ni naziv carskog dvorca, niti nekadašnjeg vlasnika. Tako je Romulijana dobila i novo ime - Gamzigrad.

Galerijev suvladar - Konstancije Hlor

Konstancije Hlor (hlor na grčkom znači bledoliki) bio je jedan od članova prve tetrarhije kao cezar, a u drugoj tetrarhiji od 305. do 306. godine, postao je i avgust. Kao i ostali vladari toga doba, poticao je iz Ilirije, možda iz Gornje Mezije (Dardanije), gde se, u gradu Naisu (Niš), negde oko 280. godine rodio njegov sin Konstantin. Krajem te decenije razveo se od Konstantinove majke Jelene kako bi se orodio sa samim carem. Oženio se Teodorom, usvojenicom tadašnjeg cara Maksimijana, sa kojom je dobio tri sina i tri kćeri. Osim dece, novi brak je Konstanciju omogućio i pristup najvišim položajima carstva. Postao je vođa pretorijanaca na dvoru, a zatim, nakon proglašenja tetrarhije 293. godine, proglašen je za cezara i zvanično usvojen od avgusta Maksimijana. Tako je Konstancije Flavije Julije postao Konstancije Valerije Herkulijan.

Cezari u Dioklecijanovoj tetrarhiji nisu birani „na lepe oči” ili na vezu, nego među najsposobnijim oficirima koji su već pokazali svoje vojne i druge osobine i koji su mogli da, umesto avgusta, predvode legije u osetljivim pograničnim područjima. Tako je drugi cezar - Galerije mnoge godine proveo ratujući po dunavskoj granici, a Konstancije je dobio zadatak da „smiri” pobunu Karausija u Galiji i Britaniji. Konstancije je prvo uspeo da od pobunjenika povrati galske posede uz kanal Lamanš, a, posle dve godine priprema, upao je u Britaniju. Nakon prelaska kanala, Konstancijeve trupe za sobom su zapalile sve brodove u znak odlučnosti da Britaniju neće napustiti sve dok ne pobede. Znamenita britanska magla znatno je otežavala kretanje legija koje su ipak uspele da u odlučnoj bici razbiju pobunjenike. Tako je Britanija pala u Konstancijeve ruke.

Vrativši se u Galiju, cezar je nastavio uobičajeno ratovanje protiv Alemana i ostalih Germana uz rajnsku granicu. Godine 305. Konstancije Hlor menja Maksimijana kao novi avgust. Ipak, njegov položaj nije bio ravnopravan drugom avgustu Galeriju, koji ne samo da je držao mnogo više rimskih poseda (Konstancije je upravljao samo u Galiji, Britaniji i Španiji) i uticao na izbor novih cezara, nego je na dvoru čuvao i Konstancijevog sina (Konstantina) kao neku vrstu obezbeđenja za ponašanje svog starijeg kolege i suvladara.

Početkom 306. godine divlji Pikti su sa severa prešli Hadrijanove zidine i upali u rimski deo Britanije. Konstancije je ponovo krenuo na Britansko ostrvo gde mu se pridružio i Konstantin koji je najzad uspeo da se oslobodi Galerijevog nadzora. Konstancijeve legije su u leto 306. uspele da poraze i proteraju Pikte. Ali, to je bio i poslednji Konstancijev uspeh. Već odavno slabog zdravlja, avgust se razboleo i umro u Eburakumu (današnji Edinburg). Ne čekajući odluku ostalih tetrarha, britanske legije su na licu mesta izabrale omiljenog carevog sina Konstantina za novog vladara. Vreme vladara koje su birali legionari ponovo se vratilo.

Konstancije je zapamćen kao dobar i sposoban vladar, što je verovatno povezano i sa činjenicom da je bio otac Konstantina Velikog, zaštitnika hrišćana. Bio je jedan od retkih vladara toga doba koji je umro prirodnom smrću iako, doduše, prerano. Kasniji hroničari - svi odreda hrišćani i simpatizeri Konstantina - ističu njegovu navodnu humanost i blagost, nasuprot surovosti ostalih članova tetrarhije. Tako hrišćanski izvori navode da je Konstancije izbegavao da primeni Dioklecijanove i Galerijeve edikte o progonu hrišćana (303. godine i kasnije). Porušio je samo nekoliko crkava. Neki čak navode da je Konstancije bio blagonaklon prema hrišćanima, što je verovatno posledica nastojanja da se veliča porodica prvog rimskog cara - hrišćanina.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 13.03.2013. 17:29
Od čuvara goveda do imperatora


Jedan od 17 rimskih vladara rođenih u srpskim krajevima bio je i imperator Gajus Valerijus Galerijus Maksimus. Poreklom je bio iz rimske provincije Priobalske Dakije, kojoj je tada pripadao crnorečki kraj. Njegov životni put od običnog čuvara goveda do titule cezara liči na bajku.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Ostaci palate rimskih imperatora na tlu Srbije

Postao je vojnik koji je svojom odlučnošću i hrabrošću privukao pažnju tadašnjeg imperatora Dioklecijana, koji je upravo sprovodio reforme, uvodeći tetrarhiju kao način vladanja. Za jednog od ta četiri vladara sa titulom cezara proglašen je i Galerije.

Predstava za boga

Čin apoteoze je velika predstava u kojoj se spaljuje voštana figura imperatora na velikoj lomači sa svim darovima donetim iz celog carstva, uz odgovarajuće rituale, kroz koje se prikazuju podvizi i život umrlog. Na vrhu lomače nalazi se kavez u kome je zatvoren orao. Kada se upali vatra kavez se otvara, orao izleće i kliktanjem i letom u nebo simbolizuje imperatorov odlazak među bogove, pošto je on završio svoju ulogu na ovom svetu.

Doduše, tom imenovanju je pomogla i činjenica da se prethodno oženio Dioklecijanovom ćerkom. Gajus Maksimus je za prestonicu odabrao Solun. Posle smrti Dioklecijana dobio je titulu avgusta i postao prvi čovek Rimskog carstva.

Sve ovo se događalo u davnom trećem, i početkom četvrtog veka, kada je Galerije, desetak kilometara od današnjeg Zaječara sagradio raskošnu palatu i nazvao je Feliks Romulijana, prema svojoj majci Romuli. Ovi podaci su dovoljni da se poseti to mesto, danas zvano Gamzigrad, koje je slavu steklo, između ostalog, i prema nalazištu najbolje očuvanih ostataka rimske arhitekture u Evropi.



Misteriozni tragovi starih građevina dugo su pobuđivali maštu i radoznalost naučnika, ali i pustolova i običnih ljudi. Tajna je rešena posle 20-godišnjih arheoloških istraživanja, kojima je rukovodio akademik Dragoslav Srejović.

Po otkriću velelepnih zdanja ukrašenih skulpturama i mozaicima, utvrđeno je da je reč o carskoj palati koju je u svom rodnom mestu u kome je i sahranjen sagradio ovaj rimski imperator. Sama palata zauzima skoro sedam hektara i opasana je dvostrukim zidom, starim i novim, sa dvadesetak kula. Nedavno otkriće zlatne fibule, kopče za togu, i to izvan kompleksa, samo je jedan od dokaza da svaki kvadratni metar unutar i van zidina palate krije mnoga iznenađenja.

Unutar zidina su carska rezidencija, hramovi, trgovi, dvorci, fontane, skulpture, ukrašeni i uređeni na najbolji način koji se mogao zamisliti u to vreme. Dvorane, predvorja, dvorišta i sve ostale prostorije ukrašavale su statue božanstava izrađene od mermera. Bila je tu i Galerijeva statua, visoka oko 2,5 metra.

Materijal za gradnju palate stizao je iz celog ogromnog Rimskog carstva, a neimari su bili nadaleko poznati umetnici, klesari i vešte zanatlije.

Ostaće zapisano da je Galerije jedan od malobrojnih rimskih imperatora koji nije sahranjen u mestu odakle je vladao, nego u mestu rođenja. Kao božanski sin i mitski heroj, sagradio je za života zdanje koje će poslužiti kao mesto hodočašća i mesto gde će svi slaviti novo božanstvo.

Od blata do zvezda

Galerije je rođen u malom dunavskom selu, u porodici seljaka i varvarke. Bio je lep, snažan čovek, ljubitelj dobre trpeze i izuzetno hrabar vojnik. Celog života duboko je bio odan svom zaštitniku Dioklecijanu, koji ga je proglasio "drugim Romulom i Aleksandrom", misleći na osnivača Rima, kao i na Aleksandra Makedonskog, najvećeg vojskovođu u istoriji tadašnjeg sveta. Galerije je u isto vreme bio snažno vezan za zavičaj, zemljake i rođake, što je dokazao izborom Maksimina, sina svoje sestre, i zemljaka Licinija za savladare. Izgradnju Romulijanuma je otpočeo tek kada je na Dunavu završio ratove sa Sarmatima, Kvadima i Bastarnima, i oko 306. godine postao najmoćnija ličnost u carstvu

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Gajus Valerijus Galerijus Maksimus

Gradnja je započeta 305. ili 306. godine. Tu su dve raskošne palate, mali hram sa žrtvenikom, hram posvećen vrhovnom bogu Jupiteru, žitnica, kupatila, i drugi objekti čija namena još nije odgonetnuta. Ipak, sve je izvedeno tako da jasno pokazuje nameru da se sačuva uspomena na imperatora i njegovu majku.

Godine 1989, nedaleko od palate, na brdu zvanom Magura, otkriveni su mauzoleji u kojima su sahranjeni Romula i Galerije. Tačnije, u njima su sahranjeni njihovi ovozemaljski ostaci, a u blizini su građevine koje svedoče o izvršenju apoteoze, čina kojim su imperator i njegova majka uzdignuti među bogove.

Ovo je prvi arheološki dokument na prostoru bivšeg Rimskog carstva, koji potvrđuje i odslikava izvršenje apoteoze, iako je polovina od 60 rimskih careva proglašena za božanstva.

Priča o dečaku koji je od čuvara goveda postao veliki ratnik, zatim prvi čovek Rimskog carstva, a time i deo Jupiterove porodice i sin boga, zaokružena je upravo otkrićem palate Feliks Romulijana. Arheološka istraživanja su nastavljena i trajaće još godinama, a zastava Unesko, postavljena na ulazu u Gamzigadski kompleks 2007, govori da je ovaj jedinstveni lokalitet postao svetsko svedočanstvo i baština o davnim i slavnim vremenima.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 13.03.2013. 17:41
Dioklecijan je vladao čitave dve decenije i uspeo je da nadživi sopstvenu vladavinu. Izabrao je za savladara Maksimijana i unapred proglasio naslednike. U istoriji će ostati upamćen i kao prvi borac protiv inflacije.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Maksimijanov novac

Uz južnu fasadu katedrale Svetoga Marka, u Veneciji, stoje četiri figure isklesane u porfiru - retkom, vrlo tvrdom egipatskom kamenu purpurne, carske boje. Davno nekada ovaj grupni reljef donesen je iz Konstantinopolja u Veneciju. Četiri čoveka nose krune i isto su obučeni. Njihova lica su bezizražajna i gotovo ista - osim što dvojica nose brade - znak višeg položaja. U doba kada su statue isklesane, već je nastupao apstraktni stil u vajarstvu i daleko je bilo ono vreme kada su se rimski umetnici trudili da što vernije izraze portrete u kamenu. Ruke koje bradati muškarci pružaju preko ramena svojih mlađih kolega simbolizuje zaštitnički stav, kao i sklad i razumevanje koji postoje između četiri vladara. Jer, radi se o četiri vladara Rimskog carstva, a skulptura je isklesana negde oko 300. godine - pred kraj vladavine cara Dioklecijana. Četiri figure prikazuju „tetrarhe”: dva vrhovna vladara Imperije - avgusta, i dva njihova pomoćnika - cezara, odnosno novi oblik carske vlasti koji je smislio i zasnovao veliki Dioklecijan.

Retki su rimski vladari kakav je bio Dioklecijan. Po obimu promena koje je podstakao i sproveo, može se možda meriti samo sa osnivačem Rimskog carstva - Avgustom Oktavijanom. Postoji istorija Rimske države pre i nakon Avgusta, kao i pre i nakon Dioklecijana. Posle Avgustove vladavine, Rimska republika pretvorila se u principat, odnosno carstvo. Nakon Dioklecijana, od principata, nastaje „dominat”, tetrarhija, pozno carstvo, kasnije Vizantija.

Dioklecijan je udahnuo novi život u posustalo Carstvo: način vladanja, ustrojstvo vojske, činovništvo, oblik i način uprave provincija, poreze, novac... Nešto od tih promena započeli su i raniji vladari, poput Galijena i Aurelijana, ali nijedan nije proveo dovoljno vremena na vlasti da bi ih dovršio. Tek su Dioklecijan, a nakon njega i Konstantin, carevi poreklom s Balkana, posle više od pet decenija duboke krize obnovili Carstvo, koje je, tako izmenjeno, nastavilo da postoji još hiljadu godina na Istoku i vek i po na Zapadu. Od tog vremena javljaju se prvi društveni oblici i ustrojstvo koji će se postepeno pretvoriti u evropsko društvo srednjega veka.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Severna kapija Dioklecijanove palate u Splitu

Ubiti vepra

Kao i ostali carevi toga doba, Dioklecijan je bio skromnog porekla, neki čak navode da mu je otac bio rob. Rođen je negde u provinciji Dalmaciji oko 236/240. godine - možda u vreme vladavine Maksimina Tračanina. Pravo ime mu je bilo Diokle, po čemu postoje pretpostavke da je poreklom iz Dioklee, naselja čiji ostaci leže nedaleko od današnje Podgorice (Duklja). Ipak, većina istoričara smatra da je Dioklecijan rođen blizu mesta u kom je proveo poslednje godine života - Salone (kod današnjeg Splita). Nedovoljno obrazovan, mladi Diokle posvetio se jedinoj profesiji koja je i siromašnim seljacima omogućavala sjajnu karijeru - vojsci. U vojsci je stasao i napredovao u najteže doba, kada je Rimsko carstvo sredinom III veka jedva opstajalo pod udarima spoljnih neprijatelja i unutrašnjih sukoba. Dioklecijan se pokazao kao bistar, sposoban i ambiciozan vojnik, kasnije oficir, koji je u vreme vladavine svojih zemljaka iz Ilirika već dogurao do ranga vojnog upravnika pogranične provincije Mezije (današnja Srbija). Za vreme cara Karusa, Diokle je 282. godine postao komandant „domestika”, odnosno careve konjičke garde („protectores”). Naredne godine čak je biran i za konzula.

Nakon zagonetne careve smrti, potom i ubistva njegovog sina i naslednika Numerijana, legije za imperatora biraju Diokla, koji menja ime u Gaj Aurelije Valerije Dioklecijan. Bilo je to 17. novembra 284. godine u Nikomediji u Maloj Aziji. Dioklecijan je pred legijama lično pogubio prefekta Apera koga je okrivio za smrt mladog cara. Zabeležena je legenda da je jedna proročica prethodno najavila mladom Dioklecijanu da će postati car kad „ubije vepra” (aper na latinskom).

Dioklecijan nije osvajao i plenio na prvi pogled. On je bio veoma preduzetan čovek prikrivenih, ali retkih sposobnosti. Odlikovale su ga čvrsta volja, izvanredno poznavanje prilika, upornost u ostvarivanju svojih ciljeva, velika sposobnost da obuzda sopstvene strasti i volju drugih preusmeri ka ostvarenju sopstvene zamisli. Sve bi to bio sposoban da podvede objašnjenjima o pravednosti i o zajedničkoj koristi i javnom dobru.

Prvi zadatak novog cara sastojao se u obavezi da se nametne za vladara celog Carstva. Naime, na zapadu Carstva vladao je brat prethodnog cara - Karin, koji je okupio legije i krenuo na Dioklecijana. Dve vojske srele su se 1. aprila 285. godine u ravnici nedaleko od ušća Morave u Dunav, kod mesta Margum, između Singidunuma i Viminacijuma (blizu današnjeg Kostolca). Do prave bitke, međutim, nije došlo. Dioklecijan je već na početku svoje carske karijere pokazao diplomatsku i taktičku umešnost. Karinov prefekt pretorijanaca (komandant vojske) prešao je na Dioklecijanovu stranu, a Karina su ubili vlastiti vojnici.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Dioklecijanova glava isklesana u mermeru čuva se u muzeju „Karlsberg” u Kopenhagenu.

Tetrarhija

Drugi zadatak novog cara bio je da opstane na vlasti, drugim rečima da preživi uspon na najviši položaj, što, u to doba, nije bilo nimalo jednostavno. Carevi su, naime, često ginuli (uglavnom su ubijani u pobunama). Ipak, Dioklecijan je vladao čitave dve decenije, pa je čak uspeo da nadživi i sopstvenu vladavinu! Treba se vratiti od Dioklecijanovog vremena čitav vek i po ranije u rimsku istoriju, da bi se došlo do nekog imperatora koji je vladao duže od dve decenije (bili su to u II veku Hadrijan, koji je vladao 21 godinu, i njegov naslednik Antonin Pije, koji je vladao 23 godine). Osim toga, Dioklecijan je jedinstven jer je bio jedini rimski imperator svih vremena koji se dobrovoljno „penzionisao”, odnosno povukao sa prestola i kasnije živeo gotovo kao običan građanin.

Kako mu je uspelo da vlada tako dugo u ta nemirna i opasna vremena kada je vojska po sopstvenim hirovima ubijala i postavljala imperatore? Da bi smanjio opasnost od careubistva, a istovremeno da bi povećao učinak carske vlasti i uprave, Dioklecijan je postepeno razvio kolektivnu vlast, koja je trebalo da obezbedi i jasan način nasleđivanja carskog položaja (što u Rimskoj državi nikada nije bilo jasno predviđeno). Tako je, shvativši da jedan čovek ne može istovremeno da predvodi vojsku i na istoku i na zapadu, Dioklecijan već 286. godine za suvladara, avgusta, postavio svog zemljaka poreklom iz Sirmijuma (Sremske Mitrovice) - Maksimijana. Dva cara istovremeno su, svako sebi, dodala i božanska imena:

Dioklecijan je postao i Jovius (ime vrhovnog rimskog boga Jupitera), a Maksimijan Herkul. Nekoliko godina kasnije, 293. godine, avgusti su odredili i dva mlađa suvladara i buduća naslednika koji su dobili titulu cezara. Cezar Konstancije Hlor vladao je na istoku carstva, uz avgusta Maksimijana, a cezar Galerije vladao je na zapadu, uz Dunav, kao Dioklecijanov saradnik. Oba cezara takođe su poticala iz Ilirika - Konstancije je bio poreklom iz Naisa (Niša), a Galerije iz Mezije (Romulijana kod današnjeg Zaječara). Ovaj sistem ojačale su i porodične veze: Dioklecijan je formalno usvojio Galerija, koji se oženio njegovom kćerkom, dok se Konstancije Hlor oženio Maksimijanovom usvojenicom.

Dioklecijan je takođe potpuno izmenio carski protokol i po ugledu na Aurelijana uveo istočnjačke običaje klanjanja i ljubljenja odore (adoratio). Caru, koji je od tada nosio i zvanični naziv dominus (gospodar) moglo se mnogo teže prići nego u doba principata, kada je vladar smatran samo prvim među jednakima a „božanstvo” je postajao tek nakon smrti. Svaki od četvorice vladara tetrarhije proglašen je polubožanstvom, koje je brižljivo čuvano i kome se pristupalo po posebnom obredu.

Obezbedivši vlast i predupredivši se od izdaje, pobune i ubistva, Dioklecijan se okrenuo ratovanju na granici. U narednih desetak godina Dioklecijan će najviše vremena provoditi na Balkanu, po podunavskim provincijama (Mezija, Dakija, Panonija) i u svom dvoru u Sirmijumu - mestu odakle je najbrže mogao da odgovori na varvarske napade preko Dunava. Dioklecijan i njegove carske kolege porazili su spoljne neprijatelje, Alemane, Sarmate, Franke i Persijance i ugušili pobune u Galiji, Britaniji i Egiptu. Tako je tih godina, nakon dugo vremena, Carstvo ponovo upoznalo mir, a njegove granice proširene su na račun Persije.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Skulpture prikazuju Dioklecijana i njegove suvladare, a davno su donete iz Konstantinopolja u Veneciju gde se i danas nalaze.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 13.03.2013. 17:54
Dioklecijanove reforme

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Skulpture prikazuju Dioklecijana i njegove suvladare, a davno su donete iz Konstantinopolja u Veneciju gde se i danas nalaze.

Uz vojne uspehe, neumorni Dioklecijan preduzeo je i velike promene državne uprave i vojske. One su imale tri osnovna cilja: da vladara uzdignu na stepen božanstva, da preurede centralnu vlast i da uvećaju vojsku. Glavna Dioklecijanova reforma, osim uvođenja vlasti tetrarhije, ticala se upravljanja celim carstvom. Ranije provincije su usitnjene i podeljene na dve ili tri manje administrativne jedinice pod istim nazivom. Tako su od 48 stvorene 104 provincije kojima su upravljali guverneri (rektori ili praeses). Provincije su grupisane u 13 većih oblasti nazvanih dioceze, kojima su upravljali vikari koji su bili podređeni samom caru. Zanimljivo je da su ovi nazivi do danas opstali u okviru hrišćanske crkve. Najzad, celo carstvo bilo je podeljeno na četiri prefekture koje su bile u nadležnosti pretorijanskih prefekata - najviših državnih činovnika posle cara. Četiri prefekture nosile su nazive: Galija, Italija, Ilirik i Istok.

Ilirik, sa sedištem u Sirmijumu, obuhvatao je dioceze: Panonija, Dakija, Makedonija i Trakija, odnosno oblasti današnjeg Balkana i Mađarske. Nakon prelaska Dioklecijana na dvor u Nikomediju (Mala Azija), u Sirmijumu je svoj dvor imao cezar ovog dela Carstva, Galerije.

Dioklecijan je sproveo i veliku novčanu obnovu, u duhu mera koje je već započeo njegov prethodnik Aurelijan. Novac je imao veći sadržaj srebra i zlata, čime je zaustavljena inflacija. Istovremeno, u Dioklecijanovo vreme izveden je jedan od prvih, vrlo zanimljivih ogleda ekonomske politike, koji su često ponavljani i u savremeno doba. Naime, tetrarsi su 301. godine objavili čuveni „Edikt o cenama” u kome su, pozivajući se na skupoću i na gramzivost trgovaca pokušali da zaustave inflaciju tako što su utvrdili najviše cene sve robe koja je bila u prometu u carstvu, kao i svih plata i honorara. Radilo se o ogromnom poduhvatu i novatorskoj zamisli, jer je trebalo popisati i utvrditi cene svih proizvoda na tržištu u celom Carstvu, istovremeno imajući i u vidu i posebnost i kvalitet pojedinih proizvoda, kao i mesta prodaje. Sličan poduhvat pokušaće tek sovjetski boljševici nekih sedamnaest vekova kasnije. Za kršenje najviše cene bila je utvrđena i smrtna kazna. Ova, kao i sve slične mere borbe protiv inflacije, naravno, nije uspela, i pored drakonskih kazni. Cene su zavisile od količine i kvaliteta novca u opticaju, kao i od raspoloživosti robe i tražnje. Međutim, umesto da se cene zaustave, došlo je do nestašice robe, što je poznata ekonomska pojava. Proći će još nekoliko desetina vekova pre nego što ekonomska nauka dođe do stvarnih saznanja i recepata za suzbijanje inflacije.

Najzad, pred kraj vladavine Dioklecijan je pokušao da zaustavi rastući uticaj hrišćanstva, koje je prodrlo sve do samog carskog dvora (pričalo se da čak i careva supruga i kći podržavaju tu novu veru). U februaru 303. godine objavljen je prvi edikt protiv hrišćana. Iste godine izdat je drugi - o zatvaranju svih crkvenih poglavara, a zatim i treći edikt koji je predviđao stroge mere protiv protivnika paganskih kultova. Četvrti edikt, iz marta 304. godine, otvorio je vrata krvavim zbivanjima u celoj imperiji.

Maksimijan iz Sirmijuma

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

U novembru 304. godine Dioklecijan je treći put u toku svoje vladavine došao u Rim, nekadašnju prestonicu Carstva, gde mu se pridružio i Maksimijan. U gradu je održana proslava - dve decenije avgustove vlasti. Smenjivale su se igre, svetkovine, počasti božanstvima i carevima, narodno veselje... Rim je slavio i činilo se da su se vratila stara vremena. I niko od učesnika nije mogao ni da pomisli da prisustvuje poslednjoj proslavi jednog paganskog vladara imperije. Uskoro, veoma brzo, nastupiće novo doba. Ostareli Dioklecijan zamorio se od gužve milionske prestonice. Laktancije, hrišćanski hroničar iz Nikomedije, koji je u to vreme napisao delo „O smrti progonitelja” opisuje kako je Dioklecijan, usred ciče zime krenuo u Ravenu, pa na istok. Šiban kišom on se razboleo - možda je dobio upalu pluća - i toliko oslabio da su morali u nosiljci da ga nose celim putem uz Dunav, preko Sirmijuma i Singidunuma, ka Vizantu sve do dvora u Nikomediji. Tamo je stigao tako slab da su svi očekivali njegovu smrt. Ipak je preživeo ali se osećao star, slab i umoran da dalje upravlja državom.

Istoga dana i Dioklecijanov savladar, verni Maksimijan, na svom dvoru u Mediolanumu (Milano) objavio je povlačenje sa prestola. Ali, dok se Dioklecijan jednom zauvek povukao u godinama pripreman dvorac u Splitu, bez želje da se ikada više bavi državnim poslovima, Maksimijan se nije povukao svojom voljom. On, doduše, jeste prihvatio i poštovao zakletvu i dogovor sa Dioklecijanom, ali mu je trebalo samo malo - pa da se predomisli.

Laktancije, piše da su Dioklecijan i Maksimijan Herkulije bili u „odanom prijateljstvu, istog duha, istog načina razmišljanja, jednake volje i rasuđivanja”. Ali, prvi je bio halapljiviji a drugi odvažniji. Par koji je čak dve decenije uspešno vladao Rimskim carstvom ipak se bitno razlikovao. Naime, Dioklecijan je bio vođa - mozak, a Maksimijan izvršilac - mišići. Zato je prvi uzeo nadimak Jupiter, dok se drugi zvao po Herkulu. Jedan je nadgledao i komandovao, drugi je sprovodio.

Maksimijan je bio poreklom iz siromašne porodice iz Sirmijuma. Rođen oko 250. godine, vojničko iskustvo stekao je pod komandom nekadašnjih careva i zemljaka, Aurelijana i Proba. Dioklecijan ga je bez sumnje izabrao za suvladara jer ga je dobro poznavao - dugo je s njim delio dobro i zlo vojničkih pohoda. Izabran za cara, Maksimijan se pokazao kao uspešan vojskovođa. Već 286. godine suzbio je pobunu galskih seljaka, a zatim se godinama uspešno nosio s varvarskim napadima uz Rajnu. Porazio je Alemane i Burgunde, ali je doživeo i jedan poraz od izdajnika iz sopstvenih redova. Njegov komandant flote se pobunio i sa brodovima i delom vojske otplovio u Britaniju, gde se proglasio za cara i vladao nekoliko godina. Nakon proglašenja tetrarhije (293. godine) Maksimijan se povukao u nešto mirniji život (pun poroka, dodaje Laktancije) na dvor u Mediolanumu (Milano), dok je njegov cezar, usvojenik i zet Konstancije Hlor poslat da se bori na Rajni i sa pobunjenim Britancima. U kasnijim godinama, Maksimijan je ipak zadobio još nekoliko pobeda na Rajni (protiv Karpa) i u Africi (protiv Mauritanaca).

Nakon abdikacije 305. godine, Maksimijan se, kao i Dioklecijan, povukao u svoj dvorac na Siciliji ili u Lukaniji, gde je izdržao jedva nešto više od godine u svojstvu starijeg avgusta, koji uživa državne privilegije, ali ne vlada.

Međutim, koliko god je vlast tetrarhije izgledala uspešna tokom Dioklecijanove vlasti, toliko je sve dovedeno u pitanje čim je ovaj veliki car abdicirao. Sledećih 18 godina biće razdoblje stalne borbe i sukoba onih koji su teoretski trebalo da produže i učvrste Dioklecijanov zavet. Dugo odan Dioklecijanu dok su zajedno vladali, Maksimijan je kasnije učestvovao u rasturanju Dioklecijanove zamisli o tetrarhiji kao uređenom sistemu podele vlasti i nasleđivanja. Vlast i moć magično su ga privlačili. Nije propustio priliku da u haotičnom razdoblju i otimačini oko vlasti nakon 305. godine pokuša ponovo da preuzme zvanje avgusta. Prva prilika ukazala se već oktobra 306. godine kada su pretorijanci i senat u Rimu za avgusta nezakonito proglasili njegovog sina Maksencija. U godinama koje slede, izgledalo je da Rimsko carstvo ponovo zapada u onaj haos i zbrku kakve su vladale u vreme pre stupanja Dioklecijana na vlast. Maksimijan se ponovo proglašava avgustom 307. godine i pobeđuje Severa II, koga je poslao Galerije. Severovi vojnici nisu želeli da učestvuju u borbi protiv svog starog komandanta, nego su prešli na Maksimijanovu stranu.
Kako bi ojačao svoj položaj, Maksimijan udaje kćerku Faustu za cezara Konstantina (sina Konstancija Hlora), koji vlada u Galiji i na Rajni.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Oficir Dioklecijanove pretorijanske garde

Sledeće, 308. godine, na zahtev cara Galerija i uz nevoljni pristanak ostarelog Dioklecijana, održan je istorijski skup u Karnuntumu, na Dunavu (danas u Austriji) gde su se našla tri najstarija avgusta: Dioklecijan, Maksimijan i Galerije. Dioklecijan je tada poslednji put pokušao da uspostavi zamisao tetrarhije. Ali, i pored Galerijevog navaljivanja, Dioklecijan je ne samo ponovo odbio da se vrati na vlast, nego je i ubedio Maksimijana da se po drugi put odrekne carskog purpura. Postoji legenda da je tada svojim nekadašnjim kolegama Dioklecijan rekao da mu je veće zadovoljstvo fizički rad i gajenje salate u vrtu pored dvorca u Splitu, nego što je ikada uživao u obavljanju carske vlasti.
Međutim, i pored Galerijevih i Dioklecijanovih napora, odluke iz Karnuntuma ostale su samo pokušaj.

U leto 310. godine Maksimijan će na dvoru u Trijeru po treći put da se ogrne purpurnim plaštom i proglasiće se avgustom, ovaj put pokušavši da svrgne sopstvenog zeta - Konstantina. U tom trenutku, Rimska imperija brojala je, što priznatih što nepriznatih, sedam careva (avgusta) - i to ne uzimajući u obzir još živog Dioklecijana (!). U takvim uslovima dogovora nije moglo biti. Pobediće onaj ko se pokaže najjači.
Cezar Konstantin sprečio je tastov pokušaj da ga zbaci. Maksimijan je uhvaćen u bekstvu u Masilii (Marselj) gde je nedugo zatim okončao život - (po Konstantinovom naređenju je verovatno ubijen ili je izvršio samoubistvo). Tako je „ovaj veliki rimski car”, kako ga naziva Laktancije, „okončao život sramnom i nedostojnom smrću”.

Maksimijanov nekadašnji suvladar Dioklecijan, ugasio se tiho, skoro zaboravljen od novih vladara imperije, udaljen od vihora borbe za vlast, negde oko 313. godine. Ali, istorija ga nije zaboravila.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 13.03.2013. 18:00
Decije Trajan (249–251)

Niz rimskih careva poreklom iz balkanskih provincija stupa na presto od sredine III veka, u okolnostima „kada je kriza Imperije ušla u tamni nepovratni apogej”. Bilo ih je osamnaest (ako računamo i onu dvojicu ranovizantijskih). Rođeni su na prostorima Donje Panonije, Gornje Mezije, kasnoantičkih provincija Priobalne Dakije i Unutrašnje Dakije, koje su danas u granicama Srbije. Upravo beše zatvoren prvi milenijumski krug Rima, kohezione sile oslabile, temeljne vrednosti poljuljane. „Jednostavni, očvrsli u nemaštini, hrabri, rasli s elementarnim osećanjem časti i vere, donoseći izvorni genius loci ovog tla, baštenik velikog sećanja, gradili su, svi odreda, svoje vojničke karijere na rimskim osnovnim etičkim načelima: pietas, devotio, fides. Prepoznat je u njima ideal, ona životna snaga i čvrstina koje je Rimsko Carstvo netragom gubilo.” Verno služivši Imperiji – veli Milan Budimir – zaslužili su da od podanika postanu gospodari i da trud, tegobu, marljivost i žrtvu generacija predaka odenu u carski grimiz i purpur, kao božanski namirenu nagradu. Upravo ta vezanost za korene iz kojih su ponikli vraćala ih je, na jedan antejski način, ka rodnom tlu i tu su tražili večni smiraj i uspomenu.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Nacionalna revija će iz broja u broj, hronološkim redom, donositi priče o svim rimskim carevima poreklom sa prostora današnje Srbije, iz pera profesora Aleksandra Jovanovića (Tlo Srbije zavičaj rimskih careva)

Časnu sudbinu Deciju, čije puno ime beše svečano dugo Caius Messius Quintus Decius i prizivaše panonsko poreklo, odredio je Mars već samim mestom rođenja. Decije je rođen u selu Budalija (Budalia), stanici na osam milja udaljenoj od Sirmijuma u pravcu zapadnog smiraja. Naziv Budalija proističe iz epiteta Marsu, posvedočenog u keltskom kultnom miljeu. Da je ovaj čitav prostor ovenčan Marsovim imenom svedoči još nekoliko spomenika. Na jednom natpisu iz Rima pominje se Aurelije Ver, vojnik pretorijanske garde, poreklom iz Panonije, regije Sirmijuma, sela Martija i zaseoka Budalija. Sličan sadržaj ima i natpis sa nadgrobnog spomenika koji svom bratu podiže Aurelije Maksim, legat legije I Adiutrix, rodom iz Donje Panonije, sela Martija i zaseoka od čijeg imena se sačuvao samo kraj ...diano, možda od (Candi)diano, što se, takođe, može povezati sa epitetom Marsa. Izgleda da je na ovom prostoru postojalo neko veće selo (pagus), verovatno preraslo u civitas, posvećeno Marsu – Martius, koje je objedinjavalo nekoliko zaselaka (vicus) čiji su nazivi izvedeni iz Marsovih epiteta (Budalia, /Candi/dina). Budalija se locira kod današnjeg sela Kuzmin, a možda se stari naziv pagusa Martius danas vije u imenu obližnjeg sela Martinci.

Dakle, u ovom Marsovom kultnom perivoju, na razmeđu između II i III veka rodio se Decije, u porodici, takođe, Marsovog podanika. Njegov otac, inače lokalnog porekla, bio je oficir, možda zapovednik administrativno-vojnog punkta na važnom putu ka Sirmijumu. Majka Herenija (Herennia Cupressenia Etruscilla) bila je iz starog italskog roda, koji je dosezao do etrurskih starina. Marsovim putem krenuo je i sam Decije. Počeci njegove karijere nisu poznati; izgleda da je vrlinom i veštinom krčio put slave, a u periodu između 234. i 238. godine pominje se kao guverner provincije Donje Mezije, što je visoko zvanje, zasluženo svakom krepošću, hrabrošću i čašću. Bio je uvažavani general, posebno od vojnika koji su uvek cenili posvećenost i odanost, iskazan u mnogim vojnama pod carevima Gordijanom III i Filipom Arabljaninom. Ugrađanskom ratu 249. godine, kao prefekt grada Rima, pobedio je Filipa u bici kod Verone, mestu-sudilištu u borbama ovog karaktera, i bi izvikan od legija za cara. Senat, namah, prihvati ovu aklamaciju i potvrdi izbor novog cara. Prepoznali su u njemu cara koji će objediniti interes senata i vojske, čija sloga je uvek predstavljala zalog napretka i blagostanja. Dočekali su novog Trajana, najboljeg među princepsima, i svečano mu dodelili njegovo ime.

ZOV DUNAVSKE GRANICE

Novi car, Decije Trajan, odgovorno se prihvatio dužnosti, poboljšao je ekonomsko stanje u Carstvu, zbrinuo veterane, podelio vanredna sledovanja narodu, popravio putnu infrastrukturu u provincijama. Međutim, Marsova kob ga je prizvala na dunavsku granicu, gde je neprijatelj olujno pretio. Poznavajući ovaj kraj zahvaljujući i poreklu i dugom službovanju, pripremao se za boj. Opasnu dokolicu vojnika zauzdao je angažovanjem na prepravci puteva i mostova na našim prostorima, a disciplinu u vojsci je popravio ličnim primerom požrtvovanja i bdenja. Na jednom natpisu iz obližnjeg mezijskog Oescus-a (selo Gligen u severozapadnoj Bugarskoj) pominje se kao reparator disciplinae militaris.
Imao je beskrajno poverenje u vojsku sa prostora Ilirika, koju su činili uglavnom vojnici novačeni sa naših prostora, i to je često iskazivao na novcu sa reversnom legendom genius exercitus illyriciani. Suzbio je neprijatelja na granicima Dakije i obnovio provinciju, koju je osvojio njegov veliki imenjak Trajan, dobivši titulu restitutor Daciarum. Otud kovanje novca sa prikazom personifikacije provincije Dakije na reversu. Kovao je i novce sa prikazom personifikacije svoje rodne Panonije, gde su iskazani harmonija, berićet i, kroz girlande u rukama, ideja aeternitas.

Nova opasnost se početkom 251. nadvila na donjodunavskoj granici Carstva. Goti su, pod vođstvom Knive, prešli Dunav i pustošili, kako to činiše i prethodne decenije, Gornju i, posebno, Donju Meziju i Trakiju. Išli su u dve velike grupe sa krajnjim ciljem da osvoje i opljačkaju gradove Nikopolis (Nicopolis), danas Nikjup, i Filipopolis (Pholippopolis), savremeni Plovdiv. Okom i zebnjom vojnika, osetio je Decije Trajan nadolazeću opasnost; svog starijeg sina Herenija Etruska, zapovednika vojske Ilirika, inače jedva doraslog do koplja i štita, odmah posla na bojište, a sam, ubrzo, krenu za njim. Goti su, u međuvremenu, opseli Nikopolis i opljačkali Filipopolis načinivši neviđeni pomor među stanovništvom i zarobljenicima. Decije Trajan, pobedivši vojsku Gota kod Nikopolisa, sačeka ove koji se vraćahu sa plenom iz Filipopolisa. Do bitke je došlo kod Abrita (Abrittus), Razgrad u Donjoj Meziji. Nošen prepoznatim vetrom promenjene ratne sreće i poklikom Marsa Osvetnika (Mars Ultor), Decije Trajan slomi dva ešalona gotske vojske, a nakon trećeg zapade s vojskom u živo blato, smrtno zaglibljen i bespomoćan. Tela Herenija Etruska i Decija Trajana nisu pronađena; i tako bezgrobnim, slava im je bila nebeski velika: ostvarili su najviši rimski ideal – poginuli u bici protiv neprijatelja.

SLAVOLUCI I APOTEOZE

Međutim, večna sudbina i trajno sećanje su namireni. Nasuprot Abritusa, na levoj obali Dunava nalazio se poznati memorijalni kompleks Tropaeum Traiani (danas Adamklisi u rumunskom delu Dobrudže), koji je podigao Trajan u čast svojih poginulih i bezgrobnih vojnika, stradalih u dunavskim virovima i bespućima tokom dačkih ratova u periodu 101-106. U velikom praznom tumulu, ogromnom kenotafu, namenjenom da se sviju duše svih onih koji su ostali bez vojničkog pogreba i groba, naći će mesta i armada drugog Trajana – Decija. Uopšteno, Tropaeum Traiani je doživljavan i kao mesto apoteoze Decija Trajana; dekoracija samog tropajona je bliža umetničkom izrazu kasne antike nego Trajanovog klasicizma, a car Licinije, koji je svojatao Decija Trajana, zbog njegove vrline i časne smrti, kao svog pretka, podigao je u utvrđenju Tropaeum Traiani jedan slavoluk – tetrapilon, verovatno, u čast ovog cara.

Nisu pronađene skulpture sa predstavama Decija Trajana na našem prostoru. O njegovom liku možemo suditi na osnovu nekoliko bisti sa drugih meridijana Carstva i na osnovu prikaza na novcu. U okviru ovog potonjeg, nedoglednog fonda, mogu se izdvojiti dva osnovna tipa portreta Decija Trajana.

Prvi je povezan sa predstavama na novcu kovanom u Rimu. Predstavljen je car u zrelim godinama, u realističkom stilu dinamičnog ekspresionizma karakterističnom za epohu vojničkih careva. Glava počiva na izduženom vratu kojim se ističu izvestan nobilitet i dostojanstvo u izrazu. Kosa vojnički kratka, čelo visoko, izborano borama brige i nespokoja, nos snažan, grčki prelomljen pri korenu, oči s tugom u pogledu, kao i kod većine careva ove epohe, ali i milosrđem i praštanjem. Naglašene jagodice ističu upalost obraza, što svedoči o vojničkoj askezi cara. Brada negovana, duža nego kod prethodnog cara Filipa, povezuje Decija Trajana sa providencijom mudrih careva iz dinastija Antonina i Severa.

ZATOČNIK IMPERIJALNE IDEJE

Drugi portret je povezan sa prikazima na novcima kovnice u Mediolanumu ili, pre, Viminacijumu. Portret je snažan, ali zatvoren, umiren i stisnutim usnama u gestu nepraštanja i odmazde; kratka brada otvara napregnuti vrat i spremnost za akciju. Ovaj drugi portret bliži je stavu kakav su o Deciju Trajanu imali ranohrišćanski pisci i apologete. Ovaj car se smatra progoniteljem hrišćana; narušio je pax christiana uspostavljen nakon Domicijanovih progona krajem I veka. Laktancije u delu o progoniteljima hrišćanstva je izričit: „Extitit post annos plurimos execrabile animal, Decius, qui vexerat Ecclesiam.” Decije Trajan je izjednačen sa mrskom životinjom koja je, posle godina obilja i napretka, opljačkala hrišćansku crkvu.

Progona je nesumnjivo bilo. Oni su bili posledica stava Decija Trajana, založnika stare paganske tradicije još od svoje panonske mladosti, da je rimska državna religija bila u osnovi politički stožer; solidarnost na toj osnovi bila je osvedočeni izraz jedinstva i snage Carstva. Suprotno, svaka duhovna indiferencija i nejedinstvo mogli su izazvati sukobe, odmazde, unutrašnje nemire i predstavljati poziv spoljnom neprijatelju da udari. U prethodnom periodu broj hrišćana nije bio veliki i tolerisan je njihov stav odvajanja od državnih institucija. Međutim, sredinom III veka njihov broj je narastao i predstavljali su značajan socijalno-ekonomski segment Carstva. Njihov prozelitizam i jevanđeljska poruka svetskog mira bila je u suprotnosti sa željom cara Decija Trajana da povrati imperijalnu veličinu Rima kroz jedinstvo svih subjekata Carstva. Stoga je propisao obavezu odazivanja zahtevima zvanične, državne religije, odnosno prinošenja žrtava o praznicima, mada ne i o datumima vezanim za carski dom. Hrišćani, koji su tu obavezu ranije izbegavali kupovanjem lažnih potvrda (libelli) o učešću u tom činu od korumpiranih činovnika, sada su morali da se opredele. Jedan deo njih, upornih u svojoj veri i spremnih na mučeništvo, bio je izložen progonima.

Na našim prostorima nisu posvedočeni značajniji progoni u ovom periodu. Možda u (sklonjenoj pred opasnošću) ostavi iz Dobrog Dola – na nalazištu Mezul, kod Smedereva, za koju se može vezati izuzetna ranohrišćanska lampa neobične lepote i bremenite sakralne poruke, treba naslutiti vlasnika koji je bio pod ovom represijom i stradao u ovom progonu.

Antička tradicija, a i savremena istoriografija, ocenjuju kratku, dvogodišnju, vladavinu Decija Trajana kao mudru, dobru i nesrećno prekinutu. Nakon smrti Decija Trajana vojska je izvikala njegovog generala Trebonijana Gala za cara, koji je vladao zajedno sa Hostilijanom, mlađim sinom Decija Trajana. Ovaj mladić je, nedugo zatim, umoren u zaveri Trebonijana Gala ili, pre, umro od kuge. U novijem periodu otkriveni su u Viminacijumu ostaci imperijalnog funusa koji se, preliminarno, povezuje sa Hostilijanom.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 14.03.2013. 13:49
AURELIJAN (270-275)


Trijumfi panonskog ratnika

Bio je zapovednik granice i komandant konjice kod Klaudija II Gotskog, koji ga je na samrti odredio za svog naslednika. Valerijan ga naziva Spasiteljem Ilirika i Obnoviteljem Galije. Uspešno je okončao rat protiv Gota, kaznio germanska plemena koja su upala u Italiju, ospokojio Rim podigavši bedem oko grada, povratio Galiju, Španiju i Britaniju iz ruku uzurpatora, stabilizovao granicu na Dunavu, pokorio palmirsko kraljevstvo vešte i poput Kleopatre zavodljive Zenobije. Na istočnom putu Aleksandra Velikog, stradao je od ruku onih kojima je najviše verovao.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

U jeku odnoseće, crnotrage Kiprijanove kuge, u trećoj deceniji III veka, kada se nije radovalo novom životu, na malom seoskom imanju u okolini Sirmijuma rodio se dečak imenom Lucije Domicije Aurelijan, budući car Imperije. Otac mu je bio seljak, časni zakupnik malog dobra na velikom imanju Aurelija, bogatog posednika, senatorskog ranga. Verovatno da bi mu prizvao bolju sudbinu i izdašniju sreću, otac mu nadenu ime po čoveku čiji je udoban život, a verovatno i naklonost, mogao svakodnevno da viđa. Majka Aurelijanova je bila niža sveštenica Solovog kulta i opsluživala je obližnju kapelu posvećenu ovom božanstvu.

Roditelji su ostavili dubok i trajan trag u životu budućeg cara. Očeva jednostavnost, umerenost, štedljivost protkana nespokojem neimanja, podučili su budućeg cara iskonskoj vrlini i tananom osećaju pravde, merene zemljom i uloženim trudom. Od majke je stekao naklonost prema kultu Sola i saznanje da se uspehom, kroz stupnjeve očišćenja i duhovnog preobražaja, mogu dosegnuti visine. Otac, prepoznavši borbenost i vojnički usud, nije ga zaustavljao na imanju, mada se oskudevalo u radnoj snazi.

Upisan u vojsku kao običan vojnik, Aurelijan je vrlinom, nesravnjivom hrabrošću, razboritošću nizao stepenike uspešne karijere: bio je centurion, tribun, prefekt legije, zapovednik granice, a u Gotskom ratu, za vreme Klaudija II, i komandant konjice. Bio je konzul sa Valerijanom, carem u periodu 253-260, koji je sa oduševljenjem i svečanim jezikom te epohe govorio o Aurelijanu kao Spasitelju Ilirika, Obnovitelju Galije, poredio ga sa velikim Scipionom. Senator visokog ranga i ugleda, Ulpius Crintius, u čijim venama je tekla Trajanova krv, adoptirao je ovog panonskog težaka, dao mu kćer Severinu za ženu i podelio svoju veliku slavu i časno poreklo sa Aurelijanovom čestitošću.

Car Klaudije, takođe iz naših strana, ali mezijskih, na umoru u Sirmijumu odredio ga je za naslednika trona, što su prihvatili senat, a sa velikim oduševljenjem i vojska.

GVOZDENO MILOSRĐE

U središtu Aurelijanovog interesovanja i nakon izbora za cara, bila je vojska. Hteo je da je načini gvozdeno efikasnom, a pri tom neukaljanom i milosrdnom. U odlukama kojim je regulisao pojedine odnose u vojsci, jezgrovitim i lakonski kratkim, kao da se prepoznaje njegov neposredni primer. Od svojih vojnika je očekivao skromnost, štedljivost, marljivost; da njihovo oružje bude pregledano i pri ruci, da odeća i konji budu spremni za trenutni pohod, da žive u svojim stanovima jednostavno, neporočno i razborito, bez šteta po žitnim poljima, krađe ovaca, živine ili grožđa, bez iznuđivanja od zemljoposednika soli, ulja ili drva. Zabranjeni su bili kocka, napijanje, razvrat i vračanje. Plata je dovoljna za izdržavanje vojnika, a imovina je trebalo da se stiče plenom od neprijatelja, a ne od suza rimskih provincija.

Odista, preko ove Aurelijanove vizije vojske može se prepoznati njegov lični primer. Petogodišnja vladavina Aurelijana prepuna je ratova, vojnih uspeha i pregnuća koja će se pamtiti. Car je, s pravom i časno, nosio epitet junaka bellatoris. Ovaj epitet se prideva uz Marsa, ali i uz panonskog Silvana, božanstvo Aurelijanovog zavičaja.

Uspešno je okončao rat protiv Gota, kaznio germanska plemena koja su upala u Italiju, ospokojio Rim podigavši bedem oko grada, povratio Galiju, Španiju i Britaniju iz ruku uzurpatora, stabilizovao granicu na Dunavu, pokorio palmirsko kraljevstvo vešte, poput Kleopatre zavodljive, Zenobije i stekao (s neosporenim pravom) pristalu titulu Restaurator orbis.

Pretežu njegove zasluge na ovom planu i čini se potpuno verodostojnom konstatacija cara Dioklecijana o Aurelijanu: „... Bolje se snalazio i iskazao kao zapovednik vojske nego vladar Carstva”.

KOBNA DOBRODUŠNOST

Krajem 274. godine započeo je istočni pohod protiv Persije, merilo Aleksandrovih vestigija. Na maršu, koji je obećavao uspeh, između Bizanta i Perinta, pao je kao žrtva zavere od ljudi koje je voleo, uzdigao i u koje je imao puno poverenja. Panonska otvorenost mu je oduzela sposobnost da prepozna urotu, taštinu i lukavost uz svoje skute.

Njegova smrt je duboko i iskreno ožaljena u vojsci, osuđena u Senatu; stekao je opšte priznanje kao borbeni i uspešan car, sposoban i strog reformator u opadajućoj državi. Sahranjen je u blizini mesta pogibije, u utvrđenju Coenofrurium, gde je podignut hram nad grobom i stub posvećen deifikovanom Aurelijanu. Verujemo da je ovom caru podignut kenotaf, sakralni memento, i u njegovom zavičaju.

Nisu poznate statue Aurelijana sa našeg prostora. Na novcu se prikazuje kao nepobedivi car. Bista, po pravilu, ne prati osu aversa, malo je isturena i oslikava iskorak unapred, juriš na neprijatelja. Obično se na grudima vidi oklop i paludamentum, što naglašava vojničko načelo u prikazu. Vrat snažan, širok, koji se nikada ne povija pred neprijateljem i ne okreće u bekstvu. Kosa i brada, vojnički kratke, izvedene su u impresionističkom maniru; slabo je uočljiva diferencijacija lika. Dominira strogi izraz, naglašen oštrim pogledom i stisnutim usnama. Izborano čelo je u kontrastu sa ravnim, skoro mladalačkim, površinama lica. Prikaz ima naglašenu viktorioznost u smelosti zrelog čoveka nenarušene lepote i časti.

Zanimljivo je da se na aversnim predstavama Aurelijana ističu oklop i štit, defanzivna oprema, koje sam car naziva arma, dok je za ofanzivno oružje korišćen termin ferramenta samiata. Ovo je izraz prirodnog opreza čoveka koji je bdio nad svojim vojnicima i teritorijom i kome je preča od osvajanja bila odbrana, o čemu svedoče Aurelijanov zid u Rimu, kao i refecije delova limesa širom Imperije.

PORTRET IZ SRBIJE

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Likom cara, olujnim, čvrstim, nepobedivim, iskazana je slika sa bojišta gde se Aurelijan nebrojano puta ogledao u direktnoj borbi sa neprijateljem. Osvedočeni su primeri da je samo u jednoj bici sa Sarmatima savladao 48 neprijatelja, a da je u narednim bitkama broj pobijenih neprijatelja dosegao čak 950. Ovakvi podvizi Aurelijana su slavljeni od vojnika i veličani u njihovoj gruboj pesmi sa refrenom koji nagoveštava i hiljaditog ubijenog protivnika: mille, mille, mille occidit.

Možda samo u jednoj oštećenoj mermernoj glavi, sa (na žalost) nepoznatog lokaliteta u Srbiji, ima nagoveštaja Aurelijanovog portreta. Radionica je lokalna i u portretu ima izvesnih nedoslednosti i nebrižljivosti. Međutim, osnovni utisak je upečatljiv i poseduje majestetičnost.
Takođe, malo se može izreći o građevinskoj delatnosti ovog cara na našim prostorima. Generalno, može se pretpostaviti da je, nakon gubitka Dakije, u vreme Aurelijana limes uspostavljen na Dunavu, što je na nekim utvrđenjima i posvedočeno. Sirmijum je doživljavao kao svoj zavičaj i često mu se vraćao. Čini se da se emisije novaca iz neopredeljene kovnice, koja u odsečku na reversu ima prikaz delfina, mogu povezati sa Sirmijumom. Motiv delfina mogao bi obeležavati flotu koja je postojala u Sirmijumu, ali kroz homofoniju i koradikalni odnos reči δελφίς, ινος (delfin) i δελφύς, ύος (materica, skut), zavičaj, odnosno mesto rođenja Aurelijana.

Težeći svekolikom jedinstvu Carstva, uspostavio je imperijalni kult Sola, božanstva sa naglašenom soteriološkom proeminencijom, lako prihvatljivom građanima nemirnog III veka kada pustošenja svake vrste odnesoše egidu kapitolijskog panteona i nametnuše ezoterična sinkretistička verovanja varljive, onostrane nade. U takvim okolnostima kult Sola, uporen u dugu tradiciju, moralnu krepost, neposrednu povezanost sa Mitrinim kultom i neospornu pobedu nad tamom, što se moglo doživeti sa svakim novim jutrom, stekao je značajnu prijemčivost. Aurelijan je podigao u podnožju Kvirinala u Rimu hram posvećen Solu, prineo mu statue Bala i Sola, kultne spolije donete iz Palmire i darivao ga sa 15.000 funti zlata. Uveo je i igre — agon Solis — u čast ovog božanstva. Sebe je smatrao božjom (Solovom) investiturom na zemlji. Ovaj program je posebno prisutan na novcima Serdike, metropole nove provincije Unutrašnje Dakije (Dacia Mediteranea) koju je Aurelijan osnovao.

BESTRAG TRIJUMFALNIH HRAMOVA

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Od značajnijih hramova u balkanskim provincijama Carstva treba pomenuti i temenos sa monumentalnom kultnom statuom Sola ispred glavnog ulaza u Solunu.

Nedostaju podaci o graditeljskoj delatnosti ovog karaktera u Aurelijanovom zavičaju, odnosno regionu Sirmijuma. Posredno se može pratiti jedan trag, zavejan i hronološki nesiguran. Reč je o poznatom tekstu o mučeničkoj smrti pet hrišćana kamenorezaca u okolini Sirmijuma za vreme Dioklecijanovih progona — Passio sanctorum IV coronatorum. Dioklecijan je tražio od sirmijumskih kamenorezaca da se načini monumentalna statua Sola visoka 25 stopa. Kada je statua, uz Hristovu pomoć, izvajana iz tasoskog kamena, car odluči da podigne hram Solu na Debelom brdu (Mons pinguis) i tu postavi kip.

Međutim, teško je očekivati da je monumentalna statua, čak pozlaćena, naručivana bez postojanja hrama. Čini se izvesnim postojanje starijeg hrama Sola, verovatno iz Aurelijanovog vremena, koji je Dioklecijan, pun poštovanja prema ovom svom prethodniku, hteo da daruje. Na ovu mogućnost ukazuje i ostali skulpturalni inventar koji je Dioklecijan naručio od veštih kamenorezaca. To su jeleni — u četvoropregu (?) — koji su poznati iz Aurelijanove trijumfalne ikonografije. Naime, u velikom carskom trijumfu u Rimu iz 274. godine pobede na jugu su iskazane četvoropregom sa slonovima, a na severu sa jelenima. To je izraz Apolonovog, odnosno Ahilovog trijumfa na hiperborejskim, severnim meridijanima.

Odraze Aurelijanovog trijumfa nad neprijateljem možemo prepoznati na vojničkim pojasnim oplatama od bronzanog lima. Na jednoj grupi ovih objekata prikazan je konjanik sa kopljem u podignutoj desnoj ruci, iza je silueta vojnika, a ispod pas ili, češće, lav. Prikaz liči na predstave tračkog konjanika ili, pre, na Aleksandrov kraljevski lov i prikaze Apolona, sa kojim se trački konjanik često izjednačava. Može se pretpostaviti da je na ovim prikazima došlo do identifikacije cara (Aurelijana?) sa Apolonom — Solom ili Belerofontom.

Na drugoj grupi ovih oplata prikazan je konjanik u borbenom stavu sa palim neprijateljem ispod konja. Predstava počiva na poznatom Lisipovom uzoru koji prikazuje Aleksandra Velikog u boju. Čini se da ovakav prikaz takođe treba povezati sa Aurelijanom i njegovim trijumfom na Istoku. Na ovakvu mogućnost upućuje prisustvo identičnog prikaza na oklopu Aurelijana sa novca kovanog u Serdici.

TAJNA PODUNAVSKIH KONJANIKA

Međutim, najzanimljiviji fundus ovog karaktera predstavljaju ikone sa predstavom Podunavskih konjanika. Ovaj tajnoviti kult, nedohvatnog značenja i sakralnog objašnjenja, posvedočen je brojnim mermernim i, posebno, olovnim ikonoma u srednjem i donjem Podunavlju. Ikonografski sadržaj dat je u zonama, a u središnjoj se nalazi sakralna okosnica: dva konjanika heraldički postavljena u odnosu na stojeću žensku figuru u središtu. Ispod jednog konjanika je ležeća ljudska figura, a ispod drugog riba; ispod ženske figure je tronožni sto sa ribom, a iznad Sol u kočiji. Postoje varijante u okviru ove osnovne teme, ali centralni motiv je postojan. Datuju se okvirno u III-IV vek, i posredno vezuju za kult Mitre i Sola.
Veliki broj olovnih primeraka je pronađen u našem delu Posavine i Podunavlja. Može se pretpostaviti da je postojala radionica u Sirmijumu gde su proizvođene. Nedorečeni su njihovo značenje i kultna suština. Izneta je pretpostavka po kojoj bi se stožerno žensko božanstvo moglo izjednačiti sa Lunom, konjanici sa dve sfere, izrazom opozituma, ili dva načela (geografska, vojnička?), dok je Sol u kočiji nesumnjiv i prikazan u čestoj ikonografskoj matrici.

Prikazu Lune i Sola po vertikalnoj osi kod pojedinih varijanata odgovaraju i prikazi bisti Sola i Lune u apsicnoj osovini predstave. Činjenica da se ove votivne pločice javljaju u određenom podunavskom regionu osporava mogućnost da se radi o imperijalnom kultu koji bi trebalo da ima manifestacije širom Carstva. Međutim, izgleda da je ovde došlo do sažimanja imperijalnog i lokalnog kulta u ličnosti Aurelijana, verovatno i Proba. Brojnost pločica i njihova ikonografska konzistentnost, svakako i sakralna, ukazuju na izvesnu oficijelnost ovog kulta. Da li su one svojevrsni izraz kulta careva panonskog porekla?

Vertikalna sakralna okosnica predstave može se tumačiti kao Luna izjednačena sa caricom (Severinom) — u ovom periodu carice se uvek prikazuju sa Luninim mesečevim srpom — i kao Sol, izjednačen sa Aurelijanom. Prisustvo carice, odnosno Lune, na objektima izrazito vojničkog karaktera nije neuobičajeno. Naprotiv, najčešća reversna legenda na novcu Severine je CONCORDIAE MILITUM.

U ovom ikonografskom kontekstu zanimljiva je imperijalna scenografija zabeležena u izvorima povodom dolaska poslanika pobeđenih Alemana. Aurelijan ih je primio u štabu logora sa izrazima vojne pompe kojim se iskazivala veličina Rimskog Carstva. Legija je bila postrojena u savršenom redu i tišini, glavni komandanti sa znacima svog dostojanstva bili su na konjima sa obe strane trona na kome je sedeo car; iza trona su bili likovi članova vladarskog doma i prethodnih careva. Kada je Aurelijan zauzeo svoje mesto, varvarski poslanici su polegli ispod njegovih nogu i njegovih generala na konjima.

Glava
Delimično oštećena glava sa nepoznatog nalazišta u Srbiji modelovana je u tradiciji realističkog portreta karakterističnog za epohu vojničkih careva. Prazne površine lica, grafički prikaz očiju i nazalnih bora ukazuju na vreme poslednje trećine III veka. Široko ovalno lice, obla glava i energično isturena brada na ovom portretu liči na Aurelijanove prikaze na novcu, gde se prepoznaje rustikalno panonsko poreklo i vojnička karijera ovog cara.

Hiperboreja
Jeleni se pojavljuju kao zaprega u kolima kojima Apolon doseže hiperborejsku daljinu. Prikaz Aurelijana u kolima koje vuku jeleni označava trijumf na severu protiv Sarmata ili Gota. Međutim, motiv lova na jelene označava i apoteozu, dosegnutu hiperborejsku zemlju duhovne harmonije i povratka. Ahil, čiji je grob Tetida podigla na ušću Dunava, hiperborejskoj granici, takođe označava put severnog trijumfa i lične apoteoze. Ahilov put Aurelijan prati prilikom trijumfa nad Gotima na donjem Dunavu, kada je i ovenčan titulom Gothicus Maximus.

Pobednik
U kasnoantičkoj grobnici iz Zemuna (Taurunum) pronađene su dve pojasne oplate od bronzanog lima sa prikazom konjanika u borbenom stavu trijumfa nad palim neprijateljem. Ova tema, poznata u rimskoj imperijalnoj ikonografiji, ishodi iz Lisipovog uzora — konjaničke statue Aleksandra Velikog nad pobeđenim neprijateljem. Natpis Sol inv(inctus) na jednoj od oplata ukazivao bi na Aurelijana, koji se identifikovao sa Nepobedivim Suncem.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 14.03.2013. 13:55
Car koji nam je darovao vino

Godine trećeg veka naše ere bile su burne. Rimsko carstvo je još snažno i uspešno odbija napade varvara, ali iznutra je rastrzano građanskim ratovima. Vremenom, smena careva nasilnom smrću postaje nešto uobičajeno, a jedna od carskih dužnosti da progoni uzurpatore. Ovo je priča o Marku Aureliju Probu (Marcus Aurelius Probus) i tome kako je za vjek i vjekova zadužio – vinare!

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Marko Aurelije rođen je na imanju u okolini Sirmijuma (Sremska Mitrovica). Otac mu je bio vojnik (veteran) koji je posle službovanja dobio od države imanje. Čim je postao punoletan, Marko je stupio u vojsku i ubrzo se istakao, te zaslužio čin vojnog tribuna (oficir u rimskoj armiji). Napredovao je i postepeno dospeo do funkcije zapovednika svih armija istočnog dela carstva. Tek tada, uključio se u borbu za presto i pobedio nadmoćnijeg Florijana (Marcus Annius Florianus Augustus), polubrata pokojnog cara Tacita (Marcus Claudius Tacitus Augustus Tacitus).

Kad ga je vojska proglasila za cara, Probov carski mandat potvrdio je i senat. Odmah je pošao sa vojskom na Gote i potukao ih kod Dunava, čime je stekao titulu Gothicus. Uspešno je ratovao i u Galiji protiv Alemana, a zatim i protiv drugih germanskih osvajača (Franaka i Burgunda), pa su mu nadenuli nove titule: Gothicus Maximus i Germanicus Maximus.

Probus je, kao iskusan vojnik, bio svestan da je za vojnike najpogubnija dosada. Stoga bi uvek, u predasima između bitaka, naredio da vojnici pomažu da se opustošeni predeli koliko-toliko saniraju. Zbog toga je u narodu bio poznat kao dobričina, a i vojnici su ga poštovali.

Jedan od načina da se oživi privreda bio je da se prekine monopol na vino, koji su držale mediteranske provincije. Stoga je za njegove vladavine prvi put zasađena vinova loza izvan Italije. Plemenitu biljku posadili su na brdu Glavica na Fruškoj Gori, u okolini današnjeg sela Šuljam. Sađenje je nastavljeno, pa je tako vinova loza došla i u okolini Smedereva, na Zlatnom Brdu. Tu je nastala autohtona sorta grožđa – Smederevka. U Mačvanskom okrugu, u opštini Vladimirci postoji selo Provo, za koje priča kaže da je dobilo naziv po ovom istaknutom rimskom caru.

Prob je nastavio da ratuje i sadi lozu po Francuskoj, Britaniji i Španiji, čime je mnogo više zadužio svet nego pobedama protiv varvara i uzurpatora. Istorija kaže da su ga vojnici izdali u korist komandanta pretorijanske straže, Marka Aurelija Kara (Marcus Aurelius Carus). No, zanimljivo je da se Kar oštro obračunao sa vojnicima koji su ubili cara. Stoga je, možda, istinito predanje sačuvano u okolini Sremske Mitrovice koje kaže da su Proba ubili jer je po vrelini terao vojnike da kopaju kanale i popravljaju puteve. Priča se da su se gorko pokajali kad su shvatili šta su učinili, te da su ga sahranili sa najvišim počastima. Nadgrobni spomenik imao je sledeći zapis: “Prob je bio dobričina, pobednik svih varvarskih naroda i tirana.”

Kako bilo, sledeći put kada budete pili dobru Smederevku ili kakvo drugo vino, fruškogorsko, na primer – setite se starog dobričine Proba.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 14.03.2013. 14:04
Čovek s mačem

Aurelijan je jedan od najvećih rimskih careva poznog Rimskog carstva. Iako je vladao nepunih pet godina, postigao je sjajne uspehe u obnovi carstva, koje je već bilo na ivici propasti, vodeći u svakoj godini svoje kratkotrajne vlasti bar po jedan rat iz koga bi izlazio kao pobednik.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Među grubim, bradatim ilirskim legionarima tog hladnog septembra 270. godine malo je bilo svesnih da, uzvikujući ime novog cara, ne proglašavaju samo jednog u dugom i dosadnom nizu onih koji kratko vladaju i brzo se zaboravljaju. Ovaj put biće drugačije. U čvrstom, kao od brega odvaljenom vojniku snažno stisnutih vilica i odlučnog pogleda, prozvanom Mačonosac, rimski svet upoznaće vladara novoga kova koji će uskoro zaista obnoviti carstvo i jedinstvo rimskog sveta.

Provincija Mezija osnovana je u vreme Oktavijana Avgusta u prvom veku pre naše ere kada se pominje njen upravnik Caecina Severus. Pre nego što su ih osvojili Rimljani, u ovim oblastima postojali su plemenski savezi tračkih plemena, Meza, Tribala i Dardanaca (Tračana). U vreme cara Tiberija, u prvom veku, Mezija je bila pod upravom namesnika (senatskog legata) provincije Makedonije sa Ahajom. Granica Mezije na zapadu je bila reka Drinus (Drina), na severu Danubius, na istoku Pontus Euxinus (Crno more), a na jugu venac planina oko Hemusa (planina Balkan). Nalazila se, dakle, na prostorima koji su, pored današnje Srbije, južno od Dunava i Save, obuhvatali i današnju Bugarsku.

Car Domicijan podelio je u prvom veku ovu provinciju na dva dela: Gornja Mezija (Moesia Superior) nalazila se otprilike na prostoru današnje Srbije, a Donja Mezija (ili „Ripa Dacia”) išla je uz Dunav do Crnog mora. Svaka od ove dve oblasti bila je pod upravom carskog legata i prokuratora. Kao provincija velikog strateškog značaja, Mezija je imala niz graničnih utvrđenja uz Dunav. Gornja je bila vrlo važna i za održavanje veza između Panonije i Ilirije, na zapadu, i jugoistočnih provincija (čuveni Rimski put od Singidunuma ka Vizantu/Carigradu). Pod dinastijom Antonina, u drugom veku, Mezija se posebno razvila zahvaljujući zaštiti koju su joj pružale četiri rimske legije i njihove pomoćne jedinice (auxiliae) čiji su vojnici regrutovani među mesnim stanovništvom. Osim što je bila strateški značajna, Rimljani su iskorišćavali i rudna bogatstva Mezije, pre svega zlato i bakar. Zabeleženo je da je Plaucije Silvan Elijanus bio prvi guverner Mezije koji je iz te oblasti isporučio pšenicu za Rim.

Gradovi su se najčešće razvijali oko garnizona rimskih legija. Prva rimska naselja nazivala su se canabae (naselja uz vojne logore) i oppidum ili pagus (naselja starosedelaca). U 2. i 3. veku na Dunavu su se razvijala rimska naselja kao što su bili Singidunum (Beograd), Viminacium (Kostolac), Margum, Bononia (Vidin), a južnije Naissus (Niš) i Ulpiana (Uroševac). Naseljima Singidunum, Margum i Viminacijum status rimskih gradova dodeljen je u vremenu od cara Trajana do Marka Aurelija (prvi i drugi vek). Gradski upravnici uglavnom su birani među vojnim veteranima.
Rimljani su običavali da svoje nove gradove podižu prema strogim urbanističkim pravilima. Nakon što bi bilo izabrano pogodno zemljište, sveštenici bi obeležavali „svete granice” naselja - pomerium. Kao i vojni garnizoni, gradovi su imali oblik pravilnog kvadrata ili pravougaonika koji su presecale ravne ulice pod pravim uglom. Već na početku gradnje bila bi određena i mesta za gradski trg kao i javne zgrade, poput amfiteatra, kupatila, skladišta... Istovremeno sa izgradnjom kuća, čija je visina takođe bila strogo utvrđena, gradio se i vodovod (aquaduct) koji je u grad dovodio čistu tekuću vodu sa najbližih izvora. Sve to pratila je i izgradnja popločanog druma kao i luke - ako se grad razvijao uz reku ili more - kako bi mesto bilo najbrže i najlakše povezano s drugim delovima carstva.

Gradove Gornje Mezije najpre su naseljavali vojni veterani i trgovci, koji su dolazili iz raznih provincija (Italija, Mala Azija...), kao i domorodačko stanovništvo koje se postepeno uklapalo u rimski gradski način života. Među stanovnicima gradova na gornjomezijskom delu Dunava keltska i druga starosedelačka imena u prvo vreme retko se pojavljuju. Ali, već u 2. i 3. veku većina žitelja gradova na Dunavu domaćeg su porekla. U 2. veku među stanovništvom oko vojnih logora počinje regrutovanje za rimsku vojsku što je i dovelo do nastanka čuvenih ilirskih legija. Istovremeno se širi romanizacija, pa brojni starosedeoci stiču rimsko građansko pravo. Među njima su verovatno bili i roditelji cara Aurelijana.

Mačonosac (Manu ad ferum) - car

Njegovo ime podsećalo je na latinsku reč za zlato (aurus), a povest o njegovom životu puna je legendi. Otac mu je bio skromnog porekla, možda iz Sirmijuma, kako to navodi istorija rimskih careva pod nazivom „Historia Augusta” ili, što je verovatnije, iz Mezije, na Dunavu. Pričalo se da mu je majka bila sveštenica boga nepobedivog Sunca - kult koji je on sam, kao car, podržavao. Imala je dar predviđanja, pa je i svom sinu prorekla uspeh. Naslutila ga je tako rano da mu je već platno za povijanje napravila od purpurnog plašta koji je neki car poklonio hramu. Dok je bio beba, kaže legenda, jedna zmija obmotala se oko njegove kolevke, što je znak božanskog proviđenja, ali, doleteo je orao koji ga je izneo iz kolevke i, ne povredivši ga, spustio ga na sveto mesto nekog hrama.

Ali, sve su to predanja koja prate životni put, a kasnije i povest o gotovo svakom caru. Istorijska je činjenica da je Lucije Domicije Aurelijan rođen verovatno oko 214. godine i da je kao dux equitum, ili vođa konjice, učestvovao u zaveri nekoliko visokih oficira poreklom iz Ilirije protiv tadašnjeg cara Galijena 268. godine. Ovo mu je, verovatno, omogućilo napredovanje pod novim carem iz naših krajeva - Klaudijem II Gotskim koji ga postavlja za vrhovnog komandanta sve rimske konjice. Bile su to teške godine za Rimsko carstvo, godine vojne anarhije, pobuna u provincijama, vreme u kom su rimske legije svakih godinu-dve proglašavale nekog novog vojskovođu za vladara carstva.

Aurelijan je bio prisutan u Sirmijumu (danas Sremska Mitrovica) onoga dana kad je car Klaudije II Gotski umro od kuge. Odmah nakon toga, u istom gradu, ilirske legije 270. godine proglašavaju Aurelijana za novog cara. Nije stoga neobično što on, nešto kasnije, na svom novcu slavi „genija i vrline” svoje rodne Ilirije (genius Illiryci, virtus Illiryci).

Prva godina Aurelijanove vlasti nije obećavala ništa dobro. Oslobodivši se suparnika, Klaudijevog mlađeg brata Kvintilija koji je vladao samo tri meseca, Aurelijan se suočio sa ustankom u samom glavnom gradu Rimu u kome nezadovoljni radnici iz carskih kovnica novca dižu ustanak i objavljuju ime svog carskog kandidata. Tek što je ustanak u krvi ugušen, na Italiju se obrušava još jedna od germanskih najezdi. U više bitaka protiv varvarskih plemena u Italiji i na Dunavu i nakon nekoliko neuspeha ili delimičnih uspeha, Aurelijan krajnjim naporom ipak uspeva da razbije horde Vandala, Jutuga i Sarmata. Iako u narednih stotinu i više godina varvari neće upadati u Italiju - sve do najezde Alarikovih Gota 401. godine - car Aurelijan to nije mogao unapred da zna. Shvatao je samo da je sigurnost glavnog grada carstva ugrožena. Stoga donosi odluku zbog koje se njegovo ime i danas često pominje u savremenim turističkim vodičima grada Rima: on naređuje da se izgrade nove, masivne zidine kojima će biti opasan ceo grad Rim.

Utvrdivši svoju vlast u samom središtu carstva, imperator iz Mezije kreće u obnovu njegovog jedinstva. Naime, tih godina Rimsko carstvo raspalo se na nekoliko politički potpuno nepovezanih područja. Pored zakonitog cara u Rimu, na zapadu je već više od decenije postojalo potpuno nezavisno Zapadno ili Galsko carstvo. Na istoku se kraljevstvo Palmire (grad raskrsnica puteva u Siriji) pod upravom lepe kraljice Zenobije proširilo na prostore od Male Azije do samog Egipta, žitnice i trbuha samog Rima.

Prvi korak koji Aurelijan čini u obnovi jedinstva Rimskog carstva nije osvajački, nego prvenstveno odbrambeni. Godine 272. car donosi do tada nečuvenu odluku: naređuje da se jedan deo osvojenih područja potpuno napusti i da se rimske legije, kao i sve latinizovano stanovništvo, povuku na nove, sigurnije i utvrđenije granice. Reč je o napuštanju Dakije, prekodunavske provincije na prostoru današnje Rumunije, koju je uz najveće napore još u 2. veku osvojio car Trajan. Tako se, prvi put nakon skoro hiljadu godina, širenje rimske države zaustavilo i ona je, i zvanično, počela da se osipa.

Ovu hrabru odluku, donetu, verovatno, ne toliko kao posledica političke dalekovidosti koliko pod pritiskom beznadežnih okolnosti, pratio je i jedinstven politički potez koji je trebalo da spase „obraz” caru i vlasti. Dakija nije jednostavno napuštena i zaboravljena, nego su, istovremeno, stvorene dve nove provincije pod nazivom Dakija. Ali, te provincije nalazile su se sada sa južne, a ne sa severne strane Dunava: Dacia Ripensis (podunavska Dakija) i Dacia Mediterranea, sa glavnim gradom Serdikom (Sofija) u koju su spadali krajevi istočne Srbije, kao i grad Naissus (današnji Niš). Tako je, bar zvanično, Rim i dalje zadržao provinciju Dakiju na spisku svojih zemalja.

Obnovitelj rimskog sveta

Nakon što je pobedio varvare i obezbedio mir u Rimu, car Aurelijan okrenuo je svoje legije na istok. Posle višenedeljnog marša na istok, prešavši Malu Aziju i obrevši se u sirijskoj pustinji, krećući se putevima koje su utabali brojni trgovački karavani, pod vrelinom Sunca, gazeći usijani kamen i pesak, pred legionarima će se ukazati prizor tako neobičan da su u prvi mah pomislili da su ugledali fatamorganu. Usred pustinje pred njima će izniknuti grad čudesne lepote, okupan u zelenilu, pun izvora sveže vode, palmi, urmi - čarobna Palmira, pustinjska oaza koja je postala središte velikog kraljevstva! Palmira sa svojim brzim konjanicima i nenadmašnim strelcima, kamilama i karavanima. Mermerna Palmira s ogromnim hramovima od kojih je najveći posvećen bogu Balu. A usred te pustinjske oaze cvetao je jedan cvet - pustinjska ruža po imenu Zenobija.
Zenobija je bila žena moćnog vladara Palmire koji se zvao Odenat. Nakon njegove smrti 267. godine, Zenobija je preuzela upravu u ime svoga sina, koga je proglasila za nezavisnog vladara, proširivši vlast na ceo Egipat, glavnu rimsku žitnicu. Zabeleženo je da se Zenobija proglasila naslednicom slavne egipatske vladarke Kleopatre. Bilo je to previše za Aurelijana.

Godine 272. rimska vojska kreće na istok da pod okrilje carstva vrati odmetnuto kraljevstvo Palmire. U leto 272. godine u bici nedaleko od Antiohije (Mala Azija), koristeći ratno lukavstvo i posebno uvežban manevar vojske - prividno bekstvo i kontranapad - Aurelijan razbija vojsku koju je poslala Zenobija. Kraljica pokušava da pobegne na istok, u Persiju, ali na samoj granici, u blizini reke Eufrat, sustižu je Aurelijanovi konjanici. Ipak, i sudbina i rimski avgust biće milostivi prema sada već bivšoj kraljici Palmire. Aurelijan će poštedeti i grad i kraljicu da bi sa zarobljenicom krenuo put Rima.

Nakon pobede na istoku Aurelijan polazi na suprotnu stranu - na zapad, u Galiju koja se desetak godina ranije takođe osamostalila. Godine 273. u ravnici nadomak reke Marne odigrala se bitka u kojoj su se sukobile dve rimske vojske: Aurelijanova i galska, predvođena carem Tetrikusom. No, usred krvavog okršaja desilo se nešto što se retko viđa: predvodnik galske vojske imperator Tetrikus jednostavno je prebegao u protivnički tabor izrazivši pokornost zakonitom rimskom caru - Aurelijanu. Za to vreme obeshrabrene galske legije doživele su potpun poraz. Aurelijan je još jednom trijumfovao ostvarivši za samo nekoliko godina jedinstvo Rimskog carstva i pripisujući sebi još jednu titulu: obnovitelj rimskog sveta (restitutor orbis romani).

U jesen 274. godine u Rimu je održan veličanstven Aurelijanov trijumf čiji se opis sačuvao u hronici kasnog Rimskog carstva poznatoj pod nazivom „Historia Augusta”. Na čelu trijumfalne povorke bile su životinje: dvadeset slonova, pripitomljene zveri iz Libije kao i dvesta životinja iz Palestine, od kojih i četiri tigra i žirafe. Nakon njih stupalo je osam stotina gladijatora i mnoštvo zarobljenih, vezanih varvara koji su, poput učesnika na nekoj olimpijadi, nosili natpis svoga naroda ili plemena: Baktri, Arapi, Iberi, Persijanci, Goti, Alani, Sarmati, Franci, Vandali, Germani... U koloni je stupalo i deset zarobljenih Amazonki - gotskih žena boraca. Nakon njih, na kraljevskim kočijama, nastupala su dva najpoznatija zarobljenika: galski car Tetrikus i njegov sin, a zatim lepa kraljica Palmire Zenobija, okovana u lance od čistog zlata, u skupocenim haljinama i okićena nakitom.
Iza zarobljenika nastupali su pobednički rimski narod i vojska: senat, zanatska udruženja, oklopljeni vojnici - cela Aurelijanova vojska koju je pratio i plen osvojen u pohodima.

Na kraju, nakon gotovo celodnevne smotre, nastupao je lovorovim vencima i purpurom okićeni car. Njegova kola vukla su četiri pitoma jelena - plen zarobljen u bici s Gotima. Nakon što se uspeo do Kapitola, ozareni Aurelijan prineo je jelene na žrtvu pred hramom Jupitera. Trijumf je nastavljen višednevnim igrama za narod: gladijatorskim borbama, pozorištem, cirkuskim predstavama, prizorima lova... Da bi potpuno pridobio narod Rima, car je, po običaju ranijih careva, ubrzao podelu besplatne hrane narodu: čisto brašno zvano siligineus, svinjsko meso, kao i vino. Aurelijan je mogao da bude zadovoljan. Narod ga je voleo, vojska obožavala, čak su i senatori prikrivali svoju mržnju prema ovom neobrazovanom ilirskom seljačetu...

Reformator carstva

Aurelijan je niskog rasta, zdepast, čvrstih nogu, bokova, pun mišića - građe vojnika, legionara, koji još od mladosti u svakom maršu vuče više od dvadeset kilograma opreme. Lako plane i lako kažnjava za svaku grešku, baš kao što je to naučio u decenijama surovih vežbi u kojima su se čvrsti i neobrazovani ilirski seljaci pretvarali u rimsku vojnu mašinu dostojnu vekova slave. Zapamćeno je da je u besu pogubio i svog nećaka. Strog je i prema vojsci. Treba pripaziti kad i kako da mu se priđe, britak je, brz i ne pita mnogo, a uza se uvek nosi svoj kratki mač gladius po kome je i dobio nadimak - čovek s mačem. I ne čudi, stoga, što mu posetioci dolaze uz klanjanje ili bacajući se na kolena nazivajući ga „bog i rođen da vlada” - deus et dominus natus - kao da je bio neki istočni vladar, a ne rimski cezar.

Mnoge je reforme započeo Aurelijan u godinama nakon pobeda na Istoku i na Zapadu. Na planu vere pokušao je da obnovi i okupi sva rimska božanstva, neka već i poluzaboravljena, oko novog kulta nazvanog Sol invictus (Nepobedivo Sunce). U Rimu je 274. godine u tu svrhu sagradio i novi hram posvećen ovom božanstvu koje su rimski vojnici kasnije slavili i u vidu istočnog Boga - Mitre. Posvećeni su i novi sveštenici koji su svakog 25. decembra slavili dan rađanja ovoga Boga.

Pokušao je, zatim, Aurelijan da obnovi i poverenje u novac rimskog cara. U proteklim decenijama rimski novac antoninianus bio je obezvređen pošto je zbog siromaštva carske blagajne količina srebra koje se ugrađivalo u novac stalno opadala. Zbog toga su novi antoninijani kovani sa strogo utvrđenom masom srebra u sebi. Trebalo je, međutim, sačekati kasnije careve, a posebno Dioklecijana, da bi se dovršila reforma novca.
Aurelijan je počeo da preuređuje i vlast. Ne samo da car po nazivu i ponašanju postaje sličniji istočnim vladarima, nego se menja i provincijsko ustrojstvo. Italija je prvi put podeljena na oblasti kojima upravljaju posebni guverneri (corrector).

U vojsci jača disciplinu i nastavlja promene uvodeći pokretnije jedinice (konjicu) i povećavajući broj varvara koji se bore u rimskim legijama. Tako je u nizu oblasti, od menjanja načina odbrane rimske granice, preko novčane, verske i administrativne reforme Aurelijan imao ulogu preteče kasnijih i mnogo čuvenijih careva iz Ilirije, odnosno Mezije, reformatora Dioklecijana i Konstantina. Ali, prevelika strogost na kraju je ugrozila i samog Aurelijana.

Godine 275, kad je nakon nove pobede nad varvarima na Rajni krenuo u veliki pohod na Persiju, caru su u logoru u Trakiji došli glave sopstveni oficiri. Priča kaže da je uzročnik ubistva bio njegov sekretar, zvao se Eros, koji je nakon što je počinio neku grešku i, uplašivši se od carevog besa, smislio sledeće spasonosno rešenje: sastavio je spisak imena najviših rimskih oficira koje je car navodno nameravao da pogubi, pa je spisak doturio tim istim ljudima. Aurelijana su tako smakli njegovi lični gardisti - pretorijanci. Nedugo zatim vojska je shvatila grešku, a pokojni car proglašen je „božanstvom” i uzdignut među bogove rimskog Panteona.

Posle Aurelijanove smrti vlast je pokušala da zadrži njegova žena koja se zvala avgusta Sabina i o kojoj se zna samo da je kratkotrajno kovala carski novac. Aurelijanovo delo nastavili su njegovi zemljaci - carevi Prob, zatim Dioklecijan i Maksimijan, kao i Galerije, Konstantin i mnogi drugi od kojih je značajan broj poticao sa područja današnje Srbije.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 15.03.2013. 02:17
Trajan na prestolu

Rodjen u Martincima, Trajan na carskom tronu bio dve godine. Posle Trajanove smrti u Rimskom carstvu sve se promenilo

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Car Trajan Decije

U čitavoj istoriji teško je pronaći razdoblje kada su ljudi iz naših krajeva toliko uticali na sudbinu evropske civilizacije i sveta, kao u 3. i 4. veku naše ere. Na teritoriji današnje Srbije, u tom vremenu, rođeno je, prema navodima stručnjaka, osamnaest rimskih imperatora. To predstavlja petinu od svih vladara Rimskog carstva i najveći broj careva koji su prvi put ugledali svet van Italije. Oni su imali ključnu ulogu u doba najdubljih kriza koje su potresale Rimsku imperiju, a prostor Balkana, odnosno tadašnjih rimskih provincija Gornje Mezije i Donje Panonije za nepuna dva veka postao je posebno značajan.

Prva ličnost sa područja Srbije koja se uzdigla na carski presto bio je Trajan Decije. Njegova kratkotrajna vladavina, od 249. do 251. godine u analima antičke istorije opisana je kao primer vojničke časti, umerenosti i vrline.

Rođen je u okolini Sirmijuma, u malom mestu koje se nazivalo Budalija ili Bubalija (današnji Martinci). Otac mu je bio oficir, pripadnik lokalne aristokratije čiji su koreni verovatno poticali iz Italije. Iako je bio starosedelačkog porekla, opredelio se za vojnu karijeru. Zbog svoje hrabrosti i odlučnosti napredovao je od nižeg oficira do zapovednika rimske vojske. Njegova žena Herenija Etruscilija takođe je pripadala poznatoj senatorskoj porodici etrurskog porekla. Sa njom je imao dva sina: Herenija Etruska i Hostilijana.

Trijumfalno

Decije je jedan od retkih rimskih vladara sa Balkana, koji je pre stupanja na tron bio konzul, čak i guverner. Njegovo ime češće se spominje u istorijskim dokumentima za vreme vladavine cara Filipa Arabljanina, koji ga je postavio da komanduje legijama na Dunavu. Krajem 248. godine počinju bune protiv cara Filipa u Panoniji i u Maloj Aziji. Decije odlazi sa svojom legijom da zaustavi uzurpatore. Osvajač na Balkanu zvao se Pakacijan, koji je tokom kratkotrajne vlasti u Sirmijumu uspeo čak da iskuje svoj novac. Čim su se Decijeve trupe približile, Pakacijan je izgubio život. Iz zahvalnosti, Filip ga postavlja za upravnika u Meziji i Panoniji.

Omiljen među vojnicima, u čiju se podršku neizmerno uzdao, Decije pokazuje izuzetne sposobnosti u borbama protiv gotskih plemena. Zbog toga ga njegovi vojnici, pripadnici Desete legije, biraju za cara. Običaj je bio da legionari, često sa isukanim mačevima, svoje vojkovođe primoravaju da prihvate carsku titulu.Tu počast nije mogao da odbije i da je hteo, jer bi na taj način sebi potpisao smrtnu presudu.
Godine 249. ušao je u građanski rat sa titulom upravnika (prefekta) grada Rima. Nakon ubedljive pobede u bici kod Verone, u kojoj su poginuli car Filip i njegov sin Filip Mlađi, Decije odlazi u Rim, gde i formalno biva proglašen za cara.

Neposredno po stupanju na carski presto izgradio je i obnovio niz kapitalnih objekata. Poznate su Decijeve terme (Termae Decianae) na Aventinu, koje su završene 252. godine, a koristile su se čak i u 16. veku. Obnovio je i Koloseum u Rimu. Zahvalnost koju je imao prema vojnicima elitnih jedinica iz Panonije i Mezije iskazao je na novcu, na reversu sa natpisom „genius edžercius illyriciani“. Novac je pravio u kovnicama u Viminacijumu, a jedno vreme kovao ga je i u ime Filipa Arabljanina i njegovog sina.

Od početka svoje vladavine, Trajan Decije pokazao je velike ambicije i za svoju porodicu: suprugu je proglasio za avgustu (caricu), a sinove za cezare (prestolonaslednike). Zabeleženo je da je bio jedan od rimskih imperatora koji su u vreme pape Fabijana progonili hrišćane da zaustave širenje ove vere. Zahtevao je da episkopi Crkve prinose žrtve njemu lično, što je za hrišćane bilo nemoguće. Trajan Decije je prvi imperator koji je posle dva veka narušio tzv. Padž Christiana, kojim je Rimsko carstvo prećutno uspostavilo primirje sa hrišćanima posle Domicijanovih progona.

Hrabri ratnik

I pored toga, hrišćani mu nisu došli glave. Mnogo opasniji neprijatelji po Rim u to doba bili su Goti, koji su prelazili Dunav da bi pljačkali po Meziji i Trakiji. Rat je trajao tokom 250. i 251. godine. Praćen legionarima, često je boreći se kao običan vojnik, ulazio u prve borbene redove. Ta njegova hrabrost do današnjih dana nije zaboravljena. No, Goti su porazili Rimljane. U žestokoj bici koja se odigrala u močvari kod Abrita (današnjeg Razgrada u Bugarskoj) poginuo je njegov sin, mladi carević Herenije Etruski. Istoričari beleže da je na vest o njegovoj pogibiji Trajan Decije vojnicima hrabro povikao: „Nastavite borbu! Izgubili smo samo jednog legionara“. Bitka je nastavljena, ali je Decije i sam upao u zasedu iz koje nije uspeo da izađe. Ubijen je strelom. Pretpostavlja se da ga je izdao neko iz njegovih redova. Na taj način postao je prvi rimski imperator koji je izgubio život u bici sa varvarima.

Posle njegove smrti u Rimskom carstvu sve se preokrenulo. Godine koje su usledile predstavljaju možda najteži period njegove istorije. Vladale su epidemije, nesreće, siromaštvo i rat. Stanovnici imperije pitali su se zašto se Rim toliko zamerio bogovima. Neki su smatrali da je do toga došlo zato što su mnogi verovali spisima Lukijana, koji je govorio da bogova i nema, pa im nisu više prinosili žrtvene darove. Drugi su govorili da je za to kriva „Hristova sekta“, koju su mnogi, poput cara Trajana Decija, smatrali opasnijom od varvara, zato što je otvoreno izbegavala da učestvuje u obredima namenjenim rimskim bogovima i odavanju počasti božanstvenim carevima Rima.
Otprilike u to vreme, vojska na Dunavu izabrala je za cara Trebonija Gala, bivšeg senatora i guvernera Donje i Gornje Mezije. Za njega su tvrdili da je glavni krivac za smrt Trajana Decija, pa je pretila opasnost da dođe do novog građanskog rata. Zato je Gal prihvatio da usini Decijevog sina Hostilijana i da vlast podeli sa njim. Udovica Herenija Etruscilija zadržala je položaj carice.

I pored toga, odmah posle pogrebnih svečanosti, Hostilijan i njegova majka odlaze u Viminacijum, gde su se osećali bezbednije nego u Rimu. Nažalost, krajem novembra iste godine Hostilijan umire od kuge. Bio je prvi car u četrdeset godina Rimske imperije, koji je umro prirodnom smrću.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 15.03.2013. 02:22
Bedemi oko Rima

Aurelijan naredio izgradnju visokih bedema da bi zaštitio Rim. Klaudije naredio ubistvo sv. Valentina

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

SUNCE se tek promolilo na horizontu, tog septembarskog dana krajem sedme decenije trećeg veka, kada je dalmatinska konjica razbila napad gotskih jahača. Nevični taktičkom ratovanju, Goti, čija se snaga ogledala samo u mnoštvu, počeli su da se povlače prema logoru. Rimska vojska to je iskoristila za juriš. U masakru koji je nastao udarom legija, ubijeno je i ranjeno između 30.000 i 55.000 gotskih vojnika.

Poraz Gota u bici kod Naisa (Niš) zavrteo je točak istorije u suprotnom smeru. Sprečena je velika najezda koja je pretila da uzdrma Rimsko carstvo. Trijumf Rimljana zaustavio je Gote, koji posle ovog kraha skoro čitav vek nisu prelazili rimsku granicu. Iz istorijskih izvora teško se može dokučiti da li je car Galijen, čija je vladavina zapamćena po mnogim nevoljama, u to vreme bio živ ili je imperator bio Klaudije II, koji je u čast pobede nazvan Gotski. Još jedan budući rimski car, koji je kao i Klaudije rođen na našem tlu, istakao se u ovoj bici. Bio je to Aurelijan.
Detalji kako je Klaudije Gotski 268. godine postao rimski car nisu u potpunosti jasni. Legenda kaže da je nekoliko oficira, poreklom iz Ilirika (Balkansko poluostrvo), skovalo zaveru da jedan od njih, najsposobniji ili najželjniji vladarske slave, postane rimski car. Kocka je pala na Klaudija Gotskog. Jedne noći, tokom opsade Mediolanuma (Milana), u šator cara Galijena upali su unezvereni vojnici. Obavestili su ga da se neprijatelj približava. Iznenađen, ne stigavši da navuče oklop, izašao je napolje. Smrtonosna strela je poletela, a uputio ju je komandant konjice Cekropije ili sam Klaudije. Te optužbe nikad nisu dokazane. Zaverenici objavljuju da je car za naslednika proglasio jednog od najuglednijih vojskovođa - Klaudija Gotskog. Pretpostavlja se da je to bila njihova izmišljotina, jer je Galijen imao sina i brata.

Bivši car je imao dosta pristalica među vojnicima i Klaudije je morao da smisli način da izbegne pobunu. Odabrao je provereno sredstvo: podelio je vojnicima po dvadeset zlatnika!

Spasao carstvo

Niko od njih nije mogao da odoli tom poklonu, jer je u Galijenovo doba državna kasa bila prazna. Car je bio primoran da kuje novac koji je imao tek tanku srebrnu prevlaku preko bakra i bio je skoro bezvredan. U takvim uslovima Klaudijev poklon bio je naprosto - neodoljiv.
Poreklo Klaudija Gotskog obavijeno je velom tajne. Rođen je u Dardaniji, negde između Naisa (Niša), Ulpijane (Lipljana) i Skupija (Skoplja). Opisan je kao čoveka visokog stasa, sjajnih očiju, širokog lica, prstiju koji su mogli da slome vilicu konju ili mazgi, ozbiljnog, uzornog, besprekornog ponašanja, koji je voleo dosta da jede, ali ne i da pije vino. Razlog za veličanje njegovih pozitivnih osobina jeste to što je kasnije proglašen za rodonačelnika dinastije koju je osnovao Konstancije Hlor - otac Konsantina Velikog. Upamćen je i po tome što je naredio ubistvo jednog hrišćanskog monaha, kasnije poznatog pod imenom sveti Valentin. Ubistvo se dogodilo 14. februara 269. godine, i taj datum se kod katolika obeležava kao dan svetog Valentina, praznik zaljubljenih.

Za nepune tri godine, koliko je trajala njegova vladavina, uspeo je da zaustavi rastakanje Rimskog carstva i započeo vraćanje otcepljenih rimskih provincija pod okrilje. Nije mu bilo suđeno da vlada dugo. Početkom 270. godine, kada je pripremao rat protiv vandalskih plemena koja su pljačkala Panoniju, pao je kao žrtva kuge u Sirmijumu (Sremska Mitrovica). Tu mu je priređena sahrana. Rimski senat mu je dodelio božanske počasti i postavio zlatnu statuu na Kapitolu.

Izvori kažu da je, neposredno pred smrt, za svog naslednika imenovao Aurelijana, koji je od početka imao podršku vojske. Aurelijan je dobar strateg i ratnik, o čemu svedoči i nadimak „Ruka na maču“ (manu ad ferrum). Za samo pet godina, koliko je trajala njegova vladavina, postigao je uspehe u obnovi carstva. Svake godine vodio je po jedan rat i izlazio kao pobednik.

Rođen je na malom seoskom imanju u okolini Sirmijuma ili, prema drugim izvorima, negde u Gornjoj Meziji. Otac mu je bio siromašan seljak, a majka sveštenica Solovog kulta. Legenda kaže da je njegova majka imala proročki dar i da je, dok je bio beba, predvidela je da će biti imperator.
Prve godine Aurelijanove vlasti nisu obećavale ništa dobro. Oslobodivši se suparnika, Klaudijevog mlađeg brata Kvintija, u Rimu se suočio sa ustankom radnika kovnice novca. Tek što se ova pobuna završila, na Italiju se obrušila još jedna najezda Germana. S krajnjim naporom, u više bitaka, uspeo je da razbije varvarske horde. Nije mogao da zna da je svojim vojnim intervencijama uspeo da zaustavi varvare, koji narednih nekoliko stotina godina neće napadati Italiju. Smatrao je da je bezbednost Rima ugrožena i naredio da se izgrade visoki bedemi kojima će biti opasan ceo grad. To su prvi bedemi oko grada Rima još od vremena kraljeva. Njih će nekoliko godina kasnije završiti imperator Prob.

Ubice - gardisti

Pobeda u pohodu koji je preduzeo protiv Palmire, nakon što je obezbedio mir u Rimu, spada u njegov najznačajniji uspeh. U to doba uspon Palmire i njene neodoljive kraljice Zenobije doveli su u opasnost rimske oblasti na istoku. Vrhunac je bilo njeno osvajanje Egipta i proglašavanje za naslednicu Kleopatre. Krenuo je u vojni pohod. Koristeći ratno lukavstvo, uspeo je da razbije protivničku vojsku i povrati teritorije. Buntovnu kraljicu, okovanu u lance od čistog zlata, odvešće u Rim. Bila je najlepši ukras u njegovom velikom trijumfu.

Zabeleženo je da je ovaj car često učestvovao u neposrednim okršajima na bojnim polju. U jednoj bici sa Sarmatima, sam je savladao 48 neprijateljskih vojnika, a ukupno je dotukao 950 ratnika. Povratio je provincije Galiju, Španiju i Britaniju. Poznate su njegove besplatne deobe hleba i ulja najsiromašnijem sanovništvu. Nekoliko puta je svim stanovnicima podelio po 500 denara.

U jesen 275. godine krenuo je u rat protiv Persije. Negde na putu između Bizanta i Perinta ubili su ga njegovi gardisti. Zaveru je organizovao njegov lični sekretar, evnuh Eros. Dok je uz najveće vojne počasti spaljen na tom mestu, supruga Ulpija Severina pokušala je da zadrži vlast u Rimu...
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 15.03.2013. 02:26
Veliki ratnik Prob

Rimski car Marko Aurelije umro je u Sirmijumu (Sremska Mitrovica) 180. godine. Pola veka kasnije u ovom antickom gradu rodjen je još jedan imperator sa tim imenom

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Novac imperatora Proba

RIMSKI car Marko Aurelije umro je u Sirmijumu (Sremska Mitrovica) 180. godine. Pola veka kasnije u ovom antičkom gradu rođen je još jedan imperator sa tim imenom, koji se, takođe, voljom ilirskih legija ispeo na carski tron. Za razliku od osećajnog i uglađenog cara-filozofa, Marko Aurelije nazvan Prob (276-282) je bio nepismen, sirov vojnik.

Veza u imenu potiče iz tadašnjeg običaja da se ono menja u momentu kad neko promeni građanski status. Tako je prilikom usvojenja posinak menjao ne samo porodično, nego i lično ime, pa, čak, i nadimak.

U Probovom slučaju verovatno je bilo drugačije. Naime, za vreme imperatora Karakala, 212. godine, svi stanovnici Rimskog carstva dobili su status rimskih građana. Do tada su tu privilegiju imali samo stanovnici Italije. Prema tradiciji svi su dobili nova imena po njegovom zvaničnom - Marko Aurelije Antonin. Status građana tada su stekli Probov otac ili deda. Uprkos kratkoj vladavini i činjenici da su saznanja o njegovom životu oskudna, Prob je u nekim oblastima Evrope jako poznat, i to zbog vinogradarstva. Legenda kaže da je u vreme njegove vladavine prvi put zasađena vinova loza van Italije, i to na brdu Glavica, na Fruškoj gori, kod današnjeg sela Šuljam. Takođe, Prob je svim Galima, Hispancima i Britancima dopustio da poseduju vinovu lozu i proizvode vino. Zbog toga se u delovima Austrije i Francuske smatra rimskim carem koji je u tim krajevima uveo vinogradarstvo. Rimljani su, međutim, u ta područja davno pre Proba doneli vinovu lozu, a ova priča samo ukazuje da je u njegovo doba cvetalo vinogradarstvo.

Prob spada u vladare koji su više vremena proveli u ratovima, nego u uređenju države. Rođen je 232. u Sirmijumu. Otac Maksimus ili Dalmacije bio je baštovan ili vojnik, koji je od malih nogu učio sina da naporno radi. Prob se najverovatnije rano posvetio vojničkom pozivu. U tim vremenima, jedino je vojnička karijera omogućavala uspon na društvenoj lestvici. Nije poznato da li se ženio i imao dece.

Sa nepune 24 godine, daleko pre nego što je to bilo uobičajeno, stupio je na dužnost tribuna, visokog oficira carske legije. Tadašnji car Valerijan prepoznao je hrabrost i pouzdanost ovog mladića. Prob je ukazano poverenje ubrzo opravdao sjajnom pobedom nad Sarmatima. Valerijan, koji je samo zahvaljujući Probovom junaštvu izbegao smrt, uručio mu je izuzetno značajno vojno odlikovanje: narukvicu, ogrlicu, koplje i venac.
Napredovao je vrtoglavom brzinom. U početku je zapovedao nad tri, potom nad deset legija, pet puta mu je dodeljena titula konzula.

Opijen slavom

Ratovao je po celom rimskom carstvu. Kaže se da je trijumfovao na četiri reke - Rajni, Dunavu, Eufratu i Nilu. Pripada onim imperatorima koji su poneli epitet semper victorioso (večiti pobednik), što je kasnije kovano na reversu njegovog novca.
Kada je Aurelijan (270-275), koji je kao i Prob rođen u Sirmijumu, došao na čelo Rimskog carstva, stavio ga je uz svoj tron. Vest o neočekivanom

Aurelijanovom ubistvu, zatekla ga je u Egiptu, gde je smirivao pobunu. Mada je imao podršku vojske, nije se odmah eksponirao kao pretendent na presto. Nije želeo sukob sa senatom koji je postavio već ostarelog Tacita (275-276) da rukovodi carstvom. Odmah nakon Tacitove smrti ulazi u građanski rat protiv njegovog brata Florijana, koji se proglasio za cara. Florijan nije imao podršku vojske i Prob posle pobede u bici kod Tarsusa iz građanskog rata izlazi kao pobednik. Senat je Proba prihvatio kao rimskog imperatora i odao mu počasti, kakve, prema istorijskim izvorima, nisu viđene od vremena njegovog imenjaka - Marka Aurelija!

Čim je stupio na presto, Prob je surovo kaznio Aurelijanove ubice. Zatim je, poput svog prethodnika, krenuo u pohode protiv varvara, koji su ponovo počeli da ugrožavaju granice carstva.

Autor knjige “Tlo Srbije zavičaj rimskih careva”, Aleksandar Jovanović navodi da su Probovi savremenici bili zapanjeni da jedan čovek u tako kratkom periodu može da vodi toliko ratova na dalekim razmeđama carstva. Obnovio je mir u svim provincijama. Umirio je opasnu granicu u Retiji, skršio je sarmitske upade u Panoniji, Gote je naterao na mir i saradnju, pobedio brojne uzurpatore prestola, persijski kralj mu je ponudio povoljan mir. Kao iskusan vojnik, znajući da stabilnost limesa (granice) odbija neprijatelja, završio je rajanski i dunavski limes i izgradnju Aurelijanovih bedema, kojima je opasan Rim.

Nakon pet godina neprekidnog ratovanja, vraća se u Rim gde slavi trijumf. Opijen slavom, objavljuje kako će Rim uskoro postati toliko moćan da mu vojska više neće biti potrebna. Vojnici širom carstva su ovu izjavu primili kao uvredu.

Poseban uspeh, koji se pripisuje Probu je što je u rimsku vojsku uključio veliki broj varvara, posebno Germana. Prema nekim izvorima čak, 16.000! Sa željom da ekonomski ojača carstvo, zarobljene neprijateljske vojnike nije ubijao, već ih je naseljavao kao kolone da obrađuju zemlju. Iz istorijskih dokumenata se vidi da je posle povratka sa istoka u rimsku provinciju Trakiju naselio čak 100.000 varvara.

Kajanje ubica

Poput Hanibala, koji je svoje vojnike terao da sade masline, Prob je naredio da za vreme mira sade vinovu lozu u Galiji, Panoniji, i Meziji. Antički istoričari navode da je podizao vinograde na Fruškoj gori, sa namerom da poboljša život u rodnoj zemlji. Upravo to je bilo kobno za samog Proba.
Navodno, jednog vrelog avgustovskog dana Prob je izveo vojnike da prave kanale za odvodnjavanje močvara oko Sirmijuma. Razdraženi od vrućine, napora i iznurenosti, legionari su se pobunili. Prepoznavši opasnost, Prob se sklonio u “gvozdenu kulu”, za koju do danas nije razjašnjeno šta je predstavljala, da li je to bila posebna kula, koja je služila za nadgledanje radova u polju ili kula gvozdene kapije Sirmijuma. Kula je osvojena, a mačevi legionara završili su u telu nesrećnog Proba.

Prema predanju, ubice je odmah nakon počinjenog ubistva preplavilo kajanje i tuga. Neki od njih su ne mogavši da podnesu grižu savesti izvršili samoubistvo, drugi su ga oplakivali i veličali. Sahranili su ga sa svim počastima. Mnogo je, međutim, verovatnije, da je ubistvo bilo posledica pobune legija na zapadu, koje su, kako piše Duško Lopandić u knjizi “Purpur imperije”, za cara proglasile svog komandanta Karusa.
Nekoliko godina posle ovog događaja, Probova smrt je osvećena. Učinio je to njegov zemljak iz Ilirika - Diokle, kasnije nazvan Dioklecijan.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 15.03.2013. 02:33
Mačem osvojio krunu

RIMSKI car iz plejade imperatora rodjenih u Sirmijumu (Sremska Mitrovica), Maksimijan Herkulije (285-305, 310) spada u one monarhe koji su izvojevali carski položaj pre brutalnošcu i macem, nego vladarskim sposobnostima

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Novac Maksimilijana

RIMSKI car iz plejade imperatora rođenih u Sirmijumu (Sremska Mitrovica), Maksimijan Herkulije (285-305, 310) spada u one monarhe koji su izvojevali carski položaj pre brutalnošću i mačem, nego vladarskim sposobnostima. Uzdigao se uz svog najboljeg prijatelja, imperatora Dioklecijana (284-305), do carskog prestola. Objedinjavalo ih je skromno ilirsko poreklo, sjajna vojnička karijera, a zabeleženo je da su, čak, istog dana slavili rođendan! Par koji je dve decenije uspešno vladao Rimskim carstvom bitno se razlikovao. Nasuprot Dioklecijanu, Maksimijan je, prema navodima antičkih izvora, bio neobrazovan, brutalan i nemaran prema redu i pravilima, ali i prema datoj reči. Mač mu je bio preči nego znanje, a laskanje ugodnije od istine.

Dioklecijan je bio vođa, Maksimijan surov, snažan i neobuzdan izvršilac. U javnosti su se pojavljivali kao braća. Još na početku svog upravljanja rimskom imperijom, Dioklecijan je shvatio da ne može u istom trenutku da zapoveda vojskom na istoku i zapadu, pa je odlučio da ima suvladara. Izabrao je svog zemljaka Maksimijana, već prekaljenog vojnika. Na svečanosti u Nikomediji 285. godine proglasio ga je za avgusta, s tom razlikom što je za sebe uzeo titulu starijeg avgusta. Dodali su božanska imena: Dioklecijan je postao i Jovije (Jovis), prema vrhovnom bogu Jupiteru, a Maksimijan - Herkulije (Herculius), sa očiglednom asocijacijom na Herkula i njegovu snagu. Dioklecijan je dobio istočni, u to doba uticajniji deo Rimskog carstva, a Maksimijan ostatak imperije - umoran i ispošćen zapad. Nikomedija je bila Dioklecijanova prestonica, a Milano (Mediolanum) Maksimijanova. Zdanja koja su u to doba podignuta u Milanu - palata sa hipodromom, cirkus, teatar, velike terme, kovnice novca, dvostruki bedem - uzdigla su ovaj grad. Tada su osnovane Peta Jupiterova i Šesta Herkulova legija, u kojima su bili elitni vojnici Ilirika. Te legije su decnijama korišćene za specijallne zadatke. Novi običaji Nekoliko godina kasnije, smatrajući da za celo Rimsko carstvo dva vladara nisu dovoljna, Dioklecijan je povećao njihov broj na četiri i time stvorio tetrarhiju, tzv. vladavinu četvorice.

Pravo na rimski presto sticalo se uključivanjem u Jupiterovu porodicu činom usvojenja. Dioklecijan je tada u reformu upravljanja državom uneo odredbu da kada avgusti proslave dvadesetogodišnjicu svoje vladavine, dragovoljno se odriču prestola i svoja mesta, prava i titule prepuštaju cezarima. Njome je neposredno motivisana izgradnja carskih palata u Splitu i Gamzigradu. Dioklecijan je za suvladara i naslednika uzeo Galerija Maksimijana (293-311), a Maksimijan Herkulije - Konstancija Hlora (293-306). Dobili su titulu cezara. Iskusni carevi bračnim vezama obavezali su cezare na lojalnost - Galerije se oženio Dioklecijanovom ćerkom Valerijom, a Konstancije Hlor Maksimijanovom usvojenicom Konstancijom. Dioklecijan je potpuno izmenio pravila ponašanja na dvoru. Po ugledu na Aurelijana uveo je istočnjački običaj klanjanja i ljubljenja carske odore. Caru koji je postao gospodar i bog, mnogo se teže prilazilo, nego u doba kada se smatrao samo prvim među građanima i senatorima, dok je “božanstvo” postajao tek posle smrti. Uveo je protokl, koji je, zapravo, predstavljao višestepenu zaštitu od izdaje.

Pre proglašenja tetrarhije, Maksimijan je upešno vodio ratove na rajanskom limesu, a hroničari opisuju da je tim pohodima uspeo da uđe u “germanski okean”. Mačem je umirio buntovničke provincije u Africi i Španiji, zajedno sa Dioklecijanom vodio je ratove protiv Sarmata. U godinama kada je rimska imperija ponovo upoznala mir, Maksimijan je živeo, kako navode antički hroničari, raskošno i poročno. Negde u to doba, na majske kalenade 305. godine, u Nikomediji, prvi i poslednji put je ispoštovan Dioklecijanov ukaz: posle dve decenije vladavine oba avgusta su odstupila od prestola i svoje titule prenela na cezare Galerija i Konstancija Hlora. Izabrani su novi cezari: Maksimin Deja i Flavije Sever, takođe, rođeni na prostoru današnje Srbije.

Dioklecijan se iste godine povukao u svoju palatu u Splitu da, kako saopštavaju istorijski izvori, u miru provede preostale godine života, a Maksimijan u dvorac u Lukaniji, nedaleko od Milana, mada je u svom zavičaju imao rezidencijalno zdanje, za koje se pretpostavlja da se nalazilo u vojvođanskom mestu Čalma. Zla kob ODAN Dioklecijanu dok su vladali, Maksimijan se posle odricanja od prestola nije držao postignutog dogovora. Opsednut željom za vlašću i moći, na sve načine je učestovao u uništavanju ideje o tetrarhiji, kako bi povratio titulu avgusta. Prilika se ukazala sledeće godine, kada su pretorijanci i senat u Rimu za avgusta nezakonito proglasili njegovog sina Maksencija. Rimsko carstvo je ponovo bilo u haosu. Maksimijan se 307. godine proglašava avgustom. Galerije je pokrenuo vojsku protiv Maksimijana i sa njom stigao do Rima. Pošto nije uspeo da ga savlada, jer su vojnici odbijali da se bore protiv svog starog komandanta i prešli na Maksimijanovu stranu, prepustio mu je Italiju.

Kako bi ojačao svoj položaj, Maksimijan udaje ćerku za cezara Konstantina Velikog, sina Konstancija Hlora, koji vlada u Galiji i na Rajni. Ubrzo posle toga pokušava da preotme vlast od svog sina Maksencija, koji je, zvanično nepriznat, vladao u Rimu kao samoproklamovani avgust. Posle propasti, beži kod zeta i ćerke u Galiju. Živeći na Konstantinovom dvoru doprineo je njegovom učvršćivanju na vlasti. Zbog Maksimijanovog lošeg ponašanja, sledeće godine organizovan je istorijski skup u Karantumu. Tu ga je Dioklecijan navodno ubedio da se odrekne carske odore. Pored Dioklecijanovih i Galerijevih napora, vlastoljubivi Maksimijan nije odustajao. U leto 310. godine u dvoru u Trijeru ponovo sebe proglašava avgustom. Rimska imperija je tada imala sedam, što priznatih što nepriznatih avgusta (Galerije, Maksimin Deja, Konstantin, Maksimijan, Licinije, Maksencije i Domicije Aleksandar). Kob građanskog rata, kome je i sam umnogome doprineo, nije ga mimoišla.

Ubijen je ili nateran da izvrši samoubistvo 310. u Marselju. Tako je “ovaj veliki rimski car”, navodi hroničar Laktancije, “okončao život sramnom i nedostojnom smrću”. Deceniju kasnije kada se budu merile zasluge imperatora Marka Aurelija Valerija Mksimijana, pobožnog sretnog nepobedivog avgusta, pontifeksa, maksimusa (vrhovni sveštenik), pobednika Germana (pet puta), Sarmata (četiri puta), Persijanaca (dva puta), Britanaca, Karpa, Armena, Međana, tribuna (sedam puta), konzula (šest puta), imperatora (sedamnaest puta), oca domovine, prokonzula i njegova lakoverna strast za vlašću - doživeće rehabilitaciju.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 16.03.2013. 00:57
Dvorac Gaja Valerija

Palata Feliks Romulijana, vrhunac umetnosti tog perioda. Biografija nalik bajci u kojoj pastir postaje car

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Feliks Romulijana

IMPERATOR Gaj Galerije Valerije Maksimijan (293-311) jedna je od najprotivrečnijih ličnosti Rimskog carstva. Jedni su ga slavili kao spasioca imperije, novog Romula i Aleksandra Velikog, a drugi ružili i smatrali najlošijim vladarom i čovekom. Dok su ga paganski pisci opisali kao odvažno hrabrog, herkulovski snažnog, predodređenog za pobede, sa lepotom, koja se smatrala božijim darom, hrišćanski istoričari su ga prikazali kao monstruoznog gospodara, neprijatelja svake kulture i učenosti, koji je, čak, i svog očuha Dioklecijana oterao sa prestola!

Galerije je u mladalačkim godinama zadobio najviše vojničke činove i naklonost cara Dioklecijana, koji ga je usinio i 293. godine proglasio za cezara i svog suvladara. U zrelim godinama odneo je jednu od najvećih pobeda u rimskoj istoriji, a u trenutku kada ga je zadesila smrt, u vreme njegove najveće moći i slave, sahranjen je i uvršten među bogove u Feliks Romulijani (Gamzigrad kod Zaječara), danas jednom od najvećih arheoloških nalazišta u Evropi, na listi Uneskovih spomenika. Za njegovo ime vezuje se i poslednji veliki progoni hrišćana 303. i 304. godine, ali i prvi edikt o toleranciji hrišćanstva iz 311. godine.

Porazio Persijance

Galerijeva biografija liči na bajku u kojoj pastir postaje car. Rođen je oko 260. godine na malom poljskom imanju Sekundijana u Priobalnoj Dakiji. Njegov otac, čije ime nije sačuvano, bavio se zemljoradnjom. Majka Romula bila je sveštenica “planinskih bogova”. Imao je sestru, majku budućeg imperatora Maksimina Deje. Kao dečak, Galerije je čuvao stoku i stekao nadimak Govedar. Tog nadimka se nikad nije odrekao, jer je u njemu slutio vezu sa Silvanom, šumskim božanstvom.

Kao i ostali tetrarsi, u vojsci je napredovao u vreme svojih zemljaka Aurelijana i Proba, kasnije i kod Dioklecijana, koji ga je 293. godine, uzeo uz svoje skute i proglasio cezarom. Tim činom Galerije je ušao u božanski red Jovija, sa kojim se Dioklecijan izjednačavao. Postao je Jupiterov sin, drugi Mars. Prethodno je napustio prvu suprugu s kojom je imao kćer Maksimilu i oženio se Dioklecijanovom ćerkom Valerijom.

U krajevima u kojima je vladao, gradio je palate, trijumfalne lukove, terme, a dvorove je imao u Serdici (Sofija) i Saloniki (Solun). Pretpostavlja se da je njegova glavna rezidencija pre 299. godine bila u Sirmijumu (Sremska Mitrovica), jer je odatle u prvim godinama vladavine mogao preduzimati vojne poduhvate kako bi zaštitio granicu na Dunavu. Po okončanju tih ratova, dao je da se iskrče šume u Panoniji i isuši Pelsonsko jezero (Blatno jezero). Tu panonsku provinciju nazvao je po svojoj ženi Valeriji kojoj iskazao zahvalnost, što je kao svog, prihvatila njegovog sina Kandidijana, kojeg mu je rodila ljubavnica.

Najznačajniji događaj u Galerijevom životu odigrao se 297-298. godine. Bio je to rat koji je vodio protiv Persije.

Sa svojim vojnicima, Galerije je uspeo da savlada Persijance. Galerije je, poput Aleksandra Velikog, koji se posle pobede postarao za porodicu pobeđenog cara Darija, zaštitio porodicu Narsesa od nasrtaja i otmice, zasluživši veliko poštovanje. Posle ovog poraza, Persijanci su napustili Mesopotamiju, a Galerije slavljen u celoj imperiji kao drugi Romul i Aleksandar. Od tog trenutka počinje Galerijeva pripovest o božanskom poreklu: on je sin boga Marsa i Romulov brat, a njegova majka Romula, poput Olimpijade, majke Aleksandra Velikog, začela ga je sa samim bogom, koji se približio u vidu aždaje.

Odgonetač Romulijane, arheolog Dragoslav Srejović navodi da je Galerijeva majka od te godine morala uživati posebno poštovanje. Galerije je zamislio da sagradi palatu nazvanu po majci Romulijana, po uzoru na Dioklecijanovu palatu u Splitu. Obe palate su predstavljale do tad jedinstvene graditeljske poduhvate u rimskom svetu. Imale su dvostruku namenu: da služe za života vladara kao raskošni dvorci, da im obezbede dostojanstvenu i spokojnu starost kada se posle dve decenije povuku sa trona, a nakon njihove smrti trebalo je da postanu mauzoleji.
U Galerijevo rodno mesto iz svih delova carstva stigli su najbolji graditelji, čuveni umetnici, klesari, slikari i zanatlije, da od skupocenog mermera izgrade i ukrase raskošnu palatu.

Nova, grandioznija palata započeta je da se gradi na temeljima stare, ponovo Romuli u čast, 305. godine i građena je do Galerijeve smrti. Na severnoj strani ovog kompleksa bile su dve raskošne palate, sa dvoranama ukrašenim mozaicima, freskama i skulpturama.

Osveta caru

Dela sačuvana u Romulijani predstavljaju vrhunac umetnosti tog perioda. Između dve palate bio je mali hram sa žrtvenikom, posvećen Velikoj majci ili bogovima Liberu i Liberi. Iz nalaza u palati može se zaključiti da je Galerije bio sklon bogovima koji su, kao i on, imali smrtnu majku i besmrnog oca, kao što su Herkul, Eskulap, posebno Dionisije, što se vidi po mozaicima i skulpturama sa njegovim predstavama.
Galerijeva teška bolest zaustavila ga je da sprovede svoj naum do kraja. Umro je godinu dana pre završetka Feliks Romulijane. Lomača koja je 311. godine označila Galerijevu apoteozu poslednji put je u obeležila takav tradicionalni rimski ritual.

Na samrtničkoj postelji, suprugu Valeriju i sina Kandijana poverio je caru Licinuju na staranje. Valerija je kratko uživala Licinijevu zaštitu. Nekoliko meseci kasnije napustila je dvor i prešla u deo carstva kojim je upravljao Maksimin Deja. Ponudio joj je brak. Hteo je da se preko nje poveže sa Dioklecijanom. Kad ga je odbila, izgubila je svaku zaštitu. Oduzeta su joj sva dobra, a početkom 312. sa majkom Priskom, Dioklecijanovom suprugom prognana je u Siriju. Posle Dejove smrti, pokušala je da se približi Liciniju. Kada je čula da je Licinije naredio Kandijanovo ubistvo, sa majkom se sakrila u okolinu Soluna, ali su ih pronašli i ubili. To je bio Licinijev konačni obračun sa tetrarhijom i sa uspomenama na Galerija.

Posle tih događaja obustavljena je svaka graditeljska delatnost u Romulijani. Pretpostavlja se da je kompleks u četvrtom veku potpao pod upravu crkve, koja je u sred Galerijeve palate sagradila baziliku. Najverovatnije je to bio način osvete caru koji je surovo progonio hrišćane. U vreme najezde Huna u petom veku, Romulijana je razorena i spaljena. Ponovo je razrušena u sedmom veku. Tek u 11. veku, napuštene zidine naslelili su Sloveni, koji nisu znali ni naziv carskog dvorca, niti nekadašnjeg vlasnika. Feliks Romulijana je dobila novo ime - Gamzigrad.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 16.03.2013. 01:02
Carevina u miraz

Hlor ostavio Jelenu i oženio se Teodorom koja mu je donela slavu . Jelena je 283. godine rodila Konstantina

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Želja za vlašću budućeg rimskog imperatora Konstancija Hlora (293-306) bila je jača od ljubavi. Da bi postao jedan od četiri gospodara sveta, morao je da se oženi Teodorom, usvojenicom avgusta Maksimijana Herkulija (285-305, 310). Taj brak mu je doneo slavu o kojoj je sanjao, a odneo ženu koju je voleo.

Odluka da napusti Jelenu (Helena), sa kojom je imao sina Konstantina, kasnije nazvanog Veliki (306-337) imala je dugoročan odjek u evropskoj i svetskoj istoriji. Naime, to je presudno uticalo da njihov jedinac Konstantin, kasnije nazvan Veliki, ogrne carski purpur i postane monarh - jedan od najznačajnijih. Konstantin je prihvatio hrišćanstvo, bio prvi car koji je postao hrišćanin i osnovao Konstantinopolj, koji će hiljadu godina biti glavni grad izmenjene rimske imperije.

Poreklo Konstancija Hlora ostalo je zamagljeno. Kao i ostali vladari tog doba, potekao je iz Ilirika (Balkansko poluostrvo). Rođen je 250. godine, najverovatnije, u Naisu (Niš). Njegov otac Eutropije bio je jedan od uglednih ljudi iz Dardanije, dok o poreklu njegove majke, čije je ime, verovatno, bilo Klaudija, izvori nisu saglasni. Veruje se da je bila nećaka cara Klaudija Gotskog (268-270), možda kćer njegovog brata Krispa. Kasnoantički pisac Eutropije pretpostavlja da je bila njegova sestričina ili unuka, a drugi izvori navode da je Konstancije unuk Klaudijevog brata, što se može videti i na natpisima na kojima Konstancije sebe naziva unukom božanskog Klaudija.

Carski gardist

Mladost je proveo u vojsci. Obdaren hrabrošću, blagošću, dobroćušnošću, razlikovao se od ostalih vojnika koji su mačem krčili put do uspona. Govorili su da je njegova lepota dostojna samog Apolona. Nadimak Hlor dobio je zbog svog bledog tena, kakav su imali Ahil i Aleksandar Veliki. Takođe, Hloris je bila rimska boginja cveća, puna sunčevog sjaja, uz koju je išlo rumenilo stidljivosti i skromnosti. Ovi epiteti pratili su Konstancija.
Sa Jelenom se upoznao oko 270. godine, kada je kao gardista cara Aurelijana boravio u Bitiniji. Bila je žena snažnog karaktera i velikih ambicija, no, prema navodima istorijskih izvora, niskog roda. Episkop Milana Ambrozije, Jelenu je nazivao gostioničarkom.

Kako ljubav ne pita za poreklo i ne mari za društvena pravila, Jelena i Konstancije su se spojili. Do danas nije jasno da li su bili u klasičnom braku ili su živeli nevenčano. U to vreme bilo je zabranjeno da supružnici budu iz nespojivih društvenih staleža, pa je Jelena, ipak, bila Konstancijeva vanbračna žena. Oko 283. rodila je Konstantina u Naisu.

Tih godina Maksimijan Herkulije, koji je već postao Dioklecijanov suvladar, zapazio je Konstantinove vojničke sposobnosti. Predložio mu je da se oženi njegovom poćerkom Teodorom. Konstancije je popustio pod političkim pritiskom, verovatno i radi napredovanja u karijeri. Otpustio je voljenu Jelenu. Sa Teodorom je dobio dva sina Flavija Dalmacija i Flavija Julija Konstancija, čije su sudbine, nažalost, bile tragične i nijedan nije ostavio trag u istoriji.

Osnivanjem prve tetrarhije, postao je cezar u zapadnom delu imperije. Četiri tetrarha - Dioklecijan, Maksimijan, Galerije i Konstancije Hlor - trebalo je da predstavljaju simbol koji je u starim civilizacijama označavao četiri velika carstva - Persiju, Asiriju, Egipat i Heladu. Dobio je upravu nad nemirnim provincijama Galijom i Britanijom. Stolovao je u Trijeru, gde je podigao rezidencijalnu palatu sa hipodromom, velike, carske terme, baziliku, amfiteatar, obnovio most Marka Aurelija i poznatu Porta nigra, koja je i danas simbol ovog grada.

Kada su u Nikomediji 305. godine na svečanom skupu Dioklecijan i Maksimijan Herkulije predavali vlast novim avgustima Galeriju i Konstanciju Hloru i cezarima Maksimijanu Deju i Flaviju Severu pravljena su poređenja novih avgusta, ukazuje dr Aleksandar Jovanović, u knjizi ”Tlo Srbije zavičaj rimskih careva”. Galerije je nastupio sa gordom ohološću pobednika nad Persijancima, čiji se trijumf poredio sa Aleksandrovim, dok je Konstancije plenio svojom blagošću, umerenošću i otvorenošću.

Okretanje Hristu

Flavije Sever je tada postao njegov mlađi suvladar sa titulom cezara. Prepustio mu je Italiju i Afriku, a sebi pridodao Španiju. U pratnji sina Konstantina, Konstancije 305. godine prelazi u Britaniju, gde su izvojevali pobedu nad neprijateljem. Međutim, ubrzo nakon te pobede, iznenada se razboleo i umro u današnjem Jorku. Ožalivši ga sa dostojnim poštovanjem, vojnici su za naslednika prestola proglasili njegovog sina Konstantina. Vreme vladara koje su birali legionari ponovo se vratilo.

Smatra se da je nakon toga Jelena, o kojoj se do tog vremena malo zna, došla na sinovljev dvor u Triru. Posle pobede nad Maksencijem, sinom Maksimijana Herkula, koji se sam proglasio za imperatora i vladao Italijom, Konstantin se okrenuo hrišćanskoj veri i, po rečima savremenika i carevog biografa, Evsevija Cezarejskog preveo je čitavu svoju porodicu, uključujući i majku, u hrišćanstvo. Konstantin je svojoj majci poklonio posed na samom jugoistoku Rima i na tom imanju podignuta je možda i najstarija crkva u ovom gradu, posvećena mučenicima Dioklecijanovog perioda, svetom Marselinu i Petru. Na istom mestu nalazila se i Helenina palata, koja je poticala iz vremena Septimija Severa. Arheološkim iskopavanjima utvrđeno je da je jedna od prostorija te palate pretvorena u hrišćansku kapelu.

Ubrzo po proslavi Konstantinove desetogodišnjice vladavine, Helena se, prema navodima Cezarejskog, uputila na hodočašće u Svetu zemlju. Po mitropolitu Palestine, cilj Jeleninog puta bio je da obiđe sva hrišćanska mesta i iskaže hrišćansko čovekoljublje. Međutim, Evsevije otvoreno kaže da je moguće da je Konstantinov nagli zaokret u verskoj politici i uklanjanje nekadašnjeg vladara Licinija, izazvalo nemire u istočnim provincijama. Jelena je podelila novac vojnicima i na taj način ih je, verovatno, umirila. Obišla je Svetu zemlju, crkvu Hristovog rođenja u Vitlejemu i Hristovog groba u Jerusalimu, koje je njen sin počeo da gradi. Nedugo po povratku sa puta po istoku, Jelena je umrla.

U srednjem veku, Jelena je bila uzor mnogim vladarkama, kao prva carica koja je, prema predanju, otkrila zaboravljeni Časni krst na kome je razapet Isus, ktitorka i dobrotvorka, majka cara Konstantina i na kraju grešnica koja se pokajala. Bila je i ostala popularna svetica u različitim delovima sveta. U južnoj Francuskoj smatra se zaštitnicom od munja, gromova i vatre, u Alpima i rajnskoj oblasti slavi se kao zaštitnica rudara, na Kipru se veruje da je proterala otrovne zmije sa ostrva. Istorijska Jelena bila je inspiracija mnogim umetnicima, često je predstavljana na delima velikih majstora, poput Rubensa i Frančeska. Mnogobrojna literarna dela pisana od Velsa do Češke, od Italije do Švedske, slave Jelenu i njene podvige.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 16.03.2013. 01:06
Od pastira - cezar!

Maksimin Daja postao vladar na iznenadjenje svih, pa i - sopstveno. Flavije Sever ostao bez vojske pred Rimom

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Temelji carske palate u Šarkamenu

Kada su 305. godine carevi Dioklecijan i Maksimijan Herkulije, posle dve decenije, odstupili od trona, po ranijem naumu, trebalo je da se cezari Galerije i Konstancije Hlor proglase za avguste i u vlast uvedu dva nova cezara. Dioklecijan, koji je računajući na porodične povezanosti pomišljao da će izbor pasti na Maksencija (Maksimijanov sin) i Konstantina Velikog (sin Konstancija Hlora) zatraži imena od Galerija, kome je prepustio da donese odluku.

Istoričar Laktancije je preneo njihov razgovor: ”Koga onda da izaberemo?”, upitao je Dioklecijan. ”Severa”, reče Galerije. ”Zar onog bučnog igrača, pijanca, kome je noć dan, a dan noć?” ”Dostojan je tog položaja, jer je odano predvodio vojnike i poslao sam ga Maksimijanu da ga zaogrne purpurom”, reče Galerije. ”Neka bude”, Dioklecijan sa ustezanjem prihvati, a kad zapita za drugog - Galerije pokaza na Maksimina Daju, jednog poludivljeg mladića, kome je nedavno naredio da uzme ime slično njegovom. ”Ko je taj koga mi nudiš?”, upita Dioklecijan. ”Moj rođak”, reče Galerije. Dioklecijan uzdahnu (i proreče): ”Ne daješ mi odgovarajuće ljude kojima se može poveriti zaštita države.” ”Isprobao sam ih”, odgovori Galerije. ”To ćeš iskusiti, jer ćeš ti preuzeti kormilo imperije...”

Bledi ratnik

Laktancije kaže da je Maksimin Daja (305-313) postao vladar na iznenađenje svih, a verovatno i na sopstveno! Kazuje još da je Daja, ”tek, odvojen od stada i šuma, brzo postao vojnik gardista, potom starešina garde, uskoro zatim tribun, a narednog dana cezar. Dobio je na upravu Istok da ga satre i upropasti, jer nije poznavao ni državnu, ni vojnu službu, a sad je postao pastir ne stada već vojnika.” Tako je i bilo. Ostao je upamćen po neuspešnim ratnim operacijama, a zbog promenljivog odnosa prema hrišćanima, ranohrišćanski pisci o njemu su pisali sa velikom uzdržanošću. Majka mu je bila Galerijeva sestra. Rođen je u okolini mesta koje je danas poznato kao lokalitet Šarkamen, desetak kilometara udaljen od Negotina. Tu su pronađeni ostaci monumentalne građevine za koju se veruje da ju je sagradio Daja u svom rodnom kraju, po ugledu na Feliks Romulijanu, Galerijevo graditeljsko delo. Karakter Flavija Severa (305-307) opisao je anonimni hroničar, koji navodi da je ”cezar Sever bio niskog karaktera i porekla, pijanac...” Nasuprot tome, Laktancije, osim hedonizma, ne zamera Flaviju druga nedela, čak naglašava njegovu odanost i marljivost. Posredni podaci u delima Aurelija Viktora navode da je rođen u okolini Naisa (Niš), no oni se uzimaju sa rezervom. Bio je vojnik neke od balkanskih provincija, pre nego što je njegov prijatelj Galerije zatražio da ga Maksimijan imenuje za cezara, zapravo mlađeg suvladara Konstancija Hlora, koji je vladio zapadnim rimskim carstvom. Upravljao je Italijom i Afrikom, ali vojska ga nije prihvatila i u tome je ležalo seme zle kobi ovog vladara.

Maksimin Daja je dobio da vlada Sirijom i Egiptom, gde se, navode hroničari, istakao u sprovođenju naređenja o progonu hrišćana. Pretpostavlja se da je izgradnja utvrđenja u Šarkamenu počela odmah posle njegovog proglašenja za cezara. Skromnije veličine u odnosu na gamzigradsko zdanje, predstavljao je zapravo preslikan odnos između avgusta Galerija i cezara Daje. Verovatno Daja nije hteo da se izjednači sa svojim ujakom, bez obzira što je na to imao pravo. Šarkamensko utvrđenje, kao ni Romulijana, nikad nije završeno.

U vrtlogu građanskog rata, koji je potresao imperiju krajem prve decenije četvrtog veka, Flavije Sever se našao u nezavidnom položaju. Maksencije se u Rimu samoproglasio za avgusta. Pozvao je oca Maksimijana Herkulija da mu se pridruži u vlasti, što je ovaj i prihvatio. Galerije naređuje Flaviju da sa trupama svrgne uzurpatore. Ali, vojnici kojima je nekad komandovao Maksimijan, napuštaju Severa pred Rimom.

Konstancije beži prema Raveni. Zaveden Maksimijanovim obećanjima, predaje grad i - pada u zarobljeništvo. Okolnosti njegove smrti nisu jasne. Pojedini hroničari navode da je nastradao u mestu Tres Tabernae, gde ga je presreo odred Maksencijeve vojske. Prema drugoj verziji, Maksimijan ga je držao u zarobljeništvu i likvidirao 307. tokom Galerijevog pohoda na Italiju. Sahranjen je sa svim počastima u Galijenovom mauzoleju u okolini Rima.

Krivi proroci

Profesor dr Aleksandar Jovanović uočio je neobičan odnos dvorskog hroničara Laktancija prema Flaviju Severu. Osim navoda da se radi o čoveku sklonom piću, nema drugih primedbi. Laktancije, čak, navodi da je Sever izvršio samoubistvo, odabravši smrt, umesto zarobljeništva. Razlog tome je verovatno rođačka veza sa Konstantinovom dinastijom, jer istovetnost njegovog imena Flavius aludira na to. Hrišćanski pisac ne ističe, kao što je to radio kod svih tetrarha progonitelja hrišćana, ni Flavijevo nisko poreklo, pa se pretpostavlja da je poticao iz gradske sredine i ugledne porodice. To, po mišljenju stručnjaka, ukazuje da je Sever, ipak, rođen u Naisu, koji je krajem 3. i početkom 4. veka doživeo prosperitet. Jovanović pretpostavlja da je Flavije Sever poreklom pripadao vojnoj eliti.

Prvi put vojničke sposobnosti Maksimin Daja pokazuje u Maloj Aziji, kojom je upravljao posle Galerijeve smrti, 311. godine. Ponesen uspesima, odlučio je da se uključi u građanski rat i krene protiv Licinija, koji je umesto njega (smatrao je nepravedno) proglašen za avgusta. Odlučujuća bitka odigrala se u Trakiji. Maksimus je imao sedamdeset hiljada vojnika, Licinije samo tridesetak. Ratna veština i sreća bile su na Licinijevoj strani. Poražen, Daja se preobukao u roba i pobegao.

Hroničari opisuju da je sramnom brzinom napustio bojno polje. Sledećeg dana viđen je bled, preplašen, bez carskih obeležja u gradu Nikomedija, više od 150 milja udaljenom od bojišta. Po povratku je odmah, prema kazivanjima, kaznio sve paganske proroke koji su mu predvideli pobedu. Svoju sramotu nadživeo je svega nekoliko meseci. Zbog oskudnih sposobnosti i vrlina, nisu ga žalili ni narod, ni vojska. Sahranjen je u dalekoj Kilikiji. Kažu da je posle toga zaborav prekrio njegov rodni Šarkamen. Car Licinije je uništio i njegovu porodicu. Naredio je ubistvo njegovog sina Maksima, ćerke i supruge, čija imena, čak, nisu ostala zabeležena.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 17.03.2013. 11:48
Vladar srpske loze

Licinije se u letopisima pominje kao “Srbin”, predak loze Nemanjića. Surov u obračunu sa protivnicima, nije štedeo ni decu

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Carska palata

IDUĆE noći, dođe Liciniju u snu anđeo Gospodnji, podstičući ga da brzo ustane, i sa svojom vojskom moli najvišeg Boga. Ako to učini pobeda će biti njegova. Posle tih reči, pričinilo mu se da onaj koji ga je podstakao stoji uz njega. Upućivao ga je kako treba da se moli.

Ovim rečima je dvorski hroničar Laktancije opisao snoviđenje koje je imao rimski car Licinije (307-324) uoči presudnog okršaja na Ergenskom polju. Upisano je da se u isto vreme imperator Maksimin Daja (305-313) zavetovao vrhovnom bogu Jupiteru da će ako bude pobedio, iskoreniti hrišćansko ime i uništiti ga do temelja. Sudbina je bila naklonjena Liciniju. Skršio je daleko brojniju vojsku svog suparnika. Kasniji hroničari, koji manje veruju u priviđenja, razlog za ovakav ishod bitke tumačili su iscrpljenošću Dajevih vojnika, koji su, po hladnom i olujnom vremenu, danima hodali iz Sirije da bi prispeli na bojište. Te 313. godine stanovnici istočne provincije Rimskog carstva, oslobođeni strahovlade Maksimina Daja sa odobravanjem su prihvatili Licinijevo starešinstvo. Licinije je povratio prava hrišćana, koja je Daja oduzeo.

Mada je vladao prilično dugo, a njegova vojska imala značajnu ulogu u odbrani istočnog dela imperije, Licinije je jedna od zanemarenih ličnosti antičke istorije. Neposrednih dokaza o njegovom poreklu nema, ali njegova povezanost sa Galerijem (293-311), iz rane mladosti, daje slobodu naučnicima za pretpostavku da potiče sa mezijskog ili dačkog tla, tj. iz istočne Srbije. Do kraja života, Galerije nije zaboravio prijatelje iz mladosti, sa kojima je kao dete čuvao goveda, po brdima postojbine. Među njima je bio i Licinije. Njihovo prijateljstvo učvrstila je vojnička karijera. Licinije se prvi put istakao u borbi 296-297, u ratu protiv Persije, koji je vodio cezar Galerije. Bio je jedan od glavnih komandanata. Dok je velika pobeda nad Persijancima dala Galeriju pravo da se poredi sa Aleksandrom Makedonskim, Liciniju je omogućila da napreduje. Postao je guverner dunavskih provincija.

Tanko poreklo

ZAHVALJUJUĆI Galeriju, Licinije je za kratko vreme stekao titulu avgusta, a da pre toga (suprotno pravilu podele vlasti u tetrarhiji) nije bio izabran za cezara.

U metežu borbe između šest pretendenata na carski tron (307), Galerije je odlučio da za avgusta proglasi svog prijatelja. Licinije je preuzeo purpur od Flavija Severa i postao gospodar Ilirika (Balkanskog poluostrva). Sa Galerijem je vladao istočnim delom Carstva, a vreme je provodio u Sirmijumu.

Odluka da postavi Licinija za svog suvladara, već 310. godine se pokazala kobnom za već teško obolelog Galerija. Licinije mu je okrenuo leđa. Veridbom sa Konstancijom, polusestrom Galerijevog neprijatelja Konstantina Velikog (306-337) pokušao je da učvrsti vezu sa njim i tako sebi obezbedi zaštitu na zapadu. Zabeleženo je da se Licinije od svih tetrarha, koji su u tom surovom dobu morali da se bore za opstanak na carskom tronu, izdvajao po svojoj nečasnosti, svireposti i prevrtljivosti. Istoričari su posebno osuđivali njegovu pohotljivost. U literaturi se neizbežno ističe da uprkos dubokoj starosti (oko 75 godina), nijedna žena u delu carstva kojim je vladao, nije mogla da izbegne njegovo nasilje. Odgovoran je za progonstvo carice Valerije, supruge svog dobročinitelja Galerija i Dioklecijanove ćerke i za smrt njihovog sina Kandidijana.

Saosećanja kod Licinija nije bilo - posle Dajinog poraza naredio je da se pogube njegovi osmogodišnji sin i sedmogodišnja ćerka. To je isto uradio i sa sinom Flavija Severa. Kasnije, kada je njegov sukob sa Konstantinom usplamteo, poništio je svoj potpis na Milanskom ediktu i krenuo u progon hrišćana, koje je smatrao lojalnim svom protivniku. Dva puta je ratovao protiv Konstantina. Odlučujuće bitke vođene su kod Hadrijanopolja i Hrispolja. U prvom ratu je izgubio Ilirik, u drugom carstvo.

- Licinija i Konstantina povezivali su zavičajnost i vojnički duh, a razdvajali poreklo, karakteri i Licinijeva privrženost Galeriju i istoku - piše dr Aleksandar Jovanović, autor knjige “Tlo Srbije zavičaj rimskih careva”. - Licinije, oko dve decenije stariji od Konstantina, bio je niskog porekla, ponikao u rustikalnom ambijentu jednostavnosti i elementarne borbe za opstanak.

Konstantin je bio dete grada, palate, koji je deo mladosti proveo i u rezidencijalnom sjaju. U Liciniju, koji je izjednačavan sa tribalskim divljim veprom, sačuvao se oprez tamnih šuma, olujna snaga, tumarajuća nedoslednost i prevrtljivost. Opčinio ga je uljuljkujući duh luksuza i raskoš istočnih provincija kada je zavladao tim prostorima. Konstantin, poređen sa bikom, imao je, sve do poslednje dekade svoje vladavine, otvorenost prema svežini uzdižućeg Zapada. Nisu bili ličnosti bliskih pogleda na život. Izvesnost sukoba, Konstantin je hteo da predupredi udajom svoje polusestre Konstancije za već vremešnog Licijana. Ona je, doduše, smirivala Konstantinovo neraspoloženje prema Licijanu, ali je ohrabrivala nerealne ambicije muža i time doprinosila razmiricama.

Vreme tribala

JEDNA legenda o Liciniju na čudan način dovodi ovog vladara u vezu sa srpskom istorijom. U nizu starih letopisa i rodoslova, spominje se kao “Srbin” i predak vladarske loze Nemanjića. Kako su naši crkveni hroničari bili ubeđeni da je Srba na Balkanskom poluostrvu bilo ne samo za vreme, već i pre Konstantina Velikog, smatrali su da je normalno da zabeleže šta se dešavalo u odnosima između rimske carske vlasti i srpskog naroda.
Licinije se u Karlovačkom rodoslovu naziva “Srbinom”, u Konstantinovom “dalmatinski gospodin, rodom Srbin”, dok se u više rodoslova navodi kao otac ili predak Bele Uroša, od koga, navodno, potiče veliki župan Stefan Nemanja. Razlog da baš Licinije bude proglašen za Srbina leži u tome što je verovatno poticao iz plemena Tribala. Tokom srednjeg veka Vizantinci su Srbe nazivali “Tribalima”, jer su živeli na istom prostoru kao ovo staro balkansko pleme. Po drugoj teoriji pripadao je plemenu Sarmata, koje se povezuju sa Slovenima.

Nemogućnost da se otkrije Licinijev zavičaj unosi dodatnu nedoumicu u njegovoj biografiji. Utvrđeno je da je u Sirmijumu (Sremska Mitrovica) podigao velelepne terme, opasao bedemima gradove Ulpijanu (Lipljan) i Remizijanu (Bela Palanka), možda ojačao pristanište u Viminacijumu (Kostolac). Jovanović ističe da se teško može pouzdano reći da li je sebi sagradio palatu kakve su svojim rodnim krajevima ostavili njegovi prethodnici Dioklecijan, Maksimin Herkulije, Galerije i Maksimin Daja. Ipak, ukazuje da je Konstantin, nakon pobede nad Licinijem, posebno darovao Remizijanu za iskazanu lojalnost, o čemu svedoče dva prstena sa natpisom “Constantino fidem”. Mada nije utvrđeno da li je Konstantin postupio poput Licinija koji je bio darežljiv prema njegovom rodnom Naisu, Jovanović navodi da bi taj trag mogao da pokaže da je Remezijana Licinijevo rodno mesto.

Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 17.03.2013. 11:53
Trijumf na Tibru

Konstantin je ređao pobede i sagradio Konstantinopolj. Sa krstom sačuvao i oslobodio Rim od tirana

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Mozaik iz Medijane

PONIKAO sa našeg tla, Flavije Valerije Konstantin, kasnije nazvan Veliki (306-337) za života je uspeo sebi da osigura besmrtnost. Imao je presudnu ulogu u istoriji čovečanstva. Politikom i mačem izbacio je iz borbe oko prestola sve svoje suparnike, dao versku slobodu hrišćanima, sagradio Novi Rim - Konstantinopolj i time oblikovao osnovu za razvoj Vizantijskog carstva. Pre njega, Rimsko carstvo je bilo pagansko. Posle njegove vladavine - hrišćansko.

Mada su brojni kasnoantički izvori osvetljavali vladavinu i pisali životopis Konstantina Velikog, mnoge strane njegovog života ostaju skrivene. Posebno su šturi podaci o detinjstvu i ranoj mladosti. Konstantinov anonimni biograf je zabeležio da je rođen 27. februara 272. ili 273. godine u Naisu (Niš), gde je i odrastao. Njegov otac Konstancije Hlor (293-306) u to vreme je, bio rimski oficir visokog ranga. Majku Jelenu pratio je usud skromnog porekla. Ostala je priča da je bila kći vlasnika krčme u Drepanumu u Bitaniji, gde ju je Konstancije i upoznao. Tadašnji zakon nije dozvoljavao venčavanje parova iz različitih društvenih klasa. Živeli su u zabranjenom braku.

Vihor rata

Rastući u vili, za koju se pretpostavlja da je bila na prostoru današnjeg Čergarskog rita, Konstantin je od malih nogu vaspitavan u vojničkom duhu, no nije stekao obrazovanje srazmerno visokom poreklu. Nespretno je oblikovao rečenicu, misli su mu bile zamršene. Slična nezgrapnost i neobuzdana govorljivost otkrivena je i u njegovim govorima. Oblikovale su ga nevolje i iskustvo. Greške nije ponavljao.

Njegov otac je vremenom uznapredovao do mesta pretorijanskog prefekta cara Maksimijana (285-305, 310). Kada je odlučeno da se carski kolegijum proširi na četvoricu vladara, izabran je za jednog od tetraha. Kako je tetrarhija trebalo da predstavlja veliku i složnu porodicu, cezari Konstancije i Galerije (293-311) su postali zetovi avgusta Dioklecijana (284-305) i Maksimijana. Mada ju je voleo, Konstancije je napustio Jelenu i oženio se sa Maksimijanovom usvojenicom Teodorom. Upućen je u Galiju da brani rimsku granicu na Rajni.

Konstantin tada već mladić poslat je na Dioklecijanov dvor. Pretpostavlja se da ga je Dioklecijan smatrao za prestolonaslednika. Vodio ga je na sva putovanja i dozvolio mu da iz blizine uči veštinu vladanja. Kao mlad oficir, učestvovao je uz cezara Galerija u ratu protiv Persijanaca (296-297), gde je pokazao zapovedničke sposobnosti. One će mu kasnije pomoći da se uzdigne iznad svih budućih suparnika.

Kada su posle proglašenja druge tetrarhije (303) Galerije i Konstancije izabrani za avguste, Konstantin, iako je bio viđen za cezara, nije to postao. Njegov, već, bolesni otac dovodi ga na svoj dvor u Trijeru na Rajni. Posle očeve smrti 306. vojska ga je, ne čekajući odluku drugog avgusta, proglasila za naslednika. Purpurnu togu obukao je prvi put u Trijeru. Od tada je mačem i lukavstvom stvarao prostor da postane jedini vladar Imperije. Taj san je ostvario tek posle 18 godina.

U godinama koje su usledile posle Konstantinovog proglašenja za cezara, Imperija je bila u vrtlogu građanskog rata. Brojni legalni i nelegalni avgusti i cezari otimali su se oko carskog trona. Sklapali su i raskidali moguće i nemoguće političke saveze. Hazarderski su išli na sve ili na ništa. Konstantin je čekao - kad je trebalo. Brzo reagovao - kad su okolnosti to tražile. Nekad je širokogrudo praštao, drugi put surovo kažnjavao. Hvatao je duh vremena u kome je bio.

Obnovio je vezu sa Maksimijanom, čijoj porodici (Herkula) je, preko oca, pripadao. Zarad političkih interesa razveo se od prve žene Minervine, sa kojom je imao sina Kaja i oženio sa Maksimijanovom ćerkom Faustom. Kada se njegov tast pokazao kao loš saveznik, platio je to životom. Faustine molbe, Konstantin nije uslišio. Nemili događaj nije uticao na njihov brak. Imali su tri sina - Konstantina, Konstancija, Konstansa i dve ćerke - Konstantinu i Faustu.

Faustin brat Maksencije, uzurpator Rima, proglasio je Konstantina za ubicu i neprijatelja Italije. Naredio je da se unište sve njegove statue. Konstantin se, u isto vreme, odrekao veze sa porodicom “Herkula” i pronašao spoj između njegovog oca i ilirskog cara Klaudija Gotskog, koji je, takođe, poticao sa ovih terena. Okrenuo se kultu Nepobedivog Sola (Apolona). Obračun Konstantina i Maksencija bio je neizbežan.

Krst i mač

U fazi priprema za polazak u Rim (310. g.), Konstantin je posetio Apolonovo svetilište u Granu, u Galiji. San koji je tamo usnio bitno je uticao na budućeg osnivača hrišćanskog carstva. Tumačenje egipatskog proroka Zanona da će voljom Apolona vladati 30 godina (tri venca koja mu je boginja Nika stavila na glavu) Konstantin nikad nije zaboravio, niti je to učinio njegov biograf Eusebije.

Prema Italiji je krenuo sa 40.000 vojnika. Maksencije je imao pod komandom 188.000! Prema predanju, koje je zabeležio Eusebije, na tom putu Konstantinu i njegovoj vojsci ukazao se na nebu svetlosni znak u obliku krsta sa natpisom “Ovim ćeš pobediti”. “Onda mu se u snu javio Isus sa istim znakom, rekavši da ga stavi na ratne zastave. Ujutru je naredio da se na sve ratne zastave stavi Hristov monogram. Stavio ga je i na svoj šlem, a vojnici na štitove. Iako je suparnik bio jači, beležio je pobedu za pobedom.”

Osvojivši severnu Italiju, Konstantin je prokrčio put ka Rimu. Odlučujuća bitka odigrala se 28. oktobra 312. godine kraj Milvijanskog mosta na reci Tibar. Uveren u svoju pobedu i zaveden površnim tumačenjem Sibilskog proročanstva da će na dan osvajanja Rima, 28. oktobra rimski neprijatelj biti poražen, Maksencije je krenuo da se pridruži svojim trupama.

Konstantinova pobeda je bila brza i odlučna. Maksencijevi vojnici su počele da beže, a on je pokušao da pređe most i vrati se u grad. Nije uspeo. Stradao je u reci. Most se pod težinom unezverene gomile ljudi ili, kako hrišćanski hroničari objašnjavaju, “s Božijom pomoći” prepolovio, a Maksincijeva kola su završila u Tibru. Konstantin je trijumfovao u Rimu. Hroničari beleže da su ga Senat i narod sa oduševljenjem dočekali.

Hrišćanstvo je odnelo prvu pobedu! O tome svedoči krst, simbol pobede, u desnoj ruci Konstantinove statue podignute posle trijumfa u Rimu. Eusebije svedoči da je na njoj bio natpis: “Zahvaljujući ovom spasonosnom znaku (krstu), koji je pravi dokaz vrednosti, sačuvah i oslobodih grad od tiranskog jarma. Takođe, uspostavih slobodu Rimskom Senatu i narodu, i povratih im pređašnji ugled i sjaj.”
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 17.03.2013. 11:57
Poruka caru s neba

Na svetlosnom krstu je pisalo: “Sa ovim znakom pobeđuješ“. Konstantin Veliki sagradio Carigrad

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Konstantin Veliki

MILANSKIM ediktom iz 313. godine, hrišćanstvo je postalo slobodna religija u Rimskom carstvu. Motiv za priznavanje hrišćanstva, prema verovanju, nalazio se u tome što je tadašnji imperator Konstantin Veliki (306-337) u odlučujućim bitkama “pobeđivao u znaku krsta”. Legenda kaže da se uoči čuvene Milvijanske bitke, sa daleko moćnijim neprijateljom Maksencijem, na nebu pojavio svetlosni krst sa porukom: “Sa ovim znakom pobeđuješ“. Posle pobede, Konstantin je proglasio mir u celom svetu.

U vreme ovih događaja hrišćanstvo je bilo izuzetno rasprostranjeno. Mnogi hrišćani imali su ključne položaje u državi, mada su se izlagali opasnosti od progona. Prema kasnijim tumačenjima, Konstantin je dozvolio hrišćansku veroispovest, zato što nije želeo sukob sa njima. Konstantin je upamćen i po Prvom vaseljenskom saboru, održanom u Nikeji 325, na kojem su se crkve prvi put dogovorile o hrišćanskoj dogmi. Saborom je hrišćanstvo prvi put postalo zvanična religija, a Konstantin dobio reputaciju “prvog hrišćanskog cara”.

Godine 313. u Mediolanumu (Milano) su se sastala dva preostala vladara imperije - Konstantin i Licinije, kako bi se dogovorili o daljem savezu. Tada usvajaju Milanski edikt. Prof. dr Aleksandar Jovanović ukazuje da postoje mnogobrojne nedoumice oko ovog dokumenta, pa, čak, i mogućnost da je predstavljao dopis razaslat upravnicima provincija: “Edikt je možda fikcija, ali činjenica na koju se odnosi jeste neprikosnovena.” To potvrđuje i Licinijev opis ovog događaja: “Kada smo se ja Konstantin Avgust i ja Licinije Avgust sreli u Mediolanumu pod srećnim znakom i započeli diskusiju o svemu što se tiče opšte dobrobiti i bezbednosti, procenili smo da se ono što će biti najvažnije za većinu ljudi odnosi na regulisanje bogosluženja: treba da damo pravo hrišćanima i svima ostalima da slobodno slede bilo koje pravilo vere koje odaberu, tako da koje god božanstvo bilo ustoličeno na nebu, može da bude naklonjeno nama i svima onima koji su pod našom vlašću.”

Konstantin je postepeno prihvatio hrišćanstvo. Posle faze obožavanja Apolona, okružuje se hrišćanskim biskupima, daje posebne povlastice crkvi, gradi hrišćanske hramove. Do te mere se udaljio od paganstva, da je prilikom proslave svog jubileja odbio da se popne na Kapitol da bi podneo žrtve pred hramom Jupitera. Toliko je promenio religijsku politiku da 319. godine objavljuje Edikt o poštovanju paganskih vera. To se ranije podrazumevalo. Sve dok nije pobedio Licinija (koji se okrenuo protiv njega) i postao jedini vladar imperije (326. godine), njegova politika prema paganima bila je promenljiva. Posle toga, jednom vladaru, bila je potrebna jedna vera!

Časni krst

Konstantin je bio energičan, hrabar i popularan vojskovođa. Ratovao je na mnogim frontovima - više puta je pobedio Franke, Alemene, Sarmate i Gote. Postoji legenda prema kojoj je, pored Časnog krsta koji je pronašla njegova majka Jelena, još jedna relikvija, vezana za Hristovo raspeće, dospela do njega. To je koplje sudbine, kojim je rimski centurion Gaj Kasije, kasnije sveti Longin, ne mogavši da podnese Isusove užasne muke, kratkim zamahom prekratio dramu. Za onog ko ga poseduje, govorilo se da drži sudbinu čovečanstva. Po predanju, Konstantin se ove relikvije dokopao pobedom nad komandantom tebanske legije Mauricijusom. Kažu da je koplje nosio u svim pobedonosnim bitkama i da je njime mahao na Saboru u Nikeji. Zapisano je da je govorio: “Sledim njegove stope i vidim ga hoda ispred mene”. Godine 321, 7. marta, Konstantin je doneo zakon: Nedelja je proglašena za dan odmora! Jedna od njegovih odluka bila je i da se ukinu gladijatorske borbe.

Stolujući u Sirmijumu (321-326) planirao je da tu sagradi novi grad, ali ga je močvarno tle odgovorilo od te namere. Događaj koji je usledio, verovatno je još više uticao da odustane. Pogubio je svog sina Krispa. Navodno, razlog je bila urota, koja nikad nije dokazana. Potom je ubio i njegovu maćehu i svoju suprugu Faustu, okrivljujući je za Krispovo smaknuće. Posle njihove smrti, odlučio je da podigne novu prestonicu. Izabrao je mesto Vizantion na Bosforu. Budućem Carigradu (Konstantinopolju) postavljen je temelj 4. novembra 326. godine.

Carska riznica

Konstantinove ambicije u pogledu završetka gradnje bile su velike. Želeo je da u godini posvećenja grada proslavi dvadesetpetogodišnjicu dolaska na vlast. Sagradio je sve ono što je potrebno velelepnoj prestonici - carsku palatu, trgove, hramove, kupatila, javne zgrade. Tu su bile i bazilike, svetilišta - hrišćanska i paganska. Doneo je najlepša umetnička dela iz svih delova carstva. Prenet je stub iz Delfa, koji su Grci podigli u znak pobede nad Persijancima kod Plateje 479. godine p.n.e. Stub je kasnije postao simbol otpora grada protiv Turaka. Na velikom trgu Filadelfion stajala je skulptura četiri nekadašnja tetrarha, kojom je Konstantin želeo da naglasi nastavak tetrarhije. Ukradena je i preneta u Veneciju 1204. godine. Od tada se nalazi tamo.

Posle samo četiri godine gradnje, Konstantinopolj je završen. Posvećenje grada usledilo je 11. maja 330. godine, a proslava 25-godišnjice Konstantinove vladavine 25. jula iste godine.

Nekoliko godina pred smrt, na uzvišenju koje nadvisuje ceo grad, Konstantin je naredio gradnju ogromne crkve Svetih apostola. Tražio je da se pronađu mošti svih 12 apostola i da se sahrane u crkvi. U centru ovog zdanja predvideo je spostveni grob na kome bi pisalo: “Konstantin - jednak apostolima”.

Mnogobrojni spomenici i građevine sa našeg tla, neposredno ili posredno su povezani sa Konstantinom. To se posebno odnosi na njegov rodni Nais, koji je prema svedočanstvu “veličanstveno ukrasio”, tako da se kasnijim vizantijskim hroničarima grad činio Konstantinovom zadužbinom. Njegov carski kompleks Medijana po svom bogatstvu mogao je da se meri sa najvećim carskim rezidencijama tog doba. Dosadašnjim istraživanjima otkriveno je osamdesetak zgrada, među kojima su bile i raskošne vile ukrašene vrhunskim mozaicima, šetalištima, sa fontanama i termama. Konstantinov rodni grad bio je u rangu njegove prestonice - Konstantinopolja. Medijana je dugo skrivala mozaik izuzetne lepote.
Naslov: Odg: Put rimskih imperatora
Poruka od: Konstantin 17.03.2013. 12:01
Cezar u kolevci!

Konstantin II, kao beba proglašen za cara u Sirmijumu. Jedan od retkih vladara koji je umro prirodnom smrću

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

POSLE 324. godine kada je postao jedini vladar Rimskog carstva, Konstantin Veliki (306-337) je delio razne počasne titule članovima svoje porodice. Titulu avguste (carice) tada su dobile njegova majka Jelena i supruga Fausta. Navodno je pred kraj života proglasio svoju ćerku Konstantinu za caricu i krunisao je.

U to vreme Konstantin je pravio zamršene planove o nasleđivanju prestola. Pored njegovih sinova iz braka sa Faustom, Konstantina II (337-340), Konstancija II (337-361) i Konstansa (337-350), titulu cezara je imao i njegov sinovac Dalmacije. Drugi sinovac Hanibalijan, oženjen sa Konstantinom, dobio je neobičnu titulu “kralja nad kraljevima pontskih plemena”. Pretpostavlja se da ga je Konstantin, koji je pripremao pohod na Persijance, planirao za vladara oblasti koje bi osvojio.

Rat braće

Odmah nakon njegove smrti, 337. godine, te zamisli su pale u vodu. U pobuni vojske u Konstantinopolju (Istanbul), koja je navodno zahtevala da naslednici prestola budu samo njegovi sinovi, stradala su njegova polubraća i sinovci. Svi koji su mogli da ugroze vlast Konstantinovih sinova! Za obračun unutar carske porodice, kao glavnog krivca, kasniji istoričari navode Konstancija II, koji je jedini bio u Konstantinopolju kada se to događalo. Hanibalijan je, takođe, ubijen, a Konstantina ostala udovica. Do groba je bila gnevna na svog brata, koji ju je lišio svakog udela u vlasti!

Braća su se srela u Viminacijumu (Stari Kostolac) da podele očevinu. Najstariji je imao, tek, dvadesetak godina. Najmlađi sedamnaest! Mladi po godinama, ceo život su učeni da vladaju! Konstantin II je još kao beba, oko 317, u Sirmijumu (Sremska Mitrovica), proglašen za cezara. Sa tri godine je, mimo pravila Rimske republike, postao konzul. Do tada je konzul morao biti stariji od 42 godine, ali je Konstantin Veliki lako prilagođavao državna pravila svojim potrebama. Konstancije II, rođen u carskoj palati u Sirmijumu, kao jako mlad, uz najmlađeg Konstansa, proglašen je za cezara. Konstantin Veliki je svojim sinovima omogućio dobro obrazovanje. Konstancije se izdvajao od braće. Bio je dobar retoričar i pesnik, nenadmašan u gimnastici, izuzetan trkač, skakač i vešt konjanik.

Podelom nasledstva, Konstantin II je dobio Britaniju, Galiju i Hispaniju, Konstancije II je upravljao celim istokom, od Carigrada nadalje, a najmlađi Konstans, koji je ostao pod okriljem najstarijeg brata, vladao je Italijom, Ilirikom i delom Afrike.

Nije prošlo ni tri godine od smrti Konstantina Velikog, a njegovi sinovi su zaratili. Naime, Konstantin II besan što se Konstans ne obazire na njegove sugestije, sa vojskom je krenuo u Italiju da kazni svojeglavog brata. Konstansove trupe su ga ubile u jednoj zasedi. Tako je Konstans postao vladar zapadnog dela Carstva!

Konstancije i Konstans nisu bili prisni, ali se nisu ni sukobljavali. Jaz među njima stvorio je crkveni spor oko Arijevog učenja o prirodi Isusa Hrista. Naime, Arije je zastupao tezu da u okviru svetog trojstva Bog Otac i Bog Sin nisu ravnopravni, što je većina episkopa na Nikejskom saboru (325) osudila kao jeres. Konstancije je bio naklonjen arijancima, a mladi Konstans gajio simpatije prema pristalicama ikejaca.

Konstans je bio veoma pobožan i nije podnosio pagane. Ukinuo je prinošenje žrtava bogovima, što mu je donelo brojne neprijatelje među vojnicima, koji su poštovali rimsku tradiciju. Tako je posle desetak godina vladavine, vojska zapodenula ustanak protiv njega. Za novog cara proglasili su vojskovođu Magnecija, a Konstansa pogubili.

Izdaja vojske

Konstancije je krenuo u osvetnički rat i u bici kod Murse (Osijek), jednoj od najkrvavijih u čitavoj rimskoj istoriji (251. g.), obračunao se sa Magnecijem, koji je posle propasti izvršio samoubistvo. Kasnoantički istoričar Sulpicije Sever navodi da je Konstancije ishod bitke iščekivao u Bazilici mučenika izvan gradskih bedema, zajedno sa gradskim episkopom, arijancem Valensom. Episkop je udesio da mu se tajno dojavi rezultat, pa je prvi javio caru da neprijatelji beže. Kada je Konstancije zatražio da dovedu glasnika, Valensa je rekao da ga je o tome obavestio - anđeo! Naivni car je poverovao. Tako je vođa arijanaca, uz Ursacija, episkopa Singidunuma, postao glavni u ovom delu Imperije. Shvativši trijumf kao božansko proviđenje, Konstancije je viziju anđela izjednačio sa Konstantinovim snoviđenjem. Posle toga je podigao brojne memorijalne građevine - na prostoru gde je kasnije podignuta Crkva svetih apostola Petra i Pavla kod Novog Pazara, u Smederevu, Sirmijumu i Viminacijumu.

Ovaj građanski rat iznedrio je još jednog rimskog cara, rođenog u bespuću tadašnje Mezije, pretpostavlja se negde između Bujanovca i Trgovišta. Komandant vojske Ilirika, vremešni Vetranion (350) odanost Konstantinovoj porodici, koja mu je priuštila vojničku karijeru, pokazao je na neuobičajen način.

U to vreme vođe Vetranionovih jedinica bile su sklone izdaji. Olako su prihvatili Konstantinine prevratničke ideje, koja je posle smrti muža Hanibalijana, samo tražila pogodan trenutak da se ponovo približi carskom tronu. Formalno je postao uzurpator prestola i protivcar legalnom Konstanciju II.

Kasniji događaji su, međutim, potvrdili da je Vetranion samo želeo da sačuva Ilirik od uzurpatora i preda ga Konstanciju. Antički izvori pominju da je do susreta dva imperatora došlo u Serdici, Sirmijumu ili Naisu. Po svemu sudeći, Vetranion je izabrao Konstantinov rodni Nais. Odlučio je da sačeka Konstancija i preda mu svoju vojsku. Tako je i bilo. Vetranion je uručio carski grimiz i insignije vlasti Konstanciju, koji se u ovoj pobedi poneo razborito i umereno. Podigao je Vetraniona, nazvao ga ocem i priveo tronu i oproštaju. Nagradio ga je sa velikim imanjem u Prusi, gde je Vetranion proživeo još šest godina u, kako je sam govorio, “raskošnom odmoru”.

U carskim purpuru ostao je samo Konstancije II, jedini sin Konstantina Velikog rođen na prostoru današnje Srbije (Sirmijum). Stolovao je još jedanaest godina i uspeo da sačuva i obnovi Konstantinovu baštinu. Umro je prirodnom smrću, što označava poseban uspeh za rimskog vladara iz tog perioda. Prema predanju, spavao je sam u izdvojenom zdanju, oko koga je bio iskopan dubok rov. Preko tog kanala se prelazilo pokretnim mostićem, koji je svako veče sam podizao!

Vreme Konstancijeve vladavine odlikuju značajni graditeljski poduhvati. Iz te epohe sačuvani su ostaci utvrđenja sa lepezastim kulama u Surduku, Slankamenu, Novim Banovcima i Petrovaradinu. U Viminacijumu je otkrivena njegova mermerna glava, koja ga pokazuje kao osobu lepog lika, meke duge kose i krupnih očiju.