Istorija Srbije i najnovije vesti iz arheologije
Ovlaš?eni zastupnici za Fisher, Teknetics, Bounty Hunter, White's, XP, Golden Mask i Minelab
XP metal detektori
Minelab CTX3030

Autor Tema: Srpske crkve i manastiri  (Pročitano 3932 puta)

Van mreže Konstantin

  • Opšti urednik
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1198
  • Ugled: +132/-1
  • Pol: Muškarac
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #15 poslato: 10.02.2013. 17:19 »
Manastir Sveti Roman - Đunis

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Nalazi se u donjem toku reke Južne Morave, blizu njenog ušća, odnosno njenog spajanja sa Zapadnom Moravom kod Stalaća. Manastir je u šumi, nedaleko od Đunisa, na nekih 40km od Aleksinca, možda isto toliko od Kruševca..

Do manastira se može doći odličnim asfaltnim putem. Manastir je sada ženski, sa samo nekoliko monahinja. Službe idu nedeljom i praznikom, često se čitaju molebani za ozdravljenje, jer je mnogo onih koji traže i dobijaju pomoć kada su u pitanju bolesti vezane za duševne probleme i živčani sistem.

Po geografskom položaju manastir spada u grupu mojsinjskih crkava i crkvišta, koje su u velikom broju razasute u ruševinama po obližnjoj Mojsinjskoj gori.Prema nekim predanjima ovde je nekada bilo dvadesetak bogomolja od kojih su obnovljene samo one u Stalaću, Stevancu i Jakovcu.Po nekima manastir je star čak 1000 godina, pa prema tome potiče iz perioda od pre Nemanjića. Ako je to tačno, manastir je stariji od Hilandara, Žiče i Studenice, Sopoćana, Gračanice, Dečana, Mileševe iako je izuzetno mali i nije čak toliko ni poznat. Ne zna se ko je bio ktitor, odnosno zadužbinar. Postoji jedna povelja (hrisovulja) Vizantijskog cara Vasilija II izdata 1019 ili 1020 godine Ohridskoj Ahiepiskopiji, na njenu molbu. U toj povelji je zapisan najstariji pomen o ovom manastiru, Tu se on označava kao Sventeromon. Ova hrisovulja ukazuje da je manastir dobio ime po svetom pustinožitelju, prepodobnom ocu Romanu, pravoslavnom podvižniku i čudotvorcu. O njemu nema izvornih istorijskih podataka. Posebno nema pisanih, opštepriznatih izvornika, Postoje dve nepotvrđene verzije. Po prvoj, prepodobni Roman je bio monah u ovom kraju još tokom IX veka, I da je došao kao učenik Ohridske škole, koju su osnovali Kirilo I Metodije, pri čemu je ta škola imala 3500 svojih učenika. Pitanje je da li je ovaj prepodobni mučenik došao sa svojim bratom Nestorom ( u blizini je manastir Sveti Nestar) I da li su njih dvojica bila i braća po krvi. Najviše vremena su provodili u bdenju, rukodelju i molitvi. Službu Svetom Romanu je sastavio vladika žički i ohridski Nikolaj Velimirović, gde se kaže da je ovaj Božji čovek bio “angelopodobni”. Ovaj svetitelj je skončao svoj vek negde na prelazu iz IX u X vek.Po drugoj verziji ovaj pustinožitelj je dosao u ovaj kraj gde je živeo u XIV veku i da je pripadao tzv. Sinaitima koji su ispred najezde Turaka došli u Srbiju. Pored njega su tu bili Romilo Ravanički, prep. Otac Grigorije Gornjački, brat Nestor, i neki kojima su imena zaboravljena.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Uz južnu fasadu stoji kapela u kojoj se nalaze mošti svetog Romana Sinaita, to je podatak iz Narodne enciklopedije iz 1928 godine.Postoji još jedno stanovište o licnosti svetog Romana, koje nije bez istorijskog značenja i značaja, a to je da je on princ iz naše istorijske dinastije Brankovića, sin sevastokratora Branka Mladenovića, brata Vuka Brankovića. On se zamonašio i dobio ime Roman. Pod tim imenom se pominje u bratstvu manastira Hilandara 1365. Kod nekih istoriografa postoji predanje da se on posle boravka na Hilendaru vratio u zavičaj na poziv vladara cara Lazara. Taj Sveti Roman je bio iz Kičeva pa se smatra da se radi o istoj licnosti. Prisustvo Svetog Romana se u ovom manastiru doživljava kroz razna ozdravljenja, utešenja i okrepljenja. Jedna od monahinja upravo je posvedočila kako se ovde izlečio đavoiman čovek posto su mu kaluđeri neprestano čitali moleban nad grobićem Svetog Romana u Kapelici.

Sama crkva iako izuzetno skromnih dimenzija nije prvobitna, stara je oko dvesta godina, nikada nije menjana svoje mesto iako je više puta rušena i iz temelja obnavljana. Na prelazu iz IX u X vek pored svečevog groba crkvicu su digli svečevi poštovaoci. Po drugoj verziji crkvu je podigao srpski car Lazar Hrebeljanović 1377 pre kosovskog boja jer je prema predanju njegov sluga iz šume čuo muški glas koji mu reče da ode do crkve i popravi svetinju. Posle nekoliko dana on ode u Kruševac, tamo ispriča šta mu se desilo, car mu dade dosta novca, sa kojim ovaj podignu i ogradi grobnicu Svečevu. U jednoj himni se kaže: Jegda Lazar knjaz pravoslavnij, pozna silu čudođešuju od moščej tvojih zoyda hram nad grobom tvojim,,iđeze vsi sobirajemsja vospjevati čudesa tvoja, Romane svjate»

Ta crkva je bila predhodnica ove sadašnje crkve. Bila je od tvrdog materijala, i bila je živopisana, ali nije preživela tursko vreme. Pljačkana je i paljena. Manastirski zvonik ili stolp, sa svoja dva zvona je veoma upečatljiv, jedinstven u celom Pomoravlju. Naime tu su zatvarali umobolne, đavoimane i lečili ih zvonjavom zvona. Tu su bili teški umobolni bolesnici, koji su ovde boravili po dva meseca, uz strogi post i svakodnevne molitve.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Dešavala su se ovde mnoga ozdravljenja, koja se i danas pamte. Ovde su ostala zapamćena nedavna izlečenja posednutih, paralizovanih, bolesnih od raznih zivčanih bolesti. Lik Svetog Romana je upečatljiv, on u desnoj ruci drži štap, a u levoj svitak sa ispisani recima «Bratije, mir i ljubav među sobom imajte»

Na ulazu u crkvicu je kod ulaza urađena neka vrsta mozaika, to je uradio monah Simeon, u drugoj polovini 19 veka a koji se upokojio ovde 1889 inače je dugo boravio na Hilandaru. U tursko vreme ovde je postojala manastirska škola sa desetak đaka, koji su postajali sveštenici, ili monasi kasnije.U toku prvog svetskog rata radila je i škola milosrđa pod nazivom Svete Jelene. U vreme Karađorđevog ustanka, ovaj manastir je bio ratna bolnica. Tako su sa obližnjeg Deligradskog bojišta srpski ratnici dopremani u manastir, gde su lečeni. Za vreme srpsko-turskog rata ovde je dolutala jedna granata koja se zabola u manastirski konak i koja se nije raspukla i danas se čuva. 1876 kada je na Deligradskom visu poginuo Nikolaj Rajevski ( ruski pukovnik, prototip Tolstojevog junaka Vronskog iz Ane Karenjine) prvo je sahranjen ovde, da bi mu tu kasnije ostali samo srce i utroba a telo preneto u Razumovku na pordično imanje u grobnicu.

Zasebna odaja u manastiru je Lazaroma, grobnica oca Romana, sa južne strane crkve. Tu se svakodnevno čitaju molitve Svetom Romanu za ozdravljenje nemoćnih, narocito umobolnih i živcanih bolesnika po čemu je manastir nadaleko čuven.

Mnoga čuda su se ovde dešavala. Pre oko 100 godina, postojalo je selo Prnjavor uza sami manastir pa su seljani skrnavili grobnicu svojim svinjama. One su ulazile u crkveno dvorište i prljale grobnicu. Kaluđeri su opominjali seljake ali bezuspešno. Ali kada jednom bogatom seljaku sin jedinac poludi, naprasno pred Svečevom grobnicom, i to kada je krenuo u svoje svatove, narod se naprasno uplaši, svatovi pobegoše, a Sveca nedelju dana nije bilo u svojoj grobnici. Umobolnog roditelji donesu u grobnicu, i duhovnik mu pročita molitvu. Najednom se on umiri, priđe svecu, prekrsti se zaplaka i izađe zdrav i čitav.

Desno od manastira, pored mosta naniže je izvor svete vode, koja pomaže kod raznih bolesti. Ovde treba obavezno svratiti, umiti se, popiti malo za zdravlje, a malo i poneti. Jer savremeni čovek je toliko izložen stresu a duševne bolesti su među najrasprostranjenijim pošastima savremenog sveta. Zato je Sveti Roman i molitva njemu na ovom mestu, skoro svakome od nas neophdna.


Van mreže Konstantin

  • Opšti urednik
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1198
  • Ugled: +132/-1
  • Pol: Muškarac
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #16 poslato: 23.05.2013. 23:21 »
MANASTIR KOPORIN

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Manastir Koporin nalazi se u pitomoj udolini Koporinske reke, po kojoj je, najverovatnije, dobio ime. Ova, po Feliksu Kanicu "romantična uvala", okružena je bogatim poljima i vinogradima valovite Šumadije, u trouglu koji čini put Velika Plana - Smederevska Palanka - Rača. U srednjem veku ovuda je prolazio put koji je iz Beograda preko Kolara i Palanke išao za Jagodinu i dalje na jug. To je bila jedina veza Beograda sa Carigradom. Put je bio velika prednost dok je trajala srpska srednjevekovna država, ali je bio koban za vreme ropstva, jer su njime turski pljačkaški odredi lako stizali do manastira.

Ne može se sa sigurnošću govoriti o ktitoru manastira Koporina i godini njegovog podizanja, jer nedostaju primarni izvori: osnivačka povelja, ktitorski natpis ili uobičajena ktitorska kompozicija. Ne pominje se ni u literarnim izvorima srednjega veka. Narodno predanje pripisuje manastir despotu Stefanu Lazareviću, što je prihvaćeno jer to izvori ne osporavaju. Ovako mali manastir, teško da može biti zadužbina jednog vladara, uz to bogatog i prefinjenog ukusa, kakav je bio Stefan. Verovatnije je da je bio "vtori ktitor", tj. onaj koji je završio od drugog već započeti manastir, ili ga oduzeo nekom velikašu zbog "nevere". Ima primera da je despot radio i jedno i drugo, a njegov portret na zapadnom zidu crkve potvrđuje njegovo učešće. Uostalom, blizu Koporina je Nekudim, letnjikovac despota Stefana odakle je često išao u lov. Pobožnom despotu dobro je došla jedna ovako mala i skrivena bogomolja. Vreme podizanja Koporina pada u prvu deceniju XV veka, jer je na fresci Stefan prikazan sa despotskom krunom na glavi, dok je likom mlađi za čitavu deceniju od lika u Manasiji. Nismo u mogućnosti da bilo šta kažemo o darovima koje je manastir od svog ktitora i vladara dobio.

Crkva je prvobitno bila posvećena svetom Arhanđelu, jer taj podatak nalazimo u turskim popisima. Obnavljanjem manastira u prošlom veku, iz neznanja ili se povodeći za narodnom tradicijom, manastir je posvećen Svetom arhiđakonu Stefanu, zaštitniku srpske srednjevekovne države i dinastije Nemanjića. Mi već imamo primere da je iz neznanja promenjeno ime manastira ili posveta crkve. Nikola Lunjevica npr. obnavlja manastir Vujan ispod istoimene planine a kasnije se iz turskih dokumenata saznalo da se manastir u srednjem veku zvao Obrovin. Manastir Stjenik na planini Jelici podignut pre Maričke bitke 1371. godine, po narodnom predanju zadužbina braće Mrnjavčević, imao je crkvu posvećenu Rođenju Presvete Bogorodice. Pošto je bio spaljen, Srbi ga 1802. godine obnovili, ali su crkvu posvetili Svetom Jovanu Krstitelju. Ovakvi slučajevi su se događali kada bi manastir proveo dugo vremena u ruševinama i bez bratstva, a u narodu se izgubilo sećanje na pravo ime i posvetu crkve.

ISTORIJA - Iz celog srednjeg veka imamo samo jedan pomen manastira Koporina. U njemu je 1453. godine, "mnogogrešni Hristu rab dijakon Damjan", prepisao "poveljenijem preosveštenago arhiepiskopa zetskago kir Josifa", hroniku Žitije i žiteljstvo kralj i carej srbskih; koji po kom i koliko carstvova, poznatiju u našoj nauci pod imenom Koporinski letopis. Nemamo podataka kako je manastir dočekao tursku okupaciju i šta se desilo sa bratstvom. Prvi pomen iz turskog ropstva nalazimo u popisu izvršenom 1516. godine, koji kaže da u manastiru ima "tri kuće", što znači da u manastiru nema monaha već njegovo imanje obrađuju tri seoske porodice, koje sultanovoj blagajni plaćaju 220 akči, na ime dažbina razrezanih na manastir. Popis iz 1572. godine locira manastir Koporin kod sela Bradaševo, koje danas ne postoji. Dažbine manastira su neznatno smanjene - na 200 akči. Popis ne pominje monahe niti seoske kuće, što znači da je manastir bio napušten ali nije razrušen i obesposedovan. Popis izvršen u vreme Murata III, verovatno 1588-1590. godine, saopštava da u manastiru živi četiri monaha, koji za manastirsko imanje plaćaju 300 akči godišnje. Ovo vaskrsavanje manastira Koporina u drugoj polovini XVI veka, mora se dovesti u vezu sa obnovom Pećke patrijaršije 1557. godine i radom patrijarha Makarija Sokolovića. Posle toga izvori ćute o istoriji manastira. Manastir je verovatno stradao i opusteo u vremenu patrijarha Jovana Kantula (1592-1614), kada je mnogo parohijskih i manastirskih crkava porušeno i popaljeno. Bilo je to vreme kad su i mošti Svetoga Save spaljene. Možda je stradao i u toku Bečkog rata (1883-1890) kada se odigrala i seoba Srba pod patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem. Ne pominju ga opisi vizitacije crkava i manastira koje su obavljene u vreme austrijske okupacije severne Srbije, što je siguran znak da je u to doba bio pust. U ruševinama, obrastao u šumu, bez bratstva, proveo je manastir Koporin vreme Kočine Krajine i oba srpska ustanka početkom XIX veka. Služio je kao sklonište hajduka i odmetnika.

Prvi pokušaj obnove vezan je za vreme kneza Miloša i izvesnog Stojadina Đorđevića iz Viševca. Pokušaj nije doneo rezultate jer ga knez Miloš nije podržao, pošto je na prostoru Koporina držao aliju i u njoj "žirio" (gojio) svinje ili je izdavao seljacima u najam. Sledeći pokušaj u vreme kneza Mihajila, vezan je za Stefana Petrovića - Knićanina, načalnika smederevskog okruga, koji je vodio živu agitaciju po selima da se Koporin obnovi. Knićanin je tražio od mitropolita da Koporinu da rang "okružnog manastira", jer u smederevskom okrugu nema ni jednog manastira "a skoro u svakome okružiju imade obštežitelni monastira, u kome do dva, a negdi pak i po tri, a i po četiri". Kako je mitropolit odbio obnovu, dok se ne obezbede materijalni uslovi za izdržavanje manastira i bratstva, to načalnik uz pomoć Ministarstva prosvete rešava i taj problem. On organizuje sastanak mitropolitovog izaslanika protoprezvitera Vićentija Protića iz Smoljinca sa narodom iz okolnih sela i kmetovima Velike Plane, Markovca, Adžibegovca i Rakinca, koji poklanjaju Koporinu kompleks od 400 hektara. Do obnove nije došlo, jer su uskoro s vlasti pali Obrenovići a sa njima i ljudi koji su vodili akciju za obnovu Koporina. Manastir je obnovljen krajem sedamdesetih godina prošloga veka, a akciju je vodio sreski načelnik iz Smederevske Palanke uz pomoć vernika iz pomenuta četiri sela. Manastir je dobio samo jednog monaha, a nekoliko seljaka iz Radovanja bili su "staraoci" manastirski. U obnovljenom manastiru boravio je Feliks Kanic i ostavio dosta podataka o Koporinu.

Reorganizacijom Srpske crkve na osnovu Ustava 1932. godine Koporin je ušao u sastav Braničevske eparhije, kada mu je posvećena veća pažnja. Za vreme nemačke okupacije bratstvo se razbežalo a jeromonah Serafim odveden u logor na Banjici, pa su u manastiru služili sveštenici iz Velike Plane. Normalno stanje uspostavljeno je tek 1946. godine. Na predlog episkopa Hrizostoma, Sveti arhijerejski sinod SPC pretvorio je 1958. godine Koporin u ženski opštežiteljni manastir.

OBJEKTI - Manastir je u srednjem veku, obzirom na njihovu duhovnu, prosvetnu, društvenu i svaku drugu ulogu, sačinjavao kompleks koji su činili: manstirska crkva, zvonara i konak sačinjen od jedne ili više zgrada. Osim kelija, u okviru konaka su se nalazili i: kuhinja, trpezarija, kapela, odeljenja za starešinu manastira, ekonoma i ostale. Pored toga, u svakom manastiru postojali su: stranoprimnica (za prijem gostiju), sirotište (za smeštaj nezbrinute sirotinje), starački dom (za stara i napuštena lica) i bolnica. To je bilo pravilo za velike manastire. Šta je od svega toga imao jedan mali manastir kao Koporin, teško je reći, jer podataka nema, a arheološka istraživanja nisu vršena.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

CRKVA - Grupa majstora iz Stare Srbije (Makedonije) podigla je crkvu i ostale manastirske objekte.
Arhitektura Crkva je zidana od lomljenog kamena, malo ili nimalo pritesanog, kao većina crkava tog vremena. U temelju i uglovima zidova korišćeni su kvaderi tesanog kamena većih dimenzija, dok u gornjim delovima ima sige. Zidovi su pravi i ravni, bez ukrasa i nemalterisani. Jedini dekorativni elementi na fasadama jesu visoke slepe arkade ili slepe niše. Cigla je korišćena samo u gornjim zonama, radi dekorativnosti ili da olakša konstrukciju. Nad centralnim delom podignut je osmostrani tambur kubeta koji leži na kvadratnom postolju oslonjenom na pilastre. Ubrzo posle izgradnje crkve uz zapadnu fasadu podignuta je priprata. Crkva nema pevničkih apsida, a oltarska je, izgleda, proširena u vreme kada je dozidana priprata. Svetlost ulazi kroz pet uzanih prozora, ka unutrašnjosti levkasto proširenih. Pod u crkvi je od cigle dimenzija 25h25 cm. Crkva i kube pokriveni su olovom, a priprata i oltar ćeramidom.

Živopis - Koporinski živopis je delo slikarske radionice mitropolita Jovana. Njene je slikare iz Stare Srbije (Makedonije) doveo u Srbiju njegov brata jeromonah Makarije zbog oslikavanja Ljubostinje a zatim Koporina. Stoga nije čudo što slikarstvo Koporina podseća na slikarstvo crkve Svetog Andrije (Andreaša) na reci Treski. Znamenit je fresko portret despota Stefana, na zapadnom zidu crkve južno od ulaza. Despotovo lice je svetlorumene boje, sa malom bradom i mrkom grguravom kosom. Odeća je vladarska, bogato ukrašena biserima, sa ukrštenim lorosom pod grlom, sa mnogo veza i dragim kamenjem plave i rumene boje. U desnoj ruci drži skiptar, koji se na vrhu završava krstom od nanizanih bisera. Levom rukom čini gest preporuke koji se verovatno odnosi na pravog ktitora Koporina, ali je taj deo freske oštećen. U prvoj zoni prikazani su sveti ratnici, mučenici i velikomučenici, pustinjaci, askete i arhijereji. Većina je prikazana u prirodnoj veličini, najčešće anfas a ređe u profilu. U drugoj zoni prikazane su scene Stradanja Hristova, a u trećoj zoni Veliki praznici. U ciklusu Stradanja Hristovog prikazane su scene: Hristos na sudu, Ruganje Hristu, Molitva u Getsimanskom vrtu, Odricanje Petrovo, a u ciklusu Velikih praznika: Bogojavljenje, Sretenje, Polaganje u grob i Silazak u ad. Iz Bogorodičinog ciklusa prikazana je samo scena Blagovesti. Ikonostas je rustične izrade, koji, kao i ikone na njemu, potiče iz prošloga veka.
Osim crkve, manastir Koporin ima nekoliko objekata za smeštaj sestrinstva i gostiju i onih neophodnih za rad manastira. Treba naglasiti da je sve izgrađeno u jednom kratkom roku, tako reći u jednom dahu: od doseljavanja sestrinstva 1958. do 1971. godine. Svi su objekti temeljno urađeni od cigle i kamena, u istom stilu, i predstavljaju ukras manastira.

ZVONARA - Staru drvenu zvonaru zamenila je 1976. godine zvonara od kamena i cigle. Prizemlje je iskorišćeno za prodavnicu sveća.

NOVI KONAK je izgrađen 1966. godine i ima suturen, prizemlje i sprat. Pored kelija za monahinje i trpezarije, u konaku je kapela posvećena Rođenju presvete Bogorodice.

KONAK ZA VERNE je izgrađen 1968-69. godine kao prostor koji treba da služi da se smeste i ugoste verni o crkvenoj slavi i raznim prigodnim svečanostima.


KONAK ZA GOSTE je izgrađen 1970-71. godine i ima sobu za episkopa, gostinsku sobu i kuhinju.
SABOR kod manastira je na dan svetog arhiđakona Stefana, 15/2. avgusta tj. na dan crkvene slave, i na dan despota Stefana 1. avgusta/19. jula, kada je i Eparhijski dan, tj. slava Eparhije braničevske.


Van mreže Konstantin

  • Opšti urednik
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1198
  • Ugled: +132/-1
  • Pol: Muškarac
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #17 poslato: 24.05.2013. 00:03 »
MANASTIR KALENIĆ

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Manastir Kalenić je zadužbina protovestijara Bogdana, njegove žene Milice i njegovog brata Petra. Crkva je podignuta i živopisana između 1407. i 1413. godine. U turskim popisima pominje se 1476/78. i 1516. godine kao manastir Prečiste u Levču. Kaleniđ je stradao u više navrata od turaka, a zapusteo je krajem XVII veka. U vreme igumana Vasilija, 1766. godine, manastir je obnovljen. Zbog učešća kaleniđkih monaha u borbi protiv turaka u vreme Kočine krajine - monah Isaija iz manastira Kaleniđa bio je pisar kod kapetana Koče - manastir je spaljen, a iguman Josif Vukašinović je sa bratstvom prebegao u sremski manastir Hopovo.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Krajem XVIII veka kalenićki monasi vratili su se u svoj manastir i započeli njegovu obnovu. Godine 1806. podignuta je priprata, a 1811. manastir Kalenić je posetio vožd Karađorđe. Igumana Nićifora, koji je „znao molovati ikone", bezbožni turci posekli su 1815. godine. Iste godine, 25. decembra, studenički kaluđeri preneli su iz Feneka mošti Svetog Stefana Prvovenčanog u manastir Kalenić, gde su ostale sve do 1839. godine, kada su vraćene u manastir Studenicu.

Srbski knez Miloš je 1820. godine poslao kalenićkog igumana Samuila Jakovljevića u diplomatsku misiju u Carigrad. Iste godineu manastiru je otvorena škola koju je vodio Maksim Savić, kasnije episkop šabački. Knez Miloš je 1823. obnovio manastirsku crkvu. a naredne godine podigao je novi konak na tri sprata. U vreme igumana Teofila, 1860. godine, za manastir Kalenić je rečeno: „Monastir je hram Vovedenija, sazidan na svod od tesanog kamena, a preprata je nastavljena takođe na svod, no od prostog kamena, ima dva kubeta, jedno nad amfonom, a drugo nad srednjom predpratom, iznutra je odozgo do polovine prosto obeljena, a od polovine do zemlje starij moleraj, koji se moleraj hudim nazvati može, patosana je tesanim kamenom, a pokrivena tenećkom belom, streja je počela opadati... Ikonostas je hudožestveno izrađen, i podpuno ikonama s pozlatom snabdjeven... Zvonara od crkve odvojena, pola od kamena, a pola od ciglje tvrdo sazidana i spolja okrečena, ćeramidom pokrivena... ima tri zvona... veliko i malo priložio G. Maksim Episkop Šabačkij." Te godine u manastiru je bilo 54 bogoslužbene i crkvene knjige, a četiri godine kasnije 97 bogoslužbenih knjiga i 142 „graždanske knjige".

U vreme igumana Joanikija, 1885. godine, manastirska biblioteka brojala je 245 knjiga koje su bile smeštene u četiri posebna ormara. Posle Prvog svetskog rata priprata je uklonjena, a 1929. godine crkva obnovljena.

Osnova crkve manastira Kalenića je u obliku trikonhosa, sa apsidom na istočnoj i pripratom na zapadnoj strani. Centralno kube stoji iznad središnjeg dela naosa, a slepo kube je nad pripratom. Crkva je zidana u naizmeničnim redovima od kamenih kvadara i opeke, spojenih debelim slojem maltera. Fasada je izdeljena vertikalnim stubićima i pilastrima, a horizontalno su dva kordonska venca oko celog hrama. U prostoru između venaca smešteni su biforni prozori, a iznad gornjeg venca i potkrovlja nalaze se lukovi, kolonade na stubićima i rozete. Povrh njih su lukovi kubičnog postolja, rozete, venci i površine ukrašene šahovskim poljima.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Posebnu umetničku vrednost na crkvi manastira Kalenića predstavlja bogatstvo dekorativne plastike koja je zastupljena na portalima, prozorima i na celoj površini fasade. To je plitko rezana kamena ornamentika, karakteristična za spomenike moravske škole. Najreprezentativnija predstava nalazi se povrh južne bifore priprate, gde je prikazana Bogorodica sa Isusom Hristom i dva šestokrila serafima. Sva plastika bila je obojena.
Kalenićka crkva živopisana je neposredno po završetku izgradnje. Ktitorska kompozicija na kojoj su prikazani plemić Bogdan, njegova žena Milica i njegov brat Petar, a ispred njih despot Stefan, koji je u stojećem stavu, nalazi se na severnom zidu priprate. U priprati je posebno značajan, a po mnogo čemu i neobičan, ciklus sa scenama iz života Presvete Bogorodice, koji je prikazan u tri zone duž sva četiri zida. U naosu je najviše predstava koje ilustruju život Isusa Hrista. Na svodu, u najvišoj zoni, bili su naslikani Veliki praznici. Očuvani su samo neki: Blagovesti, jedan deo Roćenja, Sretenje, deo Vaznesenja. Silazak u ad i deo Uspenja Bogorodičinog. Posebno se izdvaja predstava svetih ratnika u prostoru pevničkih apsida. Oltarski prostor ispunjavaju freske Pričešće apostola i Povorka arhijereja.

Fresko-slikarstvo u manastiru Kaleniću radilo je nekoliko slikara. Njihovo poreklo treba tražiti meću majstorima iz oblasti koje su bile pod Mrnjavčevićima.

Crkva manastira Kalenića, iako skromnih dimenzija, ubraja se u najupečatljivije spomenike moravske škole.


Van mreže aurelije

  • Opšti urednik
  • Punopravni član
  • *****
  • Poruke: 136
  • Ugled: +53/-1
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #18 poslato: 24.05.2013. 23:24 »
         
Manastiri Braničevskog okruga: Crkve jedinstvenog hrišćanstva


Manastir pod nazivom Trška crkva najstarija je svetinja na teritoriji Homolja u istočnoj Srbiji. Prvobitna bogomolja je, prema legendi, podignuta još u vreme jedinstvene hrišćanske crkve, u 9. veku

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete


Pretpostavlja se da je na ostacima te bogomolje, a na osnovu sačuvanih materijalnih ostataka (grifona, prozora na apsidi i keramičkih sudova ugrađenih u zapadnu fasadu hrama), u 13. veku podignut hram koji je prvobitno bio posvećen svetom Nikoli. Sagrađen je kao parohijska crkva u tadašnjem srednjovekovnom gradu Trg.

Docnije je, u otomanskoj najezdi na Balkan, crkva srušena i prva velika obnova u stilu raške škole bila je 1430. u vreme vladavine despota Đurđa Brankovića o čemu svedoči i natpis na kamenu koji kaže da je to učinjeno u "dane blagočestivago despota Gorga". Tada je crkva posvećena rođenju Presvete Bogorodice što je ostalo do danas. Manastir je smešten u lepoj mlavskoj kotlini, u srcu Homolja, okružen ravnicom, uz sam put koji povezuje Požarevac i Žagubicu, u ataru sela Milatovac.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete


U turskim popisima iz 16. veka (1572. godine) manastir se vodio kao aktivan i Trška crkva je trajala do austrijsko-turskog rata krajem 17. veka, kada su uz nju stradale i druge braničevske svetinje: Gornjak, Vitovnica, Blagoveštenje u Gornjačkoj klisuri, Oreškovica, itd.

Meštani su većinom prebegli preko Dunava, dok su se malobrojni povukli u nepristupačne predele Homoljskih planina. Novo stanovništvo docnije je pristizalo iz južnih srpskih krajeva, mahom iz Stare Srbije (Kosmet), ali i iz Erdelja u Rumuniji.

Zapustela Trška crkva je posle kratkotrajnog odlaska Turaka (1718-1739) delimično obnovljena 1734. godine o čemu svedoči i egzarh Maksim koji piše da je postavljen krov od šindre i urađene neophodne popravke. Navodi, takođe, da je sav crkveni inventar uništen, tako da je sve odavalo utisak beskrajnog siromaštva u kojem je crkva provela i 18. vek. Tek krajem tog stoleća, Turci su dozvolili da se obnove porušeni i oštećeni manastiri. Tako je 1796. obnovljena i ova crkva, a početkom 19. veka usledile su nove popravke za koje se posebno založio homoljski knez Ilija Stošić, kao istaknuti vođa Prvog srpskog ustanka u Homolju.

Trška crkva je delila sudbinu naroda u homoljskom kraju. Njena parohija se smanjivala podizanjem bogomolja u Žagubici, Ribaru, Laznici i Osanici. Prvi svetski rat je doneo nove nevolje ovoj bogomolji i celom Homolju. Bugari su 1915. odveli u ropstvo dva sveštenika Trške crkve. Posle Drugog svetskog rata crkvena imovina je razgrabljena. Manastir je docnije zaslugom vernika dobio dva nova konaka sa pomoćnim zgradama.

Velika rekonstrukcija svetinje izvršena je 1953. godine, dok je noviji konak podignut 1973. i u njemu je kapela posvećena svetom Nikoli. Posebnu zanimljivost Trške crkve predstavljaju crteži i slova uklesani u sokl crkve. Na crtežima su najčešće prikazani ljudi i životinje, uglavnom u konturama. Ovakvih crteža ima i na kamenim pločama u obližnjem selu Suvi Do. Tumače se kao svojevrsne poruke koje su o sebi ostavili nekadašnji stanovnici ovih predela.

Idući homoljskim stazama, pre ulaska u Gornjačku klisuru, smešten je manastir Reškovica (ili Oreškovica). Nalazi se u ataru sela Ždrelo, u maloj kotlini okruženoj brdima.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

 
Prvobitni manastir, prema narodnom predanju, podigao je knez Lazar i u poveljama iz tog doba pominje se kao svetotrojički ili trojički. I lekoviti izvor kraj manastira, kaže legenda, ozidao je taj knez. Izvor se nalazio na sedamdesetak metara severno od stare manastirske crkve. Ceo manastir bio je ograđen zeštitnim zidom čiji se temelji još naziru.

Posle teških vremena pod otomanskom okupacijom, u kojima je manastir bio od 1467. godine, kad je privremeno napušten do 1528. godine, crkva je obnovljena najverovatnije na starim temeljima Manastir je bio značajan duhovni centar i u njemu su od kraja 16. pa do kraja 17. veka prepisivane svete knjige.

U (O)reškovici je prepisano mnogo knjiga, ali ih je do danas malo sačuvano. Mnoge su stradale u turskim paljevinama i pljačkama, ili u begu od otomanskog zuluma. Manastir su Turci 1688. godine opljačkali, spalili i do temelja srušili.

Obnova je počela tek 1991. i nije uobičajeno obnavljanje na starim temeljima. Ovde su temelji srednjovekovnog manastira Reškovice ostavljeni po strani, a gradi se na dvadesetak metara severno od njih nova crkva, sa tri nivoa, od kojih su dva dela pod zemljom (najniži je posvećen saboru Svetih apostola, srednji svetoj Katarini Sinajskoj, a gornji Svetoj trojici.

Nedaleko od Reškovice, na brdu Mali Čukur, isto u ataru sela Ždrelo, nalazi se manastir Svete trojice koji je podignut pored izvora čudotvorne vode za koju se veruje da leči oči. Ideju da na temeljima nekadašnje crkve Svete trojice sazida manastir Sima Stevanović iz Ždrela dobija 1955. godine. Početkom 1998. on pribavlja saglasnost nadležnih institucija i počinje sa zidanjem koje je završeno 2001.

Legenda kaže da je stari manastir podigao kralj Milutin krajem 13. ili početkom 14. veka, te da je najpre bio posvećen svetom Nikoli, zatim svetim apostolima Petru i Pavlu, a onda Svetoj trojici. Manastir su oko 1718. u znak odmazde srušili Tatari koji su ratovali za Tursku, pošto su prethodno pretrpeli poraz od austrijske vojske. Manastir je obnovljen, ali je ponovo stradao 1790. u okršajima austrijske i turske vojske.

Rudnici i livnice

Kao i drugi manastiri u srednjovekovnoj župi Ždrelo i Đerinac se nalazio u kraju gde su bili rudnici, topionice i kovačnice. Poviše manastira bilo je rudarsko okno i taj deo se u drugoj polovini 19. veka još uvek zvao Majdan, dok je levo od puta ka selu Ždrelu predeo Vignjevište, što znači da je tu nekada bila livnica ili kovačnica. Najveći broj manastira u ždrelskoj župi sagrađen je upravo na prostorima gde su vađene i prerađivane rude, što govori o gustoj naseljenosti ove župe u vreme srpske srednjovekovne države. Turci će docnije sve te rudnike i topionice zapustiti, pa će i ovi krajevi dobrim delom opusteti.

U Gornjačkoj klisuri, na putu od Petrovca na Mlavi ka Žagubici nalazi se, takođe, manastir, odnosno zapustelo manastirište, Blagoveštenje. Brzo se uočava po zazidanoj pećini sa više prozorskih otvora. Predanje kaže da je izgrađen krajem 14. veka i da je bio među najistaknutijim manastirima tog vremena, u Braničevu. Veruje se da ga je podigao despot Stefan Lazarević. U istoriji do ove svetinje dolazilo se teško sve do druge polovine 19. veka. Jer, put kroz klisuru išao je uz samu Mlavu, a iz korita reke dizale su se strme i kamenite strane visokih brda. A manastir je podignut u steni dvadesetak metara iznad toka Mlave. Kad bi reka nadošla, veze sa manastirom su bivale prekinute.

Istorijski izvori navode da je Blagoveštenje bio veoma "živ manastir". U njemu su prepisivane svete knjige i boravili učeni monasi. Porušen je krajem 17. veka, pod najezdom turske vojske. Od crkve koja je bila podignuta u moravskom stilu do danas su očuvani delimično samo delovi zidova. Izrazit je deo severnog zida, visine oko četiri metra. Iznad manastira izdižu se komite litice Vukana, a na suprotnoj, južnoj strani je strma, šumovita padina Ježevca, sastavnog dela Beljanice. Ceo kraj odiše posebnom ambijentalnom zanimljivošću kojoj su istorija i priroda dale posebnu autentičnost.

Braničevski manastir Đerinac, obnovljen na starim temeljima 1937. godine, nalazi se na desnoj strani reke Bistrice, oko dva kilometra uzvodno od istoimenog sela. Pretpostavlja se da je Ravanje bilo prvobitno ime Đerinca. Smešten je u brdovitom predelu, u uskoj dolini iz koje se uzdižu mestimično strma brda, pa izgleda kao da se makadamski put probija kroz omanju klisuru. Reka hukom teče preko kamenja, te to zajedno sa zelenilom i svežim vazduhom ostavlja vrlo prijatan utisak. Crkva je smeštena na malom zaravnjenom prostoru u brdu, pedesetak metara poviše reke, a samo pet metara daleko od okomite stene što se podiže istočno od oltara. Građena je na temeljima stare manastirske crkve. U njenoj neposrednoj blizini je parohijski dom, no sveštenik ne živi u njemu, već u selu, gde je bliži parohijanima.

Turci su porušili Đerinac krajem 17. veka, ali meštani okolnih sela su se na njegovim ruševinama okupljali svake godine na dan Sv. Konstantina i Jelene, a neki su i bolesnike dovodili. Zbog toga je­, navode crkveni izvori, ­"jedan jeromonah toga dana tu dolazio, pravilo čitao, vodu svetio i prisutne škropio". Onda je rezao kolač, a zatim prisutni "taj dan kao zavetinu veselokupno provedu". Posebnu pažnju privlačio je, po verovanju, lekoviti izvor kraj manastira, gde su dovodili bolesnike s velikom verom u isceliteljsku moć te vode. Verovalo se da voda posebno dobro leči od groznice i uroka. Izvor je i danas posećen i poštovan. Nalazi se tridesetak metara niže manastira, na samoj desnoj obali reke Bistrice, koja izvire oko šest kilometara istočno od sela ispod padina Sumorovca. Voda sa izvora je veoma pitka. Sama česma je više puta obnavljana, a poslednji put oko 1978. godine.
« Poslednja izmena: 25.05.2013. 00:18 Aleksandar »

Van mreže Konstantin

  • Opšti urednik
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1198
  • Ugled: +132/-1
  • Pol: Muškarac
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #19 poslato: 25.10.2013. 11:06 »
Manastir Stara Pavlica

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete


Manastir Stara Pavlica se nalazi usamljena, iznad seoskog groblja, visoko na steni iznad pruge koja vodi dolinom Ibra, povezujući Skopje-Prištinu-Kosovsku Mitrovicu-Rašku i Kraljevo. Crkva Stara Pavlica je verovatno podignuta u 12. veku, na stenovitom uzvišenju iznad desne obale reke Ibar, u selu Pavlica, 8 km severno od Raške.

Osnivač Stare Pavlice je nepoznat, ali neki istorijski podaci navode podatak da je bila posvećena Svetom Petru, što je takođe istorijski moguće povezuje sa Crkvom Svetog Petra i Pavla u današnjem Novom Pazaru. Veruje se da je nekadašnji manastir - današnja crkva Stara Pavlica građena u periodu od 1040. do 1150. godine, što govori u prilog činjenici da Stara Pavlica verovatno potiče iz vremena pre početka vladavine Stefana Nemanje, začetnika dinastije Nemanjića.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Manastir-crlva Stara Pavlica je jedna od najstarijih svetinja Raške škole. Stara Pavlica dominira krajem iznad reke Ibar, svojom ljupkošću i rafiniranim izgledom. Prvi put se Stara Pavlica pominje kao muški manastir i metoh manastira Studenica, u darovnoj povelji Stefana Prvovenčanog u 13. veku.

Manastir Stara Pavlica je trobrodna crkva, osnove upisanog krsta. Istočna strana crkva manastira Stara Pavlica se završava sa tri apside : srednja je najveća i trostrana, ostale dve su polukružne. Kube se direktno oslanja na kvadrat lukova, koji nose snažni stubovi. Crkva Manastira Stara Pavlica je zidana kamenom i opekom. Bila je u ruševinama, a danas je delimično obnovljena, iako je doživela značajna oštećenja tridesetih godina 20. veka, tokom gradnje železničke pruge.

Na zidovima Stare Pavlice preostala su dva sloja živopisa, od kojih je mlađi iz sredine 13. veka. Mali broj preostalih fresaka u kupoli i na lukovima crkve Stare Pavlice je dosta izbledeo, ali pojedini, bolje očuvani fragmenti potvrđuju da su freske bile visokog kvaliteta i veoma slične freskama obližnjeg manastira Đurđevi Stupovi. Danas je crkva manastira Stara Pavlica konzervirana.