Golden Homolje Set za ispiranje zlata

Autor Tema: Srpske crkve i manastiri  (Pročitano 15098 puta)

Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Srpske crkve i manastiri
« poslato: 05.11.2012. 17:33 »
Srpski manastiri

„Velikom rečniku stranih reči i izraza“ Klajna i Šipke piše da je manastir „crkva sa stambenim zgradama u kojima, prema utvrđenim pravilima, žive monasi ili monahinje“, da reč manastir potiče od grčke reči monastirion čija je osnova monos, što znači jedan , sam, a odnosi se na monaha.
Začetnici manastira su monasi, usamljenici koji su provodili život u postu i molitvi i posvetili ga Bogu. Prve monaške grupe nastaju već na početku hrišćanstva, a naročito posle Milanskog edikta 313. godine kojim je proklamovana sloboda te vere. Začetnik srpskog monaškog života je Rastko Nemanjić, najmlađi sin Stefana Nemanje, koji je otišao na Svetu goru i primio monaški postrig kojim je dobio ime Sava. Kaže se da su manastiri Hilandar, koji je Sava podigao na Svetoj gori sa ocem, i Studenica – zadužbina Stefana Nemanje, otac i majka svih manastira po Srbiji i mestima gde žive Srbi.

OSNOVNO O MANASTIRIMA

Podizanje manastira i pomaganje, koje su započeli Sava i Nemanja, nastavili su svi Nemanjići, zatim srpski vladari i članovi njihovih porodica, srpska vlastela, crkveni velikodostojnici i narod. Sada je na teritoriji Srbije 212 manastira, od kojih su 54 proglašena spomenicima kulture. Sopoćani (s manastirom Đurđevi stupovi i crkvom sv. Petra i Pavla), manastir Studenica, Srednjevekovni spomenici na Kosovu (manastiri Dečani, Pećka patrijaršija i Gračanica i crkva Bogorodica Ljeviška) uvršćeni su u Uneskovu listu svetske baštine.

Manastiri su podizani najčešće na teško pristupačnim mestima kako bi se omogućila usamljenost monaške zajednice. Život u monaškoj zajednici odvijao se po pravilima tipika, još otkad je Sava Nemanjić, tada arhiepiskop Sava, prilagodio delove Evergeditskog tipika Hilandaru i Studenici i time ustanovio uređenje i upravu manastira i poredak vršenja bogosluženja, ali i zaštitu od nepozvanih.

Uglavnom jedina zaštita monaha i manastira od napadača bila je upravo stena ili skrivena šuma u kojoj je manastir, riznice su bile veoma primamljiv plen posebno Turcima, a ne mali broj manastira spaljivan je i uništen. Međutim, gde god da se nalazio manastir važno je bilo da se do njega može doći iz svake kuće u oblasti u kojoj je, zbog toga što je manastir u srednjem veku bio izuzetno važno mesto.

Srpski srednjevekovni manastiri bili su crkveno-administrativni centri, sedišta patrijarha, mitropolita i episkopa. U njima su sahranjeni brojni srpski vladari, vlastela i crkveni velikodostojnici. Manastiri su čuvali nacionalnu svest i pravoslavnu tradiciju. Tu su se održavali narodni zborovi i skupštine na kojima su donete mnoge važne odluke, a veliki broj crkvenih velikodostojnika i običnih monaha predvodio je narod u mnogim važnim istorijskim momentima.

Manastiri su vekovima bili glavna učilišta, a njihovi kaluđeri prvi učitelji. Posle odlaska Turaka u njima su osnovane prve osnovne škole i prve umetničke radionice. Inoci su u manastirskim kelijama vekovima prepisivali hiljade bogoslužbenih knjiga. Arhitektura manastira pratila je stilske promene od vizantijskog nasleđa do danas, fresko-slikarstvo predstavljalo je u vreme kada je nastalo najviši slikarski domet u Evropi, a manastirske riznice značile su umetnički i duhovni kapital. Osim svega nabrojanog, a moguće je da je to trebalo prvo pomenuti, srpski manastiri su predstavljali glavna mesta molitve.

Danas su manastiri još uvek molitvena mesta, ali su prvenstveno važan deo srpske baštine, pa samim tim i nacionalnog identiteta, te važan deo naše istorije.

PRE NEMANJIĆA

Rastko i Stefan Nemanjić nisu prvi graditelji srpskih svetinja. Dva kilometra od centra Novog Pazara nalazi se Crkva svetih Apostola Petra i Pavla, najstarija sačuvana hrišćanska sakralna građevina na Balkanu – njen najraniji, do sada otkriveni, deo potiče iz H veka. Okruživale su je zidine, što znači da je bila manastirski katolikon.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Crkva ima tri sloja fragmentarno sačuvanog živopisa fresaka, rađenih od H do HIVveka. One ne dosežu vrh srpskog fresko-slikarstva, ali su važne kao početak naše srednjevekovne umetnosti. U njoj je kršten Nemanja po pravoslavnom obredu, u njoj je odlučeno da se bogumilska jeres silom iskoreni i tu je Nemanja predao presto sinu Stefanu.

Crkvu u Belom Polju posvećenu istim svecima, Petru i Pavlu, sazidao je Stjepan Miroslav, knez Humski, sin Zavidin a brat Nemanjin, već oko 1190. godine. Za nju je naručio da se prepiše Jevanđelje, poznato kao Miroslavljevo jevanđelje, knjiga napisana najlepšim slovima srpske ćirilice i sa najlepšim ukrasima.

« Poslednja izmena: 21.05.2013. 00:12 Aleksandar »

Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #1 poslato: 05.11.2012. 22:26 »
Petrova crkva

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Na blagoj uzvišici iznad desne obale Deževe, nedaleko od ušća u Rašku, iznad oskudne ravnice s leve obale Raške , pored samog nekadašnjeg glavnog puta Raška  Novi Pazar, s desne strane, na 2 km ispred sedišta  novopazarskog grada, uzdiže se drevni hram, jedan od najstarijih u našoj zemlji, "crkva svetih  i sveslavnih i vrhovnih apostola  Petra i Pavla". Zidana grubim pritesanim kamenom, mestimično sigom i opekom, neobičnih asimetričnih proporcija, oduvek je privlačila pažnju ne samo stručnjaka već i običnog sveta. Oko nje, beli se neobična skupina  nadgrobnih spomenika, što ih isklesaše ruke srpskih kamenorezaca  ovoga kraja od 18. do 19 .veka.
Ovo etnološko  epigrafsko poetsko znamenje upečatljivo obogaćuje prostor drevnosti pomenutog  hrama, koji narod  od  davnina  naziva  Petrovom  crkvom.

Tu, u ovim raškim brdima, s malo ravnica, kraj  reke  Raške  i njenih pritoka, između planina Rogozne, Peštera, Kopaonika  i Golije, s izrazitom  sta roslovenskom toponimijom i toponomastikom, što su svim lokalitetima  i naseljima  u kotlinama i na obroncima  nametnule  istovetno obeležje, od primanja hrišćanstva među srpskim plemenima, tokom  7, 8. i 9. veka, razvijao se osobit duh stvaralačkih  nastojanja  na umetničkoj sintezi Istoka i Zapada. U 8. Stoleću, obeleženom raskošnom svetlošću državne i crkvene samostalnosti i pregalačkog  autohtonog  kulturnog  stvaralaštva  izrazite neponovljivosti i originalnosti, ovde će se nego igde oglasiti  izuzetnom  likovnom  snagom  jevanđelje po raškom  neimaru  i slikaru.

Najstarije  dosad  poznato istorijsko svedočanstvo  koje pouzdano govori  o starini hrama  sv.apostola Petra i Pavla u srednjovekovnom  Rasu, jeste povelja vizantijskog cara Vasilija Drugog, zvanog ''Bugaroubica'', iz  1020. godine. Ona ohridskoj arhepiskopiji, pod jurisidikcijom   carigradske patrijaršije, dozvoljava  da može pod svojom vlašću  držati i one episkopije koje  nekada bile pod bugarskom patrijaršijom,za vladavine  bugarskog cara Petra ( 927-968). Među njima se spominje  i raška episkopija. U 10. veku, na prostoru od Skoplja do Sremske Mitrovice, po povelji već spomenutog vizantijskog  cara Vasilija Drugog, osim raške episkopije  postojale su niška, braničevska beogradska, sremska, skopljanska, prizrenska i lipljanska. Svaka od ovih episkopija, sa svojom katedralnom crkvom, bila je već u čuvenom istoimenom gradu. Da li je to možda antički grad Arsa, po kome je, kako neki tumače, nastao naziv grada Rasa? Trebalo bi ukazati na činjenicu da nijedan antički grad  nije podignut na nepristupačnom ćuviku, uzvišenju, kao što je to bio običaj u srednjem veku. Zanimljivo  je da su kod nas  skoro sve episkopske crkve  svojim oltarom  usmerene ili ka reci, ili ušću reka, ili jezeru ili ka izvorima.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

O samom postanku Petrove crkve postoje dva predanja. Po jednom, ovu crkvu sazidao je apostol Tit,učenik apostola Pavla .  Ovu legendu i danas narod pripoveda. Ima istoričara koji pomišljaju  da se sv. Sava za dobijanje nezavisnosti srpske crkve pozivao na ovo predanje, jer po crkvenim kanonima carigradske patrijaršije  autokefalnost (samostalnost) crkve  u  jednoj zemlji  mogla  se steći samo ako je na njenom tlu postojao hram sazidan od bilo kog Hristovog  apostola. Po drugoj legendi, saopštenoj u 27 glavi ''carostavnog''  Letopisa popa Dukljanina iz barske arhiepiskopije, pisanog krajem  12. veka, priča se  da je dukljanski kralj Belo Pavlimir ratovao protiv raškog župana  Lutomira i da je sa sobom poveo Rimljane. Posle pobede nad županom Raške, Rimljani su sagradili  tvrđavu  Bello i crkvu ''u čast blaženog Petra apostola'' u mestu blizu ''Caldanae'' (Banje). Kada je crkva bila u svemu završena, kralj Pavlimir je naredio  da ona postane episkopija. Ovo predanje gradnju crkve stavlja u sredinu 9. veka. Istoričar Ferdo Šišić je ukazivao da je današnji lokalitet Podbijelje, nedaleko od Petrove crkve, po svom nazivu verovatno vezan za tvrđavu Bello. ''Caldana'' je današnje lečilište  za reumatična oboljenja Novopazarska Banja, na oko 1 km od  crkve Sv. Petra .Što letopis  popa Dukljanina pominje banju, to je sasvim razumljivo. Lekovitost  topolih  voda oduvek se cenila i u njihovoj blizini nicala su naselja. I antički grad Arsa je najverovatnije bio pored same Banje. Priča o raškoj episkopiji  kraj toplih izvora  verovatno je bila zanimljiva, pa je hroničar iz Bara, pop Dukljanin, to istakao. Posebno značajno što letopisac ističe da je crkva posvećena sv. Petru, upravo onako kako je narod i danas  naziva, Petrovom  crkvom, a ne kako je zvanično tumače crkvene vlast, crkva svetih apostola Petra i Pavla .

Stojan Novaković, u svojoj knjizi  Prvi osnovi slovenske književnosti, pominje dva pisma  pape Jovana Osmog srpskom županu Mutimiru, prvo iz 872/3, a drugo 876, na osnovu kojih  bi se moglo s pravom zaključiti da su Srbi 872-876, većim delom pokršteni i da je već tada osnovana episkopija u Raškoj, prva u samostalnim srpskim župama. Po Konstantinu Porfirogenitu, vizantijskom caru  i piscu iz prve polovine  10 . veka ,srpske zemlje su već ''krštena  Srbija''. Arheološka istraživanja Petrove crkve otkrila su prvobitan baptisterijum, verovatno iz 6. veka.
Iz pisma  pape Aleksandra Drugog iz 1067. i pape Grgura iz 1078. godine  upućenih dukljanskom barskom arhiepiskopu Petru, saznaje se da je tada, osim starih primorskih latinski episkopija (kotorske, ulcinjske, svačke, skadarske, drivatske i pilotske), barskoj arhiepiskopiji pripadala još i srpska, bosanska i trbinjska crkva .To je vreme  velikog dukljanskog  kraljevstva, započetog silnim ustaničkim pokretom za vlade dukljanskog kneza Stefana Vojislava. Tada je veliki deo srpskih zemalja bio oslobođen od Vizantinaca. Dukljanski knez se opredelio za rimskog papu i od njega izmolio da se u baru već 1050. osnuje zasebna  arhiepiskopija. Izgleda da je raška episkopija bila pod njom  sve do propasti dukljanskog kraljevstva. Bila je to prva  samostalna  arhiepiskopija  u srpskim zemljama  pre Stefan Nemanje  i  Save. Njena delatnost doprinela je još jačem  strujanju umetničkih uticaja iz naprednijih primorskih gradova .

Smrt kralja Bodina (1101) i uspon vizantijskog  cara  Manojla Prvog označili su propast  dukljanskog kraljevstva. Raška episkopija, kako bi svedočilo pismo Teofilakta Ohridskog iz 1107. godine, bila je izgleda dalje pod barskom  arhiepiskopijom .
Osvajanje dobrog dela srpskih zemalja od strane  Manojla Prvog (1149) doprinelo je  da se raška episkopija ponovo vrati pod ohridsku  arhiepiskopiju. Konačno opredeljenje Stefana Nemanje za vizantijsku kulturu, posebno posle njegovog boravka  u Cerigradu (1172-1173), kao zarobljenika Manojla Prvog, uslovilo je da se raška episkopija sasvim otrgne  iz jurisidikcije barske arhiepiskopije. Koliko je pak ona zavisila ohridske arhiepiskopije, teško je reći.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Prvi poznati raški episkopi tek su iz vremena Stefane Nemanje. To su Leontije , Jeftimije i Kalinik. Sva trojica  su vezana za odsudne  istorijske događaje iz Nemanjinog života. Prvi, Leontije, izvršio je pravoslavni obred njegovog krštenja. Pre toga Nemanja je bio kršten po latinskom obredu, za vreme svog boravka u Duklji, koja je pripadala barskoj arhiepiskopiji, (rođen je u Ribnici kod Podgorice). Episkop  Jeftimije  bio je na saboru koji je Nemanja sazvao protiv verske jeresi(bogumila?). Njega je spomenuo Stefan Prvovenčani(1196-1228) u biografiji svoga oca Život Stefana Nemanje. Ovaj sabor održan je kraj Petrove crkve. Treći  episkop, Kalinik, učestvovao je u događaju od dalekosežnog značaja  za političku i kulturnu istoriju srpskog naroda  koji se zbio u Petrovoj crkvi na Blsgovesti  1196.godine. Tada se  Stefan Nemanja  odrekao prestola  u korist svog drugog sina ,Stefana. Prvom  sinu Vukanu, dao je da upravlja Dukljom. Tom  prilikom ga je episkop Kalinik  zamonašio  davši mu ime Simeon. I njegova  supruga Ana se istog dana zamonašila  i dobila  ime Anastasija. Posle napuštanja prestola  otišao je kao monah  u svoj manastir Studenicu, a ubrzo zatim, oktobra 1197, krenuo u Svetu Goru, svom trećem sinu Savi, koji se već nalazio kao monah u manastiru Vatoped, na čiju se molbu odrekao prestola  i zamonašio te došao na Svetu Goru. Nemanjina Ana, kao monahinja Anastasija , otišla je u manastir Sv.Bogorodice u Toplici.

Zanimljivo je da ni jedan od naših prvih srednjovekovnih pisaca iz 13.veka(Sava ,Stefan Prvovenčani,Domentijan  i Teodosije ) ne spominje ni oblast ni grad Ras. Jedino arhiepiskop Danilo  Drugi  iz prve polovine 14.veka, pominje oblast Rasa, i to samo kada govori o kralju Dragutinu(1276-1282), koji ustupio presto  svom bratu kralju Milutinu(1282-1321),"de mu darova kranjevstvo u Rasu, u mesto zvanom Deževo''.A kada sahranjuju kralja Dragutina kao "kao blaženog monaha Teoktista",D anilo Drugi piše: "I kada  su došli u Ras ka crkvi svetog mučenika Hristova Georgija, u njegov manastir..." (Đurđevi Stupovi, koje je oko 1283. obnovio kralj Dragutin). Po Danilu Drugom  kao da ne postoji grad Ras, već samo oblast prvobitne države Stefana Nemanje.

Sveti Sava je po dobijanju samostalnosti  srpske crkve u Nikeji(1219), i podolasku u Srbiju(1220), postavo nove  episkope kako za novoosnovane  episkopije tako i za one ranije, davno ustanovljene, među kojima su bile raška i prizrenska. Iz protesnog pisma Dimitrija Homatijana ,ohridskog  arhiepiskopa, upućenog  Savi  maja 1220, saznaje se da je prvi srpski arhiepiskop oterao ranijeg prizrenskog episkopa i na njegovo mesto postavio novog, svog saradnika. Od posebnog je značaja da ohridski arhiepiskop  protestvuje  samo zbog prizrenske episkopije. On uošte ne spominje rašku. Očigledno je da je Homatijan  gnevan  što mu je prizrenska episkopija oteta i pripojena srpskoj autokefalnoj arhiepiskopiji. Za njega je raška episkopija, po svojoj prilici, bila otpisana  već od Stefana Nemanje. Za novog raškog episkopa Sava je postavio jednog od svojih saradnika, Metodija. Nije slučajno što je Sava poslao baš ovog episkopa rimskom papi, da mu papa pošalje blagoslov i krunu za Stefana Prvovenčanog. Visoki predstavnici crkve sigurno su vodili računa o tome. Blagoslov iz Sv, apostola Petra i Pavla iz Rima može nositi samo onaj arhijerej koji je saprestolnik episkopskog sedišta posvećenog istim  svetiteljima, a istovremeno i predstavnik najstarije episkopije u srpskoj nezavisnoj arhiepiskopiji.

Od vremena  Savinog, prvog srpskog arhiepiskopa(1220-1234), pa sve do dolaska Turaka u oblas Rasa (1455) život Raške episkopije tekao je u stvaralačkom  prosvetnom i kulturnom pregalaštvu. Za vlade kralja Dušana, kada se srpska arhiepiskopija proglašava patrijaršijom(1346)koja će izvršiti i Dušanovo krunisanje za cara ( na Uskrs, 16. aprila 1346), raška episkopija se uzdiže na stepen mitropolije. Među svim raškim episkopima  ovog razdoblja slobode i nezavisnosti, više od dvesta trideset godina, po dosad poznatim istorijskim izvorima, treba posebno ukazati  na episkopa Grigorija Drugog. Sudeći po zapisima  koje je ostavio, on je pripadao krugu najizabranijih  stvaralaca  srednjovekovne Srbije. Za manastir Hilandar izdao je knjigu Zakonik-Krmčiju sv.Save, a za kralja Milutina iskovao je 1305. časni krst, koji je kralj poklonio domu  "sv.apostola  Petra i Pavla u Rasu". Danas se ovaj krst nalazi sv.Dominika u Dubrovniku. Raški episkop Grigorije Drugi  mogao bi se smatrati jednim od  prvih  velikih  poznatih  umetnika  iz stare srpske prošlosti.

Konačno  osvajanje srpske države od Turaka (1459) označavalo je početak dugovekovnog ropstva sve do 1912. godine, kada su oslobođeni krajevi oko Novog Pazara. U ovom razdoblju, dugom više od četiri stotine  pedeset godina, ekonomske i duhovne snage  raške  mitropolije postepeno su se osipale. No, treba istaći  da je tada izgrađeni  grad Novi Pazar, ubrzo posle osvajanja Srbije, postao jedan od najznačajnijih trgovačkih središta u zapadnom, evropskom, delu Turske Carevine. Naročito je prva polovina 16.veka donela polet njegovom razdoblju. Nagli procvat novopazarskog grada  doprineo je i jačem uticaju raške mitropolije  na unutrašnje prilike  u srpskoj crkvi. Pojedini raški mitropoliti  često su zauzimali mesto poglavara srpske patrijaršije. Raški mitropolit Simeon izabran je 1550. čak za ohridskog  arhiepiskopa. Nije isključeno da su turske vlasti  uspele da ohridskoj  arhiepiskopiji nametnu prvi put za poglavara srpskog vladiku iz Novog Pazara. Krajem 17. i tokom prve polovine 18. veka ističu se dva raška mitropolita, Mojsije Rajović i Arsenije Jovanović Šakabenda, rodom iz Trgovišta  kraj Novog Pazara .Njih dvojica postaće patrijarsi srpske crkve  i obnovitelji Petrove crkve 1728, o čemu svedoči natpis na mermernoj ploči iznad ulaza u hram ,na zapadnoj fasadi. Arsenijev brat je čuveni oberkapetan Siniša Marković Mlatišuma, koji je vladao kragujevačkom  oblašću  i koji je  1735. obnovio manastir Draču, nedaleko od ovog grada. Oni će zajedno povesti veliko mnoštvo naroda  iz Metohije, Kosova  i Raške  u drugoj seobi Srba u Vojvodinu 29.juna 1737.godine. Krajem 18.veka, raška i prizrenska  mitropolija, zbog smanjenog broja vernika, sjedinjuju se u jednu (1786). Njen prvi mitropolit  je Janićije. Raško-prizrenska mitropolija, sa sedištem u Prizrenu, ostala je do danas  zasebna celina unutar srpske crkve.
Prvo  konzervatorsko-restauratorsko istraživanje Petrove crkve  preduzeto je u proleće 1954. godine. Tada je grupa  saradnika za zaštitu  i naučno  proučavanje spomenika kulture NR Srbije, docnije Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, prilikom proučavanja spomeničkih vrednosti  na teritoriji tadašnjeg novopazarskog sreza, utvrdila da u ovoj crkvi postoji srednjovekovni živopis. Posle obijanja debljeg sloja maltera, iz sredine 19.veka, sa jugozapadnog isturenog pilastra, na njegovoj severoistočnoj strani, otkrivena je monumentalna freska sv.Jovana Milistivog. To saznanje podstaklo je prvog direktora pomenutog Zavoda, Milorada Panića-Surepa, velikog radoznalca i inicijatora mnogih izuzetnih podviga i otkrića u zaštiti kulturnog nasleđa, da 1956. organizuje sistematska istraživanja srednjovekovnog živopisa  na svim unutrašnjim  zidnim površinama, kao i arhitektonsko-konzervatorske  radove. Bila je u pitanju  zaštita preostalog  fresko-slikarstva  u jednom od najstarijih hramova u našoj zemlji. Sačuvani srdnjovekovni  živopis u unutrašnjem prostoru  otkriven je iste godine .Tada su izvršene  i manja  arhitektonska  istraživanja u potkupolnom prostoru crkve. Međutim, sonda za istraživanje arhitekture, tačnije rečeno za utvrđivanje načina zidanja priprate  kod mesta gde se ona sastaje sa severnim polukružnim zidom, koju je započeo arh.Jovan Nešković 1957.godine, otkrila je izuzetno bogatstvo zlatnog nalaza. Ovo epohalno otkriće  uslovilo je  da se odmah pristupi sistematskim arheološkim  istrživanjima crkve, u saradnji sa stručnjacima  iz Narodnog muzeja u Beogradu. Tokom radova 1960-1962. utvrđeno je da je Petrova crkva  podignuta  na preistorijskoj nekropoli, tj.na tumulusu većih dimenzija, na brežuljku od nabačene  i nasute zemlje  nad grobovima pokojnika  iz raznih razdoblja preistorije, osobito metalnog doba. Rubovi ove velike humke  bili su oivičeni vencem od većih kamenih blokova, u kojima su nađeni i fragmenti  sudova-urni, za stavljanje pepela  pokojnika. Bogat nalaz iz Petrove crkve  sada se čuva u Narodnom muzeju u Beogradu.On sadrži neprocenjivu riznicu  zlatnih i drugih predmeta, mahom sačinjenih  od počene gline, metala i ćilibara, koji su služili isključivo kao raskošan ukras  vlasnika  i njegovog doma. Cela zbirka  upravo predstavlja  luksuznu  reprezentativnu opremu njenog vlasnika , koja je s njim pokopana, jer se verovalo da sve ono što je pokojniku pripadalo od bogatstva  dok je bio živ treba da ponese i "na onaj svet" Tu najpre ističu  velike zlatne toke, ukrašene  graviranim ornamentima, zlatni ukrasni predmeti, dva zlatna pojasa  od iskucanog zlatnog lima, bogato ukrašena ornamentima, mnoštvo perli od ćilibara, među kojima su mnoge figuralno obrađene. Posebno se izdvajaju grčke vaze takozvanog crnog-figuralnog stila, s likovima  islikanim crnom bojom  na crvenom pozađu. Jedna od ovih grčkih vaza prdstavlja olpe-krčag koji po svom  stilu i dekoraciji pripada grupi grčke keramike  što se sa sugurnošću može datovati u kraj 6.veka pre nove ere. Tako se, zahvanjujući  ovom sudu   (za ulje  ili vino), za ceo nalaz iz  Petrove crkve može prilično pouzdano utvrditi da pripada ovom antičkom vremenu. Treba ukazati da većina predmeta, a posebno grčke vaze, po izrečenom mišljenju  istaknutih  proučavalaca  antičke umetnosti kod nas, koji su ovaj nalaz  ispitivali, vodi stilsko poreklo  sa Apeninskog poluostrva,  tj.da pripada grčkoj umetnosti  koja se negovala  u zapadnom Sredozeklju, a ne u samoj Grčkoj. Ovo gledište ukazuje  da su i tokovi antike, kao i docnije ranohrišćanske  i srednjovekovne  umetnosti, dopirali do oblasti Rasa i preko Jadranskog primorja .

Prilikom otkopavanja episkopske grobnice, uz sam severni zid  dozidanog prostora  sa severne strane, iz kojeg se penje na galeriju  oko podnožja  tambura kupole, pronađeni su delovi  arhijerejskog odejanija: epitrahilj  iz 14/15. veka i omofor  iz 17. veka .Tako da su  mnoge dosad nepoznate vrednosti Petrove crkve otkrivene  zahvaljujući uspešnoj saradnji  službe zaštite  spomenika  kulture  i Narodnog muzeja u Beogradu i Novom Pazaru.


« Poslednja izmena: 17.03.2013. 22:32 Aleksandar »

Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #2 poslato: 06.11.2012. 00:00 »
Đurđevi Stupovi - Hram Svetog Georgija

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Iznad reka Raške i Deževena, na jednom od brda, nalaze se ostaci nekada monumentalnog manastira Đurđevi stupovi, zadužbine Stefana Nemanje iz XII veka. Prvi pomen o ovom manastiru ostavio je Stefan Prvovenčani, koji kaže da je Stefan Nemanja podigao u Rasu crkvu posveđenu Svetom Georgiju u znak zahvalnosti što ga je on izbavio iz tamnice u koju su ga braća zatočila. Crkva je počela da se gradi verovatno 1167, a završena je oko 1170. godine. Manastir je uživao veliki ugled; u Studeničkom tipiku iguman Đurđevih stupova pominje se na prvom mestu među šestoricom igumana koji su učestvovali u izboru stu-deničkogigumana.

Kralj Dragutin, poslednji vladar iz loze Nemanjića, koji je stolovao u Rasu, bio je drugi ktitor ovog manastira. Za njegove vladavine je ulazna kula pretvorena u kapelu. a na jugoistočnoj strani hrama otvoren je novi ulaz. Posle smrti, kralj Dragutin je sahranjen u crkvi, ali je njegova grobnica opljačkana u XVIII veku kada je stradao i sam manastir. Godine 1589. manastirska crkva prekrivena je olovom. Povlačenjem austrijske vojske 1689. godine iz manastira odlaze i kaluđeri, a 1690. iguman Đurđevih stupova nalazi se u Baranji, u Pečuju. turci ruše manastir i materijal odnose u Novi Pazar za gradnju tvrđave. Pećki patrijarh Mojsije 1722. godine to sprečava. Takvo stanje manastira ostalo je kroz ceo XVIII i XIX vek. Crkva je osposobljena za Bogosluženje tek 1925. godine. Manastir Đurđevi stupovi je novo razaranje pretrpeo 1941. godine, kada je porušen južni zid crkve sa delom kupole i južna kula koju je kralj Dragutin pretvorio u kapelu, zatim ostaci cisterne, stara trpezarija i konak na se-verozapadnoj strani Hram je jednobrodna građevina sa tri osnovne celine. Naos i priprata imaju pravougaoni izgled, a oltar se sastoji iz tri dela sa tri apside. Priprata je zasvedena polubočastim svodom. U uglovima naosa su pilastri koji su u gornjim delovima povezani lukovima. Iznad lukova zasnovana je kupola sa pandantifima sa visokim tamburom koja u unutrašnjosti ima elipsastu osnovu, a spolja osmostranu. Uz naos, na bočnim stranama, nalaze se izdužene vestibile. Između naosa i oltarskog prostora postoje tri lučna otvora koja odgovaraju trodelnoj podeli oltarskog prostora. Svaka od te tri celine bila je zasvedena polubočastim svodom, a oltarski prostor, kao i priprata, bio je prekriven dvovodnim krovom.

Od bogatog živopisa crkve Svetog Georgija ostali su samo fragmenti. Crkva je živopisana između 1170. i 1175. godine. Iz tog perioda potiče slikarstvo iz naosa, dok je živopis u priprati nastao u vreme kralja Dragutina. Od tog prvobitnog slikarstva danas su očuvani samo fragmenti: Jevanđelist Luka u severozapadnom pandantifu, zatim oštećena predstava Proroka Danila u kubetu, poprsje Svetih Andronika i Pavla na potrbušju luka koji odvaja pripratu od naosa. U priprati su očuvani fragmenti iz kompozicija vezanih za život Svetog Georgija, patrona hrama. Na istočnom i severoistočnom zidu nalaze se oštećene predstave ktitora: Stefana Nemanje i kralja Dragutina. Natpisi u naosu ispisani su grčkim slovima, a u priprati srpskim pismenima. Unutrašnjost crkve Đurđevih stupova pripada svetu vizantijske umetnosti XII veka, a spoljni izgled blizak je romanskom graditeljstvu.
Đurđevi stupovi generalno su obnovljeni.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Manastir Svetog Đorđa u Rasu spada među najznačajnija sveta mesta u istoriji srpskog naroda. Još u srednjem veku je stekao naziv "Đurđevi Stupovi", po stupovima, kulama (grčki - pirg, latinski - turris) koje su krasile manastirsku crkvu. Manastir je osnovao rodonačelnik dinastije Nemanjića, Stefan Nemanja, u drugoj polovini XII veka.

Prema kazivanju njegovog biografa i sina, potonjeg srpskog kralja Stefana prvovenčanog, Nemanja se za vreme svog zatočeništva u jednoj pećini zavetovao da će izgraditi hram i posvetiti ga sv. Đorđu, kome se tokom života molitvenim rečima više puta usrdno obraćao za pomoć. Pošto je preuzeo vrhovnu vlast u srpskim zemljama (1166), Nemanja je otpočeo gradnju manastira. Crkva je završena 1171. godine, kako svedoči ktitorski zapis na zapadnom portalu hrama. Nešto kasnije, oko 1175. godine, crkva je i oslikana, a manastir je odmah stekao veliki ugled kao prva vladarska zadužbina dinastije Nemanjića.

Iako je Stefan Nemanja još kao oblasni gospodar gradio crkve i manstire (Sv. Nikola, Cv. Bogorodica u Topilo i drugi), manastir Svetog Đorđa u Rasu prdstavlja prekretnicu u vladarskoj ideologiji Nemanjića. Manastir Sv. Đorđa u Rasu, na izuzetnom položaju nedaleko od katedralnog hrama raške episkopije, na starim duhovnim temeljima, zasniva hrišćansku misao o srpskoj državnosti. Misao o potpunom skladu vere i države ugradio je Stefan Nemanja u temeljne vrednosti srpskog društva. Iguman manastira Sv. Đorđa zauzimao je istaknuto mesto u životu crkve. Kao prvi među uglednima učestvovao je u izboru igumana manastira Studenice, a sam manastir je spadao u "kraljevske manstire" u XIII veku. Pod njegovim svodovima sticao je i mali Rastko Nemanjić prva duhovna iskustva.

Osnivačka povelja nije očuvana. Tokom XIII veka manastir je igrao zapaženu ulogu u životu zemlje. Izgrađen je na krunskim posedima dinastije Nemaljića i raspolagao je znatnim vlastelinstvom. Prema opisu imanja iz XVII veka okolna sela Vojniće, Miščiće, Vrbolazi, Vidovo i neka druga spadala su u metoh manastira.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Freska u manastirskoj kapeli

Za vreme svoje vladavine, a zatim do kraja života, o unapređenju manastirske zajednice starao se kralj Dragutin koji je dogradio manastirsku crkvu i oslikao njenu pripratu. Ulaznu kulu manastirskog kompleksa pretvorio je u kapelu i, kako izgleda, namenio joj funkciju grobne crkve. Posle nesrećnog pada sa konja nedaleko od grada Jelača, kralj Dragutin se odrekao prestola u korist svog brata kralja Stefana Milutina. Na čuvenom saboru u Dežavi (1282), pod okriljem manastira Sv. Đorđa, izvršena je primopredaja vlasti u prisustvu najviših predstavnika crkve i vlastele. Taj važan istorijski trenutak, po želji samog kralja Dragutina, ovekovečen je u kapeli manastira Sv. Đorđa u sklopu jedinstvenog ciklusa državnih sabora Srbije. Ideja o državi i najvišoj vlasti u zemlji, o prestolu i veri predaka, umetničkom rukom slikara još jednom je našla svoj izraz kroz prikaz četiri sabora - sabora Stefana Nemanje, sabora kojim je ustoličen kralj Stefan Uroš I, sabora na kome je sam kralj Dragutin preuzeo vlast i najzad, sabora u Deževi. Misao o naslednoj monarhiji i dinastiji utkana je i u ktitorsku kompoziciju prvih Nemanjića (tzv. horizontalno stablo dinastije), na čelu sa Stefanom Nemanjom, Sv. Simeonom. U kapeli je prikazan i kralj Dragutin sa modelom crkve u ruci. Po izričitoj želji ovog vladara, koji je pred smrt primio monaški čin i ime Teoktist, on je iz "sremske zemlje", u kojoj je živeo, prenet u manastir Sv. Đorđa i tu sahranjen (1316). Sećanje na ovog vladara i njegov doprinos procvatu manastira, ostali su u uspomeni potonjih naraštaja. Nazivali su ga ne samo drugim ktitorom, već ponekad i osnivačem manastira.

Turskim osvajanjem Srbije izmenio se svet u kome su Đurđevi Stupovi imali važnu ulogu. Rat i siromaštvo, izbeglištvo i nasilje svodili su život monaške zajednice na preživljavanje, a i to je bilo ugroženo krajem XVII veka. Jedno vreme je manastir zapusteo (1689.), zatim su vatra i ruka nasilnika teško oštetili crkvu i manastirski kompleks, a mnogi stari srpski rukopisi su stradali. Manastir Sv. Đorđa ušao je u XIX vek kao ruševina koju su ratovi još više razarali. Kamen slaven zadužbine ugrađivan je u obližnje tvrđave osvajača.

Učeni evropski putopisci XIX i XX veka, F. KAnic, A.F. Giljferding, G. Mije i drugi, zadivljeni vrednostima ovog spomenika, svojim izveštajima i opisima spasli su deo njegove istorije. U drugoj polovini XX veka počeli su sistematski radovi na istraživanju i delimičnoj obnovi manastirskog kompleksa. međutim pravi smisao zadužbini Stefana Nemanje može da vrati samo duhovna obnova manastira.


Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #3 poslato: 06.11.2012. 01:05 »
Manastir Sopoćani

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Manastir Sopoćani je srpski srednjovekovni manastir raške arhitektonske škole, posvećen Svetoj Trojici, koji se nalazi na izvoru reke Raške. Manastir Sopoćani je nastao najverovatnije između 1260. i 1268. godine kao velelepna zadužbina Kralja Uroša I (najmlađeg sina Kralja Stefana Prvovenčanog i Ane Dondolo, 1242-1276.). Kralj Uroš se oko 1255. godine oženio Jelenom Anžujskom, a poslednje godina života je proveo u manastiru Sopoćani, kao monah Simon. Od nekada većeg sopoćanskog manastirskog kompleksa, koji je sačinjavalo više građevina (trpezarija, konaci i sl.), do danas je očuvana crkva Svete Trojice, a visoki zvonik je dodat početkom 14. veka. Primat svetog mesta manastira Sopoćana je očuvan, jer su u njemu sahranjeni zadužbinar, Kralj Uroš, njegova kraljica majka Ana Dondolo, ktitorov otac Stefan Prvovenčani i Veliki Vojvoda Đorđe, ujak Kralja Uroša, arhiepiskop Joanikije I. Prvi put je manastir Sopoćani stradao brzo posle Kosovske bitke /1389. godine/, da bi bio obnovljen tokom srpske Despotovine, kada su urađene određene promene, posebno na ojačavanju kraljevske zadužbine. Početkom 16. veka je manastir Sopoćani bio bez krova, kada je priprata delimično porušena. Tada su monasi bili primorani da napuste manastir Sopoćane i borave u udaljenom manastiru Crna Reka, kada su poneli kovčeg sa telom Kralja Stefana Prvovenčanog. Manastir Sopoćani je sveobuhvatno obnovljen krajem 16. i početkom 17. veka, kada je brojao stotinu monaha. Zadužbinu Kralja Uroša, velelepni manastir Sopoćane su Turci spalili 1689. godine i skinuli olovni krov. Monasi su posle tog tragičnog događaja bili promorani da napuste manastir Sopoćane, od kada je on potpuno zapusteo. Manastir Sopoćani je obnovljen 1929. godine, nakon više od dva i po veka, tokom kojih je bio u teškom i jadnom stanju. Od 1996. godine je u manastiru Sopoćani muško bratstvo. Manastir Sopoćani je od 1979. godine na UNESCO listi svetske  kulturne baštine, kao "spoj zapadnoevropskih i vizantijskih uticaja".

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Iako spolja izgleda kao trobrodna bazilika, manastir Sopoćani je zapravo jednobrodna građevina, čije su spoljne kapele dodate prilkom proširivanja u 14. veku. Visoka crkva manastira Sopoćani, koju nadvisuje relativno mala kupola, sa velikim zidnim površinama, koje su ukrašene romaničkim kamenim prozorima i lukovima, omogućava svojom veličinom novi izgled grandioznosti, koja je pravi primer kraljevske zadužbine. Crkva Svete Trojice manastira Sopoćana podseća na romaničku arhitekturu. Portali i prozori manastira Sopoćani su izrađeni od kamena. Spoljna otvorena priprata manastira Sopoćani, ispred koje je visok trospratni zvonik, je dozidana u vreme Kralja /kasnije Cara/ Dušana. Pošto je kasnije dozidan, ovaj deo ima samo tragove fresaka.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Ulaskom u unutrašnji deo priprate manastira Sopoćana, vide se veličanstvene scene sopoćanski fresaka, svetljih boja, ukrašene zlatnim listićima. Prostrani prostori jednostavne unutrašnje arhitekture manastira Sopoćana su prekriveni freskama lepih, ozbiljnih i atletski razvijenih figura, koje su snažne i dobro osmišljene. Ovo ukrašavanje je u vrhunskom skladu sa prostorom, ali ne po istom modelu, kao oslikavanje iz tridesetih godina 13. veka, te zahteva posmatranje sa udaljenosti. Na severnom zidu priprate manastira Sopoćani je istorijska kompozicija koja predstavlja smrt Kraljice Majke Ane Dondolo, koja leži na pokrovu okružena sinom, Kraljem Urošem i prinčevima Dragutinom i Milutinom, dok Uroševa žena, Kraljica Jelena, kleči ispred kovčega. Hrist i Devica Marija primaju kraljičinu dušu. Stojeći portreti članova porodice Kralja Uroša, Kralj, Jelena i njihovi sinovi Dragutin i Milutin se vide ponovo na istočnom i južnom zidu manastirske crkve Sopoćana. Ktitorska kompozicija se nalazi na južnom zidu naosa, neposredno pored sarkofaga u kome je sahranjen Kralj Uroš. Ova kompozicija predstavlja Hrista na prestolu, sa Bogorodicom koja vodi Stefana Nemanju, Stefana Prvovenčanog i Kralja Uroša, koji nosi model svoje zadužbine u ruci. Kapele sa strane centralnog broda manastira Sopoćani su posvećene Svetom Stevanu, zaštitniku porodice Nemanjića i Svetom Stefanu Mirotočivom /t.j.Stefanu Nemanji/, osnivaču dinastije. U unutrašnjosti kapele Svetog Stefana Mirotočivog se vide scene iz života Stefana Nemanje i prenos njegovih moštiju iz manastira Hilandar u manastir Studenicu. Južno od vrata koja vode u crkvu manastira Sopoćani su figure Cara Dušana, Jelene i njihovog sina Uroša. U centralnom delu manastira Sopoćani su najstarije freske iz perioda od 1273/4. godine, koje se smatraju vrhuncem ne samo srpskog, već i evropskog fresko slikarstva tog doba. Osećajna jačina i lepota pokreta, jasne boje i zasenčene kompozicije fresaka manatira Sopoćana oživljavaju duh klasične starine, predstavljajući preteču Italijanske Renesanse. Izuzetna slikarska ostvarenja su doprinela da manastir Sopoćani bude 1979. godine uvršten u UNESCO Svetsku kulturnu baštinu zaštićenih spomenika. Mada je oštećenje tokom vremena uticalo na gotovo polovinu dugovečnih fresaka manastira Sopoćani, te je zlatna podloga skoro sasvim nestala, i dalje se možemo diviti izvanrednim fresko-kompozicijama. Ove kompozicije su nesvakidašnje veličine i stoga ih ima samo nekolicina. Najlepša freska manastira Sopoćani je veličanstveno Uspenje Bogorodice, freska kojoj je veoma slična kompozicija Smrti Kraljice Ane Dondolo. Uspenje Presvete Bogorodice, predstava na zapadnom zidu crkve Svete Trojice, na izložbi u Parizu 1961. godine, proglašeno je za najlepšu fresku srednjeg veka. Centralno mesto među freskama manastira Sopoćani zauzima scena Hrista koji u rukama drži dušu Device Marije. U nižim delovima naosa manastira Sopoćani se nalaze visoke figure proroka, koje daju utisak fizičke snage i duhovne jačine. U apsidi se nalazi Poklonjenje Jagnjetu Hristu sa nizom srpskih arhiepiskopa, pridruženim ostalim hrišćanskim svecima. Uobičajeni prikaz osnivača manastira je naslikan na južnom zidu manastira Sopoćani.


Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #4 poslato: 06.11.2012. 01:49 »
Manastir Studenica

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Nedaleko od živopisne klisure Ibra, putem od Kraljeva, preko varošice Ušće, na platou iznad bistre i hladne rečice Studenice, uzdiže se zadužbina Stefana Nemanje (1171-1196.), Studenica.

Posle podignutih hramova: Svetog Nikole i Presvete Bogorodice kod Kuršumlije, Đurđevih Stupova kod Rasa, veliki župan Stefan Nemanja kao svoju najveću i najznačajniju zadužbinu podigao je manastir Studenicu, u periodu od 1183. do 1196. godine. Glavni hram manastirskog kompleksa posvećen je Presvetoj Bogorodici „Dobrotvorki“ (Uspeniju Presvete Bogorodice 28/15. avgusta).

Bogorodičina crkva ima odlike romansko-vizantijske građevine čiji su spoljni zidovi, sem kupole i spoljnje priprate, koju je dozidao kralj Radoslav (1229-1234.) oplaćeni belim radočelskim mermerom, crkva je mestimično ukrašena mermernom plastikom visokih stilskih vrednosti. Po opštoj arhitektonskoj zamisli i njenoj realizaciji, crkva se svrstava u najviši rang spomenika tzv. Raške graditeljske skole.

Stefan Nemanja je proveo dve godine u manastiru Studenici, zatim želeći da izbegne ljudske počasti udaljava se u Svetu Goru (manastir Vatoped) gde zajedno sa svojim najmlađim sinom Svetim Savom, a po odobrenju vizantijskog cara Aleksija Komnena odpočinje obnovu i podizanje manastira Hilandara za potrebe srpskog monaštva i sveštenstva. Po završetku i podizanju manastira Hilandara, Sveti Simeon se upokojio 1200. godine. „Dostigavši meru savršenstva duhovnog primi venac pravde za trudove svoje“, pri poslednjim rečima svojim „Hvala Bogu za sve!“. Ostatak radova oko završetka manastira Studenice poverio je sinu Stefanu Prvovenčanom, a za prvog igumana postavio je monaha Dionisija. 1208. god. Sveti Sava po očevom zaveštanju prenosi mošti (netruležno telo) Svetog Simeona u Studenicu, gde ih po drugi put sahranjuje. Bog ga je proslavio, a Srpska Pravoslavna Crkva ga je kanonizovala kao svetog Simeona Mirotočivog koji se slavi 26/13. februara.

U visokom zvanju arhimandrita Sveti Sava je upravljao Studenicom do 1215. god. Ona je u tom periodu postala crkveni centar Srbije, gde je postavljen budući temelj samostalne srpske Crkve. Ovde je Sveti Sava napisao tipik studenički (pravilnik monaškog življenja u manastiru), čiji je uvodni deo posvetio žitiju ktitora. To je ujedno i prvo samostalno književno delo napisano na srpskom jeziku.

Freske iz 1209. u čijem su nastanku imali udela sva tri Nemanjina sina: Vukan, Stefan i Sava, uzdižu Studenicu među najznačajnije spomenike XIII veka u vizantijskom umetničkom svetu. Njene zidne slike su prvo očuvano delo novog stila XIII veka kojim se menja ranije slikarsko shvatanje i otvara novo poglavlje u istoriji stare srpske i vizantijske umetnosti. Uvođenjem srpskih natpisa i tema u Studenici se zasnivaju blistavi počeci slikarstva sa mnogim autohtonim obeležjima, koje će svoj vrhunac imati u sopoćanskim freskama. Sa studeničkim freskama srpska umetnost se najednom vinula u same vrhove vizantijske civilizacije. Ansambl fresaka Bogorodičine crkve dopunjuju zidne slike iz 1569. čiji umetnički kvaliteti dostojno predstavljaju svoju epohu.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Freska kralja Milutina sa modelom Kraljeve crkve u Studenici.

Kralj Milutin (1282-1321.) najveći donator među srpskim vladarima, podigao je crkvu Sv. Joakima i Ane 1314. Poznatija kao Kraljeva crkva, sagrađena je po obrascu vizantijskog hrama plemenitih i strogih proporcija. Dobro očuvane freske iz 20-tih godina XIV veka po stilskoj prefinjenosti, kolorističkoj harmoniji i brižljivoj umetničkoj obradi gotovo da nemaju premca u našem starom slikarstvu.
Crkva Nikoljača sa freskama iz četvrte decenije XIII veka zajedno sa još deset porušenih ili u temeljima očuvanih hramova, činila je onaj arhitektonski milje studeničkog manastira koji ga izdvajaju izvan svih spskih lavri.

Studenička riznica čuva samo deo svog prvobitnog bogatstva. Prsten Stefana, prvog srpskog kralja, plastanica, povelje i druge relikvije omogućavaju samo delimičan uvid u nekadašnje neprocenjivo blago.

Na osmom kilometru od manastira, usađena u planinu, nalazi se Isposnica Svetog Save. Jedan deo tog puta u stvari je planinska staza koja zahteva sat vremena pešačenja. Nastala je 1175. godine a obnovljena je 1815. godine.
Sa svojim hramovima, trpezarijama, kulama i konacima od vajkada nastanjenim monasima, Studenica je zadržala svoju prvobitnu funkciju ali kao prvorazredni, zakonom zastićeni spomenik, sa nizom crkava u svojoj neposrednoj okolini izuzetan nacionalni spomenik i drevnik svetske kulturne baštine.

Manastir Studenica upisan je u listu svetske kulturne baštine i pod zaštitom je UNESKO-a.



Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #5 poslato: 06.11.2012. 12:31 »
Isposnica Svetog Save

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Isposnica Svetog Save nalazi se na obroncima planine Radočelo. Udaljena je nekih 12 kilometara od manastira Studenica.

Predstavlja ozidani pećinski kompleks u okomitoj stenovitoj litici, do koga se stiže uskim drvenim mostićem priljubljenim uz samu liticu i  jedan je od najzanimljivijih pećinsko-manastirskih kompleksa u Srbiji.

Ako želiš da vidiš najčudnije mesto koje pripada Studenici, ali je van nje, treba da pođeš severno od manastira, kroz predeo zvani Nemanjina kula. Ide se uz brzu žubornu reku Studenicu. Na levoj strani videćeš izvor i kamenolom belog mermera, koji je Nemanja upotrebljavao za zidanje svoje Velike crkve. Malo dalje idući kroz šumu, moći ćeš da svratiš na obalu reke da se napiješ osvežavajuće mineralne vode, koja je veoma lekovita. Posle otprilike jednog sata hoda, pređi reku preko jednog uzanog drvenog mosta i skreni levo, a zatim uzbrdo. Proći ćeš najpre kroz predeo sa neobično malim drvećem, dok ne dodeš do granice svetog zemljišta sa neobično gustom i lepom šumom, gde je drveće pošteđeno sekire i gde bi bilo prokletstvo jesti meso. Tako je pravilo Svetog Save - svako će ti tako reći. Ta šuma i zemlja pripadaju Savinoj kući tišine (isposnici). Idi još jedan sat kroz šumu dok se pred tobom ne ukaže čarobna zelena dolina. Pređeš mali, srebrnasti potočić i - tu si u Donjoj isposnici, odakle moraš da se penješ otprilike još pola sata, dok ne stigneš do Gornje isposnice. U Donjoj isposnici će te dočekati dva do tri monaha iz bratstva Studenice. U njihovoj jednostavnoj kući, pokazaće ti malu kapelu, u kojoj oni strogo, praktikuju molitveno pravilo koje je propisao Sveti Sava. Bratija će te primiti veoma ljubazno, ali će ti samo jedan od njih odgovarati na pitanja. A na pitanja, koja su isuviše lična i svetovna nećeš uopšte dobiti odgovor. Jer, molitvena tišina je njihova atmosfera.

Sada ideš uzbrdo kroz borovu šumu i ubrzo ćeš se naći iznad provalije. Na desnoj strani stoji visoki zid jednostavne stene, kroz koju je prosečen prolaz i na nekim mestima nije širi od pola metra. Na levoj strani, videćeš gotovo vertikalnu padinu, pokrivenu stenama velikim kao i kolibe, pobacane u neredu kao da su ih neki džinovi razbacali u međusobnoj borbi. Na dnu ove fantastične panorame teče Studenica, ne žuboreći već grmeći. Posetioci sa slabim nervima vraćaju se nazad, da bi izbegli nesvesticu i gubitak stabilnosti. Na kraju, dodeš do uzanog polukružnog otvora, i naći ćeš isposnicu Svetoga Save, njegovu kuću tišine. Kao lastino gnezdo prilepljeno za stenu stoji konstrukcija od kamena i hrastovih greda, sada skoro u raspadanju. Ispod zgrade nalazi se bunar sa vrlo malo vode, koja se nosi bolesnicima. Bunar se zove kaca.

Ko je ikada mogao zamisliti da bi kraljevski sin izabrao tako strašnu liticu za svoje prebivalište radije nego dvorski život? Sava je to izabrao za svoje privremeno povlačenje u samoću, dok je bio u Srbiji; isto kao što je upotrebljavao isposnicu u Kareji dok je bio u Svetoj Gori. On je ovo praktikovao ne samo dok je bio monah ili starešina manastira, već i kasnije, kada je bio arhiepiskop. Zanemarivao je svoje telo da bi duh gospodario nad njim. On je svome telu uskraćivao gotovo sve, što mu je prirodno bilo potrebno. Duhovni rezervoar je morao biti obnovljen, a isposnica mu je najbolje služila za obnovu duhovne snage. On je bio suviše dugo i mnogo u narodu, putujući, propovedajući, slušajući, popravljajući, radeći, zidajući, zaista preterano mnogo sa narodom i prirodom. Potreban mu je bio direktan i neuznemiravan dodir sa Bogom, dodir njegovog duha sa Božjim Duhom. Svaki ljubavnik voli samoću. Savina ljubav za Hrista terala ga je u samoću. I šta je sve on radio u svojoj usamljenosti, samo je Bogu poznato. Pretpostavljamo da je tu postupao isto kao i u svojoj prvoj isposnici u Kareji. Drugim rečima, on je nastojao da zameni svoj život i misli Hristovim, sledujući reči apostola: "Ja ne živim, već Hristos živi u meni" (Gal 2, 20). Živeti u Hristu, misliti kao Hristos, imati ljubav Hristovu, činiti volju Hrista Boga, to znači biti kao Hristos u svakom pogledu. Ovo je bio cilj podviga svih pustinjskih otaca na Istoku. Nema sumnje da je to bio i Savin cilj u njegovom mestu tišine.

   Teško je pretpostaviti da se Sava povlačio u isposnicu svakog posta, kao što su činili veliki isposnici u pustinji, već je svakako išao prema prilikama. U Srbiji nije on mogao biti običan pustinjak. Bog ga je poslao da radi u narodu i za narod. U njemu su se sretali Istok i Zapad u punoj harmoniji. Bio je naklonjen dubokom razmišljanju kao istočnjak, a energičan u akciji kao zapadnjak. Obe ove osobine ili talente je on razvijao do savršenstva. U suštini, međutim, tu je ležala velika duhovna snaga, upotrebljena jednom za jedan, a drugi put za drugi cilj.

   Posle izvesnog vremena provedenog u isposnici, Sava se, preporođen kao i obično, vraćao u Studenicu, da obraduje i učvrsti celokupno bratstvo svojim prisustvom. Tada je ponovo polazio na svoja uobičajena putovanja po celoj zemlji, da kao i ranije propoveda, uči, zida i radi među Srbima.

« Poslednja izmena: 06.11.2012. 12:58 Aleksandar »

Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #6 poslato: 06.11.2012. 14:25 »
Žiča - Vaznesenje Gospodnje (Svetog Spasa)

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Ovo duhovno središte Srbske crkve osnovao je Srbski kralj Stefan Prvovenčani početkom XIII veka. Prema svedočanstvima biografa Domentijana i Teodosija, podizanje manastira Žiče počelo je posle povratka svetog Save (1208. godine) iz Svete Gore. Izgradnja novog središta Srbskog Arhiepiskopa, zbog političkih i drugih prilika, trajala je dosta dugo. Radovi su uorzani posle 1219. godine, kada je dobijena samostalnost Srbske crkve, i Žiča postaje prvo sedište Srbske arhiepiskopije. Manastir je sa svim potrebnim objektima bio završen 1230. godine, kada je na zapadnoj strani podignuta prostrana spoljna priprata sa kulom.

Manastir Žiča je u svom viševekovnom postojanju doživeo sudbinu kao i brojni spomenici Srbskog nasleđa. Tome je u velikoj meri doprineo i glavni put koji je vezivao severni i južni kraj Balkanskog poluostrva. Žiča je rušena i obnavljana, a svaka obnova menjala joj je izgled. Prve znane obnove i dorade bile su krajem XIII i tokom prvih decenija XIV veka. Zbog turske najezde 1500. godine, iguman žički Teofilo morao je, sa bratijom, da napusti manastir Žiču i pređe u Srem, u manastir Šišatovac. U turskom popisu iz 1560. godine u Žiči se pominju dva kaluđera. Na manastirskim ruševinama, smederevski mitropolit Zaharije je 1562. godine podigao đelije, o čemu svedoči zapis na kamenoj ploči. I kasnije, tokom XVI i XVII veka, u turskim defterima pominje se manastir Žiča „kod sela Kruševca". Godine 1730. je na crkvu stavljen novi krov. U vreme Prvog Srbskog ustanka Karađorđe je podigao konak koji je stradao. Velika obnova manastira Žiče počela je 1855. godine. Sredinom XIX veka, 1859. godine. u manastiru je bila 41 bogoslužbena knjiga, među kojima i „jedan stari služebnik rukopisni". Crkva Svetog Spasa je današnji izgled dobila posle detaljne restauracije u periodu od 1925. do 1936. godine. Prilikom ove obnove vrađena je spolja prvobitna crvena boja. Za vreme Drugog svetskog rata Žiča je stradala od nemačkog bombardovanja, pri čemu su porušeni istočni deo severnog paraklisa sa kubetom, svod između ovog prostora i pevnice i severni zid zapadnog dela hrama. Porušeni delovi obnovljeni su 1953. godine. Crkva manastira Žiče dosta je stradala i u zemljotresu 1990. godine.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Crkva manastira Žiče pripada raškoj graditeljskoj školi. Osnovu hrama čini prostrani brod sa širokom apsidom na istočnoj strani. Pevnički prostor, koji u osnovi ima izgled poprečnog broda, daje osnovi hrama izgled slobodnog krsta. Na središnjem delu je kupola. Crkva Svetog Spasa je vremenom pretrpela izvesne izmene: proskomidija i đakonik su prošireni. a bočne kapele uz staru pripratu naknadno su prizidane. Priprata je takođe kasnije prizidana. Visoka kula-zvonik zidana je u isto vreme kada i spoljna priprata. Crkva je zidana kamenom i opekom. Po svojoj arhitektonskoj složenosti, crkva manastira Žiče se odlikuje različitim umetničkim shvatanjima, a najviše je prožeta duhom vizantijskog graditeljstva.

U hramu manastira Žiče postoje tri slikarske celine. Najranije freske u Spasovom hramu urađene su neposredno posle Savinog povratka iz Nikeje i dobijanja samostalnosti Srbske crkve 1219. godine. Taj stari živopis delom je sačuvan samo u pevničkim prostorima. Ovo slikarstvo po svojim odlikama blisko je živopisu Bogorodičinog hrama manastira Studenice. Krajem XIII veka Žiča je zapaljena i potom zapustela. Na njenoj obnovi rađeno je u vreme arhiepiskopa Jevstatija II (1292-1309) i Nikodima (1317-1337), kada je živopisana trpezarija, crkva prekrivena olovom, podignuta kula i još mnogo toga obnovljeno i izgrađeno.

Novi živopis u hramu manastira Žiče urađen je u vreme Srbskog kralja Milutina (1282-1321), ali je kasnije dosta stradao. Fragmenti ovog slikarstva sačuvani su na istočnom zidu prolaza ispod kule, gde su i kompozicije ktitora, kralja Stefana Prvovenčanog i kralja Radoslava. Iz ovog vremena potiču i freske u priprati, naosu i bočnim kapelama.

Mala crkva. Ova crkvica koja je posveđena svetim ratnicima Teodoru Tironu i Teodoru Stratilatu, kao svoje zaštitnike ima i apostole svetog Petra i Pavla, nalazi se istočno od glavnog manastirskog hrama. Crkva je skromnih dimenzija i podignuta je kada i glavna crkva. Osnova je jednobrodna, sa apsidom na istočnoj strani i polubočastim svodom. Crkva je živopisana polovinom XIV veka.

Pri manastiru Žiči veđ nekoliko decenija uspešno deluje ikonopisačka škola. Brojne ikone, koje su ikonopisale darovite monahinje ovog manastira, nalaze se u brojnim Pravoslavnim hramovima u zemlji. Crkva Manastira Žiče stradala je u zemljotresu 1937 godine. Hram Hrista Spasa generalno je restaurisan 1990/91. godine i tom prilikom vrađen mu je prvobitni izgled.


Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #7 poslato: 06.11.2012. 15:15 »
Manastir Ravanica

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Ceo Manastirski kompleks

Podizanje vladarske zadužbine u srednjem veku bio je državni poduhvat. Zato je odluku o podizanju glavne Lazareve zadužbine, u kojoj će biti i njegova grobnica, po jednom rodoslovu, doneo srpski Državni sabor 1375. godine, kada je Jefrem izabran za patrijarha srpskog. Kod izbora lokacije za nov manastir, uvek se vodilo računa da mesto ima zdrav vazduh, dobru vodu i lepu prirodu koja sama pobuđuje čoveka na divljenje Tvorcu. Pogodno mesto nađeno je ispod Kučajnskih planina, između brda Vrsolja i Glavnice, u dolini reke Ravanice, po kojoj je i nazvan. Odmah je započeto zidanje glavne manastirske crkve, konaka, trpezarije i ostalih objekata, a čitav kompleks je opasan jakim bedemima sa sedam kula. Radovima rukovodi u narodnim pesmama opevani Rade Neimar. Kule su, možda kasnije, dobile imena: Miloševa, Jug-Bogdanova, Braće Jugović i sl. Na glavnoj, tzv. Lazarevoj kuli, ugrađen je natpis od cigala: "Lazar, ktitor ovog svetog mesta", a jedan drugi natpis "Gospode, zavoleh lepotu Tvoga doma" ukazuje da je u njoj, možda, bila dvorska kapela u kojoj se služilo za kneževu porodicu. Još uvek je u apsidi sačuvan živopis. Neku godinu kasnije, manastirskoj crkvi je sa zapadne strane dozidana priprata. Knez Lazar izdaje povelju svojoj zadužbini sačuvanu samo u dva prepisa iz kasnijeg vremena sa različitim datovanjem - 1375/6 i 1380/1. u kojoj objašnjava motive izgradnje - podražavanje ranijih pobožnih careva na čiji je presto Božjom voljom postavljen i u znak zahvalnosti Bogu za mnoge darove koje je od Njega primio. Po osnovu ktitorskih prava propisao je tipik po "pravilu svetih otaca" za opštežiteljni manastir, postavivši za igumana Arsenija "čoveka dobrodeteljna i razumna".

Izdržavanje srpskih manastira i monaha obezbeđivano je od zemljišnog fonda, pri čemu nije bilo važno da se imanja nalaze u neposrednoj blizini. Za izdržavanje svoje zadužbine Lazar darova "obilne prihode i sela, vinograde i voćnjake nasadi i druge kupi". Bio je izuzetno darežljiv darujući 146 sela, 2 zaseoka i 3 crkve-metoha, zatim prihod od novobrdske carine, nekoliko panađura, skelarine i bira. Najveći kompleks, od 62 sela, nalazi se u okolini Ravanice, i zahvata prostor oko Crnice i Morave sve do Bagrdana. Ostali posedi su se nalazili širom srpske države: u Braničevu, Peku, Zviždu, Stigu, u slivu Velike i Južne Morave, Mačvi, Bitvi itd. Da bi imanja bila grupisana, Lazar je otkupljivao ili vlasnicima davao u zamenu druga imanja: "I sve što priložih, ne uzeh ničiju baštinu niti silom oteh, nego otkupih ili zamenih, kako je ko želeo", naglašava Lazar u pomenutoj povelji.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 - U burnim vremenima XIV-XV veka Ravanica je teško stradala, paljena i rušena. Jedva osam godina posle izgradnje, čestiti knez gine na Kosovu, a Srbija postaje meta stalnih turskih upada. Pustošena je i paljena već 1398. o zatim i 1427. i 1436. godine itd. No sama crkva nije skrnavljena. Letopisac arhimandrit Georgije piše da su Turci posle propasti Srbije, razorili Ravanicu i odneli svo zlato i srebro koje su u njoj našli. U turskom popisu iz 1467. godine, manastir se pominje kao živ, ima bratstvo i poseduje imanja i služi kao timar tj. imanje sa vojničkim obavezama i prihodom od 4.000 akči. Jednu deceniju kasnije, turski katastarski popisi povećali su prihode na 6.000 akči. Početkom XVI veka (1516) timar manastira Ravanice čini samo jedno nenaseljeno obradivo polje bez radne snage, sa prihodom od svega 1.716 akči. Ostalo manastirsko imanje pretvoreno je u poseban vakuf koji je donosio prihod od 11.000 akči. Manastirsko bratstvo činili su iguman, 7 jeromonaha, 5 jerođakona i 13 monaha. Manastir se i dalje dobro držao, jer polovinom XVI veka smederevski defter navodi da u manastiru živi 32 monaha, iako prihod iznosi svega 1.095 akči. Popis iz vremena sultana Murata III (1574-1595) daje detaljan opis pokretnog i nepokretnog imanja. Manastir je tada izgubio svoje vojničke obaveze i priključen je timaru nekog spahije sa prihodom od 3.000 akči. U drugoj polovini XVI veka manastir su posetili putnici Pigafeta i Ungnad, ostavivši podatak o tome. U XVII veku manastir se izdržavao zahvaljujući pomoći koju je redovno dobijao od vlaških vojvoda i ruskih careva. Godine 1672. popravljene su kelije pod kulom kneza Lazara.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Crkva je posvećena Vaznesenju Gospodnjem i ograđena je čvrstim odbrambenim zidom sa sedam kula.

Teško vreme za Ravanicu, nailazi tokom Bečkog rata, od 1687. do Seobe Srba 1690. godine. Manastir je tada paljen i rušen, neki monasi "tomljenije mača priješe" a ostali se pridružuju patrijarhu Arseniju III Čarnojeviću, noseći kneževe mošti i najnužniji inventar. Za 40 dana tegobnog pešačenja stigoše u "srpsko selo" Sent-Andreju, gde blizu obale Dunava, podigoše malu crkvu od drveta i u nju položiše mošti Svetog kneza. Jeromonah Mihailo piše 1695. godine da su u "velikoj teskobi i izgnanstvu od bezbožnih i bogomrskih Agarena. Svojih domova, i manastira i svakog dobra lišeni, a ovde nikakvo dobro ne nađosmo. I boravimo ovde 4 godine, po zlu dobra čekajući, i ne dočekasmo, a od sada - jedinom je Bogu znano. Jao, rodu hrišćanskom!"

Godine 1697. ravanički monasi nađoše u Fruškoj Gori zapusteli manastir Vrdnik, "koji obnovismo i pokrismo i kelije podigosmo ... kako mogosmo, sve od drveta, malo šta od zida i zemlje, a ostalo pleterom i blatom". Manastirsku crkvu posvetiše Vaznesenju Hristovom (pre toga svetom Jovanu Krstitelju), u spomen na staru Ravanicu, i u nju smestiše kneževe mošti. Od tada se i manastir Vrdnik naziva Ravanica. Da bi se razlikovale dve Ravanice, dobiše epitete - jedna Moravska, druga Sremska. Mošti su u ovom manastiru počivale sve do 1941. godine kada su prenete u beogradsku Sabornu crkvu.

Sklapanjem Požarevačkog mira (1718) severna Srbija je pripala Austriji, pa i Ravanica. Od izbeglih monaha ostao je u životu samo jeromonah Stefan, daskal (učitelj) koji se vraća i beleži: "Nađoh manastir Ravanicu pustu i sasvim porušenu, priprata crkvena do temelja razrušena, u šumu obrasla, da se ni vrata ne poznavahu", a po samoj crkvi "porastila velika drevesa". U takvim je uslovima proveo zimu, a od proleći "dozva majstore i poče crkvu obnavljati preko leta, a u jesen je pokri". Treće i četvrte godine "podigosmo pripratu, i kelije koliko šta mogosmo obnovismo, pomoću Božjom i milostivih hrišćana". Zbog nesebičanog rad na obnovi manastira, urađen je portret daskala Stefana u priprati, severno od ulaza.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Ravanički kaluđeri održavaju vezu sa sremskom Ravanicom i njenim bratstvom, pa kada je došlo do druge seobe Srba pod patrijarhom Arsenijem IV Jovanovićem, monasi kupe vrednosti iz svog manastira i odlaze svojoj braći u Srem. Prilikom vizitacije manastira 1753. godine, posebno su popisane stvari iz stare Ravanice.

U ratovima krajem XVIII veka, Ravanica igra vidnu ulogu, najviše zahvaljujući igumanu Vikentiju, čiji sinovac Stojko vodi sopstvenu hajdučku družinu. U ratu zvanom "Kočina Krajina", Ravanica je sedište Kočinog brata, koji odakle gospodari Resavom, rukovodi borbom, prikuplja dobrovoljce, hranu i municiju. Za osvetu, Turci 9. aprila 1788. godine, jakim snagama osvajaju i pljačkaju Ravanicu a kelije pale. Te su godine česti bojevi oko Ravanice. Tako je 26. juna poginuo Stojko, što je igumana bacilo u veliku žalost. Ovde je Marjan Jovanović sa odredom frajkora razbio Turke. Iz boja u boj, a manastir je stradao. Tek 1794. godine beogradski vezir Mustafa-paša izdaje buruntiju da se crkva popravi i ćelije ozidaju. Opravka je svakako bila mala, jer podaci svedoče da je manastir obnavljan i u vreme Karađorđevo, za vreme Prvog srpskog ustanka, i kasnije u vreme kneza Miloša. Knez Aleksandar Karađorđević obnavlja ga 1844. g. o državnom trošku i pokriva limom. Stradao je u oba svetska rata, a 1943. godine, Nemci streljaju igumana Makarija i uništavaju svu pokretnu imovinu. Same zgrade nisu pretrpele neku veću štetu, pa se manastir brzo obnavljao. Najozbiljniji i najobimniji konzervatorsko-restauratorski radovi započeti su 1956. godine, kada je skinut pleh i ponovo stavljeno olovo. Takođe je skinut malter sa spoljnih fasada, iz prošlog veka, tako da je dekoracija fasade došla do izražaja.

- Manastirska crkva posvećena Vaznesenju Hristovom (Spasovdan) zidana je u tzv. Moravskom stilu srpske srednjovekovne arhiteksture sa 5 kupola. Ravanica nije dobila blještavu fasadu od mermera, poput Studenice, Banjske ili Dečana. Njeni neimari zidaju od kamena i cigle.

Iako dimenzijama mala, zahvaljujući skladnim proporcijama i zidovima izvedenim od naizmeničnih redova tesanog kamena i cigle, sa skladnim ispustima i udubljenjima na fasadi, crkva je najbolji reprezent tzv. Moravske stilske grupe. Svi prozori su dvodelni i imaju oblik bifore. Ukrašeni su bogatom plastičnom dekoracijom sa ornamentikima u formi cvetova, isprepletenih stabala, grifona i slično. Jedina trifora nalazi se na zapadnom zidu crkve, a iznad nje je jedina rozeta. Vizuelni efekat pojačava niz malih dekorativnih šupljih krstova od pečene gline, poređanih oko prozorskih arkada i rozete. Polja između lukova pokrivena su dekoracijom u obliku šahovskih polja načinjenom od crvene cigle i sivog kamena. Pod je od belog mermera. Sadašnji ikonostas potiče iz 1833. godine. Knez Lazar je posle pogibije sahranjen u crkvi Svetog Spasa u Prištini, a 1391. godine prenet je u svoju zadužbinu i položen u kivot postavljen ispod ktitorske kompozicije u crkvi. Godine 1989. godine, u okviru proslave 600-te godišnjice Kosovskog boja, kivot sa moštima svetog kneza Lazara postavljen je ispred ikonostasa.

Prvobitni živopis, za razliku od onog u drugim srednjevekovnim manastirima, nije sav urađen u fresko tehnici. Najvećim je delom slabo očuvan, što je razumljivo obzirom na burnu istoriju. Značajna je ktitorska kompozicija na kojoj su prikazani knez Lazar i kneginja Milica sa sinovima Stefanom i Vukom. U pevničkim apsidama predstavljeni su sveti ratnici, a iznad njih scene iz Hristovog života, među kojima se posebno ističe Ulazak u Jerusalim. U tamburu centralnog kubeta predstavljeni su svih 16 starozavetnih proroka. Stubovi u crkvi oslikani su medaljonima sa likovima svetitelja. Slikana ornamentika na kolonetama stubova, u vencu tambura kupole i drugde, živopisna je i bogata, a čine je uglavnom geometrijski i biljni prepleti. Zograf Ravanice uživa u živopisnosti i kontrastima boja (zeleno i crveno, crno i žuto, žuto i plavo).

PRIPRATA dozidana sa zapada potiče iz XVIII veka, iz vremena obnove daskala Stefana. U jugoistočnom uglu je grob prepodobnog Romila Ravaničkog, podvižnika iz grupe Sinajita koji su u Srbiju došli u vreme Lazarevo. Freske u priprati rad su zografa iz Makedonije.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Konak u Ravanici

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 Od srednjevekovih objekata nije ništa sačuvano. Stari konak podignut je 1849-1850, na temeljima Lazareve trpezarije zahvaljujući ruskoj pomoći. Novi konak sa trpezarijom, podignut je 1992-1993, zahvaljujući pomoći Resavske banke, Skupštine Opštine Ćuprija i drugih.

Južno od crkve je grob Cincar Janka Popovića, rodom iz Ohrida, koji je u Srbiju došao 1800. godine, učestvovao u Prvom ustanku i postao vojvoda. Putujući 1833. godine iz Šapca za Aleksinačku banju, umro je u Ćupriji i ovde sahranjen.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
 - Ravanica je postojala kao muški opštežiteljni manastir sve do 1946. godine. Tada je pretvorena u ženski manastir, i u njega se uselila igumanija Efimija sa 25 sestara. Sestrinstvo drži najstrožiji manastirski tipik.

Među srpskim srednjevekovnim manastirima Ravanica kod Srba zauzima posebno mesto. Ona je obeležila pomeranje srpske kulture, zajedno sa narodom, na sever, ne prekidajući veze sa starim, matičnim područjem. Za nju su vezani slavni likovi srpske istorije: čestiti knez Lazar, kneginja Milica, stari Jug Bogdan i devet Jugovića, Rade neimar i Miloš Obilić. Mučenička smrt Lazareva za krst časni i slobodu zlatnu, načinila je Ravanicu stožerom srpskog okupljanja i trajanja u dugim vekovima robovanja. Lazarev zavet zemaljsko je za malena carstvo, a nebesko uvek i do veka, vekovima je pred srpskim očima.

Smisao Ravanice jeste - knez Lazar. Svakog Vidovdana, Srbi treba da hodočaste dva mesta: Gazi Mestan - da se poklone div junacima, i u Ravanicu - da se poklone čestitome knezu.


Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #8 poslato: 06.11.2012. 15:43 »
Manasija (Resava) - Sveta Trojica

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Dok je obnavljao i ukrašavao Beograd, despot Stefan je razmišljao da podigne crkvu u kojoj bi bila njegova grobnica. U tom cilju, po pisanju Konstantina Filosofa: "obilažaše gore i polja i pustinje, tražeći mesto gde bi mogao podići željenu obitelj, stan za ćutanje. Našavši najprikladnije i najbolje mesto, gde je trebao biti dom (tj. Dom Božji = Crkva), i pomolivši se pristupi delu i položi osnov u ime Svete Trojice svedržavnog Božanstva". Mesto se nalazilo na zaravni desne obale reke Resave u klisuri između brda Maćehe i Pastorka. Glavna zadužbina despotova prozvana je Resava po istoimenoj reci uz koju je podignuta. Kasnije se javlja ime Manasija, po nadimku despotovom, koga su zbog blagoglagoljivosti zvali "vtori Manasija", dok se u narodu i danas čuje "Namasija". Temelji su udareni s jeseni 1406. godine, a radilo se "sa svakom žurbom i najlepšim stvarima i mnogočasnim najveštijim radnicima, najiskusnijim živopiscima, ako ih je gde bilo, i mnogim zlatnim i cvetnim šarama ukrasi je. Jer šiljaše čak na ostrva i svuda".

Uporedo sa grandioznom manastirskom crkvom, zidani su velika trpezarija, konaci i ostale pomoćne zgrade i odbrambeni zidovi. Zbog veličine objekta i teških prilika u zemlji, radovi su trajali, s manjim prekidima sve do 1418. godine, "i tako mnogim i neiskazanim troškom svrši se i ukrasi dom i grad okolo, izvanredni stanovi za opštežiće. A sabra od svuda predumišljene, dostočudne inoke i nastani tu". Osnivačka povelja nije sačuvana, ali žitije pruža osnovne podatke o darovima. Tako Konstantin Filosof kaže: "dade i priloži sela i vinograde, a još i po svim svojim krajevima potpisavši dade slobodu. Riznice ovde iz dana u dan polagaše". Darovao je i potreban bogoslužbeni inventar: "dade i dragocene ikone ukrašene biserjem i zlatom, snabdevši svakim knjigama za služenje, priloži službene odežde i crkvene sasude dovoljno sa velikim biserjem i zlatom ukrašene, toliko mnogo da prevazilazi i izabrane velike lavre Svete Gore". Osvećenje je izvršio sam patrijarh srpski Kiril "sa svim saborom srpskih prvosveštenika, igumana i uz to i sviju blagorodnih", na dan Silaska Svetoga Duha na apostole (Trojičin dan). U manastirskoj crkvi "načini sebi grobnicu, gde se malo posle položi". O zadužbini je brinuo do kraja svoga života.

Despot umire iznenada 1427. godine, a Srbija postaje meta čestih turskih pljačkaških upada. Turci su prvi put osvojili Manasiju 1439. godine, a kada je Srbija obnovljena Segedinskim mirom 1444. godine, napustili su manastir. Zapisi beleže da je 1456. manastir paljen, a 1458. godine "primi baša (tj. Mahmud paša Anđelović) grad Resavu, maja 10, u sredu, a sutra Vaznesenje Gospodnje beše". Jako manastirsko utvrđenje Turci su iskoristili da u njega smeste svoju posadu, čiji su zapovednici dobili timare i čitluke po braničevskom subašiluku. Ovde nalazimo i jednu zanimljivost: 1467. godine, dvojica monaha dobili su jedan timar koji je donosio godišnji prihod od 2.785 akči, uz obavezu da vrše vojnu službu u manastirskoj tvrđavi. Sveštenik Nikon dobio je timar koji čine sela Gornja Sena od 22 kuće i Donja Crvena Stena od 7 kuća, s tim da daje dva člana posade za službu u tvrđavi. U istom braničevskom tefteru, Manasija (manastir Svetoduhna), pridodat je istom svešteniku sa napomenom "oni su sveštenici oprošteni i oslobođeni od davanja". Ukupan prihod od manastira iznosio je svega 600 akči. Godine 1476, Turci su skinuli i odneli velika manastirska zvona.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Popis izvršen 1516. godine pokazuje da u manastiru žive imam i hatib, što upućuje na zaključak da u Manasiji postoji islamska bogomolja. To potvrđuje i izveštaj egzarha beogradskog mitropolita Maksima Ratkovića iz 1733. godine, jer pominje "minare tursko". U prošlom veku bilo je ljudi koji su pamtili kada je u manastirskoj tvrđavi živeo "dizdar s Turcima i bulama". Tokom Bečkog rata od 1689. do 1690. godine, Manasiju su kratko vreme držale austrijske trupe. Požarevačkim mirom 1718. Austrija je okupirala ovaj deo Srbije, i u manastir smestila svoju posadu, koja je iskoristila manastirsku pripratu za barutanu i tu uskladištila velike količine eksploziva. Nesrećnim slučajem došlo je do eksplozije koja je razorila pripratu. Naredba austrijskih vlasti iz 1719. godine zabranjivala je Srbima da popravljaju svoje crkve, pa je odbijena molba da se popravi i krov manastirske crkve. Tih godina austrijske okupacije, jedina dozvoljena vera bila je rimokatolička dok je pravoslavlje bilo samo "trpljena vera". Godine 1725. "načeše mirjani obnavljati Manasiju". To je zbog raznih smetnji išlo dosta teško, pa je priprata obnovljena tek deceniju kasnije, o čemu svedoči natpis postavljen visoko iznad zapadnih vrata: "Obnovi se v ljeto 1735. Oktomvrija 2, pri arhijereju Vićentiju Jovanoviću. Ktitori priprate sije biša gospoda Joan i Janićije Konstandinovići". Kada su 1739. godine otišli Austrijanci, ponovo se vratila turska posada u manastir, a dizdar (zapovednik) manastirske tvrđave pominje se 1800. godine. Posada je ostala u manastiru sve do Prvog srpskog ustanka kada je manastir oslobođen. Turci su u odlasku uništili sve što su mogli, pa iguman Joanikije nije imao gde da se smesti, te je prvo podigao kolibu sebi za stanovanje. Već za vreme ustaničkih borbi vršene su opravke - 1806. godine "pri vladeniju Kara Georgija Petroviča", kada je crkva očišćena od stajskog đubreta i pokrivena ćeramidom; i 1810. godine "pri blagovernago i verhovnago gospodara Georgija, predvoditelja naroda serpskago". U oba slučaja iguman je bio Joanikije a resavski knez Milija Zdravković. Drugi zapis načinio je majstor koji je izvodio obnovu, potpisavši se kao "majstor Živadin". Obe su obnove bile na nivou skromnih opravki, izvedene skromnim sredstvima i u teškim vremenima. Opšte prilike u zemlji nisu dozvoljavale opsežne i dugotrajne radove. U manastiru se kratko vreme utvrdio Milošev oponent Pavle Cukić sa svojim odredom, dok ga Vujica Vulićević nije prisilio na predaju. Knez Miloš pristupa obnovi crkava sa više truda i pažnje, i u tom cilju šalje 1839. godine komisiju da pregleda crkve i manastire i sačini predlog za opravke. Po njihovom izveštaju: "manastir je u rđavom stanju i za ljude opasan", jer sa svoda pada kamenje ugrožavajući ljude i monahe. Uz sve to krov prokišnjava, a manastir je osiromašen i prezadužen ostavši bez mnogih svojih imanja i prihoda. Godine 1844. knez Aleksandar Karađorđević i Popečiteljstvo prosveščenija (tj. Ministarstvo prosvete) šalju komisiju da pregleda manastire Manasiju, Ravanicu i Rakovicu. Komisija predlaže da se na crkvi dotrajalo i nedostajuće kamenje ponovo postavi i omalteriše kako spolja tako i u unutrašnjosti, ali "u stari moleraj da se ne dira" ostavljajući "veće ukrašenije cerkvi za sgodnije vreme". Radovi izvedeni iste godine stajali su državnu kasu 16.314 srebrnih forinti. Zbog nedostatka novca nije uspeo pokušaj obnove trpezarije, koji je za 10.256 srebrnih forinti, samo za rad bez materijala, ponudio 1856. godine preduzimač Jovan Kriger iz Beograda. Tek septembra 1956. godine započeti su ozbiljni konzervatorsko-restauratorski radovi.

Pored duhovnog, Manasija je u istoriji imala i neprocenjiv kulturni značaj, zahvaljujući širokoj kulturi despota Stefana i njegovoj sposobnosti da izabere prave ljude za određene poslove. Dolaskom u Srbiju Konstantina Kostenjskog zv. Filosof, započela je intenzivna književna i prepisivačka delatnost. Konstantin je svojim delom Sakazanije o pismeneh postavio temelje gramatike i izveo pravopisnu reformu, koja je služila kao uzor. Vekovima su prepisivane knjige "ot starih prevodnika resavskih ne imuščago ničtože poroka". Cilj reforme bio je da se stvori jedinstveno pravilo pisanja kao i da se isprave knjige i uklone razlike nastale usled lošeg prevođenja i pogrešnog prepisivanja. Prepisivačka i književna delatnost u Manasiji poznata pod imenom "Resavska škola" značajna je u srpskoj književnosti sve do XVIII veka. Njene su rezultate koristili kako u Srbiji, Staroj Srbiji (Makedoniji), zapadnoj Bugarskoj, tako na Svetoj Gori i u Rusiji.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Manastirska crkva odmah po izgradnji dobila živopis koji spada u remek dela srpskog srednjevekovnog slikarstva. Srednjevekovni letopisac u doprinos Srba svetskoj kulturnoj baštini ubraja i "resavsko pisanije" tj. živopis urađen na oko 2.000 m2. Vreme je mnogo toga uništilo, ali je ostalo oko 500 m2 dobro sačuvanog i oko 140 m2 izbledelog živopisa. Njegova lepota i danas, pet vekova kasnije, uzbuđuje vernike i sve posetioce, pred koje izranja raskoš boja: karmin, cinober, azurno-plavo, plavo-zeleno, plavo-sivo. Umetnik slikajući biblijske scene, slika svoje vreme i savremenike. Tako su mu u likovnom prikazu priča iz Jevanđelja O ubogom Lazaru (Lk 16,19-31) i Svadbi carevog sina (Mt 22,1-14) kao uzor poslužili ljudi iz onovremenog visokog društva. Tu je prikazana srpska vlastela u skupocenim odelima i purpurnim ogrtačima sa zlatnim trakama i zlatnim ukrasima, zlatno i srebrno posuđe na stolovima, pehari, kondiri, zdele sa pečenim mesom, voćem, maslinma i sl. U najnižim zonama obe pevnice prikazani su Sveti ratnici. Iako su naslikani u natprirodnim dimenzijama, oni ukazuju na izgled onovremene despotove pratnje. To su predstave vitezova sa oklopima, štitovima, mačevima, kopljima, strelama. Sve prikazane ličnosti obučene su u bogato ukrašene odežde, čak i askete i velikoshimnici. Značajna Ktitorska kompozicija predstavljena je na zapadnom zidu crkve, levo od ulaza, na površini oko 8,5 m2. Despot Stefan je prikazan kao visok i mršav čovek, crvenkasto-žute kose i tankih povijenih obrva, izuzetno dostojanstven izgleda. Na glavi ima zlatnu krunu, i odeven je u crveni gornji ogrtač, sa zlatnim krugovima i dvoglavim orlovima. U desnoj ruci drži vladarski žezal - skiptar sa krstom, a u levoj model svoje zadužbine koju prinosi Svetoj Trojici. Na istom zidu desno od ulaza predstavljen je jedan velikoshimnik koji drži svitak sa tekstom: "Bratije i otci, ašče hoščete spasti se - ljubite drug druga". U gornjoj zoni južne pevnice ilustrovane su evanđelska scena Dvanaestogodišnji Isus uči u hramu (Lk 2,41-52) kao i Hristove priče O Mitaru i fariseju (Lk 18,10-14) i O Bludnom sinu (Lk 15,11-32). U pandatifima kupole prikazani su Sv. Evanđelisti a u kupoli dvasdeset četiri figure starozavetnih proroka i patrijaraha. U oltaru su predstavljene uobičajene scene Pričešće apostola i Sveta arhijerejska liturgija (Poklonjenje Agnecu).

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Ceo manastirski kompleks opasan je snažnim odbrambenim zidom sa 11 petospratnih kula: 8 pravougaonih, 2 šestougaone, i 1 kvadratna tzv. Despotova kula, predviđena za dugotrajnu i samostalnu odbranu. Severoistočno se nalazila još jedna kula. Tako je dobijena prava tvrđava nepravilne osnove jer se utvrđenje prilagođavalo terenu. Unutrašnja dužina zida je oko 330 metara. Oko tvrđave je iskopan šanac širine 10 i dubine 6 metara. Tvrđava je imala zadatak da štiti manastir ali i da zatvori klisuru kroz koju vodi put.

Trpezarija je jedna od najvećih građevina te vrste u Srbiji onog vremena sa dimenzijama 17h32m. Imala je prizemlje, sprat, drvene tremove sa oba podužna zida i krov na dve vode. U prizemlju, ukopanom 1 m u zemlju, na istočnoj strani izvedena je polukružna apsida, a jedna nešto plića apsida vidljiva je i na spratu ali na južnoj strani. Ukupna korisna površina objekta bila je oko 1.000 m2, pa se smatra da je građevina imala funkciju trpezarije samo u prizemlju, dok su na spratu bili skriptorijum i biblioteka.

Duž svih zidova nalazili su se konaci, ali je teško dokučiti njihov raspored. Manastir danas ima mali konak, s desne strane ulaza iz prošlog veka, sa kapelom Krsta Gospodnjeg; veliki konak iz 1977. godine uz istočne zidove, sa kapelom sv. Despota Stefana; kao i novi konak iz 1985. godine. Takozvana "Bela Crkva" posvećena prazniku Rođenja Presvete Bogorodice, u ataru sela Beljajke, metoh je manastira Manasije.


Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #9 poslato: 06.11.2012. 21:01 »
Gradac - Blagovesti Presvete Bogorodice

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Manastir Gradac, koji potiče iz poslednje četvrtine XIII veka, zadužbina je Srbske kraljice Jelene Anžujske, žene kralja Uroša I. Nalazi se na obodu šumovitih padina Golije, na zaravni iznad reke Brvenice.

Najranije i najdragocenije svedočanstvo o nastanku manastira Gradca, ostavio je arhiepiskop Danilo II u živopisu kraljice Jelene, gde kaže: „I tako poče zidati predivnu crkvu u ime Presvete Bogorodice, praznika Blagoveštenja, na mestu zvanom Gradac. Sama podvizavajući se, ne imajući pokoja ni danju ni noću, kako bi samo sa uspehom mogla svršiti tako delo, koje je počela. Zapovedila je da se skupe svi najbolji majstori njezine države, i kada je to učinila, izabrala je od njih najbolje umetnike, hoteći da podignu predivno uzdizanje tog hrama." Ubrzo je Gradac podignut i po svom značaju zauzimao je peto mesto. Posle smrti, 8. februara 1314. u Brnjacima, kraljica Jelena je preneta u svoju zadužbinu.

Od sredine XV pa do kraja XVI veka o manastiru Gradcu nema vesti. Prema zapisu u južnom prozoru Bogorodičine crkve (pod kupolom), iguman Đurđevih stupova Stefan i starac Pajsije zatekli su 1589. godine crkvu bez krova, oronulu, bez monaha i sa jednim sveštenikom. Ova dvojica monaha su crkvu obnovili i prekrili olovom. Mitropolit raški Visarion (1586-1608) podigao je novi konak i snabdevao je crkvu potrebnim bogoslužbenim knjigama i drugim crkveno-umetničkim predmetima. Manastir Gradac je konačno zapusteo u vreme austro-turskih ratova, krajem XVII veka, kada je sa crkve skinut olovni prekrivač. Od tada je crkva sve više propadala.

U drugoj polovini XIX veka severna kapela je osposobljenaza bogosluženje. Uoči Prvog svetskog rata nad ruševinama crkve podignut je krov na drvenim stupcima, radi zaštite zidova. Godine 1948, crkva je delimično konzervirana, a potpunu obnovu Crkve manastira Gradca, izvršio je Republički zavod za zaštitu spomenika kulture. Novi manastirski konak završen je i osvećen 1990. godine.

Crkva manastira Gradca ima jednobrodnu osnovu sa trodelnim oltarskim prostorom sličnim onom u Studenici. Priprata sa dve kapele nalik je priprati manastira Žiče. Iznad preseka glavnog broda i transepta nalazi se osmostrana kupola oslonjena na četiri luka. Na spoljnoj strani oltarskog dela crkve karakteristična su četiri kontrafora, koji nisu konstruktivno vezani za građevinu već su prislonjeni i imaju dekorativnu ulogu. Ispod krova je niz arkada.sa profilisanim konzolama. Crkva je građena od tesanog kamena, dok su prozori od belog mermera. Crkva manastira Gradca je posle Studenice najukrašenija građevina XIII veka. Najveći deo unutrašnjosti takođe je od mermera i posebno se ističe oltarska pregrada. U unutrašnjosti Hrama su dva mermerna sarkofaga, od kojih je jedan pripadao kraljici Jeleni.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Arhitektonski sklop crkve manastira Gradca ukazuje na to da su graditelji bili iz zapadnih krajeva i da je u toku gradnje došlo do prekida. Gradnju su nastavili novi majstori kojima nije baš bilo blisko raško graditeljstvo. Neosporno je da je zapadno poreklo kraljice Jelene odigralo presudnu ulogu pri građenju Gradca, jer se elementi gotskog stila prožimaju sa domaćom raškom školom.

Živopis Bogorodičine Crkve iako velikim delom stradao, po stilskim odlikama najbliži je sopoćanskim freskama, a po rasporedu scena, kompozicije oponašaju Bogorodičinu crkvu manastira Studenice. Ovo slikarstvo, koje je nastalo u drugoj polovini XIII veka, pokazuje veliku raznolikost u obradi i shvatanju. Najviše je fresaka očuvano u središnjem delu crkve gde je ciklus Velikih praznika: Rođenje Hristovo prikazano je na južnom, a Uspenije Bogorodičino na severnom zidu pod kupolom. Na zapadnom zidu ispod Ulaska Hrista u Jerusalim nalazi se predstava Hristovog raspeća. U priprati su ilustrovane scene iz Bogorodičinog života, a u oltarskom prostoru je Povorka ar.hijereja. Ktitorska kompozicija nalazi se na uobičajenom mestu u jugozapadnom delu naosa. gde Bogorodica u povorci privodi Isusu Hristu Stefana Prvovenčanog, kralja Uroša i kraljicu Jelenu sa modelom crkve u rukama. Južna kapela posvećena je Stefanu Nemanji kao što je to učinjeno u Studenici i Sopoćanima. Sve freske u Bogorodičinoj crkvi u Gradcu nastale su u isto vreme.

Crkva Svetog Nnkole. Na jugoistočnom delu manastirske porte, na steni, nalazi se crkva Svetog Nikole koja je nastala nešto pre Bogorodičine crkve. Osnova je jednobrodna, bez kupole, sa pravougaonom apsidom. Pretpostavlja se da je služila kao kapela dok se nije podigla velika Crkva. Živopisana je u XIV veku. Najbolje je očuvana predstava Anđela u oltaru. Crkva je obnovljena i freske prekrečene 1876. godine. Te godine na severoistočnoj strani probijena su vrata i krov je prekriven ćeramidom. Čišćenje i otkrivanje starih fresaka počelo je 1973. godine.
Zapadno od Bogorodičine crkve bila je podignuta velika trpezarija od koje su sačuvani samo delovi zidova.

Nijedan istorijski izvor ne daje potpunije podatke o poreklu svete kraljice Jelene. Njen biograf, arhiepiskop Danilo II, saopštava samo da je bila “ od plemena fruškog (francusko), kći slavnih roditelja, koji su bili u velikom bogatstvu i slavi. U biografiji kralja Uroša on ukazuje da "ovaj blagočestivi uze sebi ženu od carskoga plemena, od fruškoga roda”. U dokumentima Karla I i Karla II Anžujskog, kraljeva Sicilije i Napulja, ona se naziva “predragom rođakom” kao i njena sestra Marija. Poslednji o njenom poreklu raspravljao je Gordon Mak Danijel. Prema ishodima njegovih istraživanja Jelena i Marija bile su ćerke mađarskog plemića i vladara Srema Jovana Anđela, sina vizantijskog imperatora Isaka II Anđela i francuskinje Matilde od Požege, unuke Petra Kurtnea, latinskog cara.

Bez obzira na njeno poreklo sigurno je da je iz porodice ponela vrlo dobro obrazovanje. Arhiepiskop Danilo II je to podvukao na dva mesta u njenom životopisu:“ …poznavajući sve knjige, bila je gotova da odgovori svakome ko je pita”, a malo dalje, nabrajajući mnoge njene vrline kao:“… Crkvama i manastirima neštedice davaše, sastavljajući božastvene knjige u svome domu i odlično pišući….”.
Njen izgled znamo sa fresaka u priprati crkve u Sopoćanima (1263- 1268) i sa ktitorske kompozicije u Gradcu gde je prikazana kao kraljica, u kapeli kralja Dragutina u Đurđevim Stupovima (1282), gde je naslikana kao udovica sa belom maramom, a kao monahinja u Arilju (1296), na ikoni u Vatikanu, u Gračanici (1324) i spoljašnjoj priprati Sopoćana (1342-1345).

Kraljičino žitije napisao je arhiepiskop Danilo II, najverovatnije posle njene smrti 1314. godine.

Posle preuzimanja srpskog prestola od strane Dragutina, sveta kraljica Jelena je dobila od njega na upravu deo kraljevstva čijim je velikim delom vladala do kraja života. Poznato je da su u njenom sastavu bili Zeta, ili njen najveći deo sa starim razvijenim gradovima na jadranskoj obali i oko Skadarskog jezera, kao i oblast Trebinja, gde su spadali Konavli sa Cavtatom. Najznačajnije luke bile su Kotor, Bar i Sveti Nikola, a možda i Ulcinj. U unutrašnjosti zemlje pripadale su joj oblasti oko Plava, Gornjeg Lima i Gornjeg Ibra sa Brnjacima. Šturi podaci o tome nalaze se u svetostefanskoj i dečanskim poveljama, jer su se imanja ta dva manastira graničila sa onima što ih je sveta kraljica poklonila Gradcu, ili su krajevi koji su dati dečanskom vlastelinstvu, ranije pripadali “staroj kraljici”

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Imala je svoj dvor u Brnjacima još dok je kralj Uroš bio živ, jer je tu 1267.- 1268. godine napisala dubrovčanima pismo, a tu se i povukla u poslednjim godinama života i umrla. Pred smrt je primila sveto pričešće od raškog episkopa Pavla, koji je za to bio nadležan, jer je bar deo Raške eparhije tada bio u sastavu njene “ države".

Arhiepiskop Danilo je opisao vrline i zasluge koje je sveta kraljica sticala u pravoslavnoj crkvi. “Oštra rečju, a blaga po prirodi, neporočna života, u zapovedanju krotka …velikoga i maloga, bogata i ništa, pravednika i grešnika, bolna i zdrava, svakoga od njih jednako je poštovala…”
Pomagala je siromašnima i udovicama, a u svom domu je okupljala kćeri sirotih roditelja iz svoje oblasti, učila ih pobožnosti, pismenosti i ručnom radu i uz poklone udavala. Arhiepiskop Danilo II hvali njenu pobožnost, privrženost srpskoj pravoslavnoj crkvi i darežljivost prema manastirima i hramovima. Posebno je detaljno opisao njen trud u izgradnji Gradca a ktitorstvo je pripisao isključivo njoj. U svojim poznim godinama zamonašila se u crkvi Sv Nikole u Skadru, a poslednje dane života, provela je u svom dvoru u Brnjacima. Veliki ugled koji je imala sveta kraljica vidi se iz opisa njene smrti i sahrane. Osećajući da joj se bliži kraj, pozvala je najistaknutije monahe i velmože svoje države da dođu u Brnjake. Tako su njenom upokojenju prisustvovali dvojica episkopa, igumani, arhimadriti i ceo državni sabor sa podanicima iz svih slojeva društva. Umrla je 8. februara 1314. godine u dubokoj starosti. Po velikoj zimi preneta je u Gradac i sahranjena u svojoj pripremljenoj grobnici. Pogrebu su prisustvovali kralj Milutin i arhiepiskop Sava III sa klirom srpske crkve.

Tri godine posle sahrane javila se jednom gradačkom monahu u snu, sa željom da joj telo izvade iz zemlje. Otvaranje grobnice je izvršeno svečano uz prisustvo episkopa Pavla i sabora njene države, i telo joj je nađeno celo, netruležno. Kako je to bio dokaz da je od Gospoda udostojena velike blagodati, ono je izvađeno iz grobnice i položeno u posebno načinjen kovčeg koji je smešten ispred oltara pred ikonom Hrista, gde se i nalazilo do početka XVII veka, kada su monasi napuštajući manastir pred najezdom Turaka, odneli i mošti svetiteljke.


Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #10 poslato: 06.11.2012. 21:26 »
Gračanica - Uspenje Presvete Bogorodice

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Nedaleko od Lipljana, antičkog grada (Ulpijana), i starog episkopskog sedišta, nalazi se manastir Gračanica, jedna od poslednjih monumentalnih zadužbina Srbskog kralja Milutina.

Gračanica je podignuta na ruševinama starije Bogorodičine crkve iz XIII veka, a ona na temeljima rano-hrišćanske trobrodne bazilike iz VI veka. U povelji ispisanoj na južnom zidu kapele, kralj Milutin kaže: „Videh razrušenije i padenije hrama Svete Bogorodice gračaničke, jepiskupije lipljanske, sazidah je od osnovanije i popisah i ukrasih iznutra i izvana." Sve je ovo bilo 683. godine, odnosno 1321. godine od Hristovog rođenja. Od prvobitnog manastirskog kompleksa sačuvana je samo crkva. Priprata sa kulom dozidana je nekoliko decenija kasnije, sa namerom da se zaštiti živopis na zapadnoj fasadi. Ova priprata stradala je prilikom turskih napada 1379-1383. godine, kada je izgorela kula a sa njome i bogata zbirka rukopisnih knjiga. Pripratu je 1383. obnovio gračanički episkop Simeon.

Manastir je stradao u vreme Kosovske bitke, a kada Je palo Novo Brdo 1455. godine, mitropolit Venedikt Crepović napušta Gračanicu i od despota Đurđa Brankovića dobija na uživanje manastir Vraćevšnicu. Bolji dani za ovaj manastir nastupili su u vreme mitropolita Nikanora (1528-1555), kada je u manastiru Gračanici počela da radi štamparija koju je vodio štampar Dimitrije. U to vreme urađeno je nekoliko ikona na ikonostasu, a mitropolit Nikanor posebno je snabdeo manastir bogoslužbenim knjigama i drugim liturgijskim predmetima. Carske dveri naručio je 1564. godine mitropolit Dionisije, čija je smrt prikazana na fresci u priprati.

Zaslugom patrijarha Makarija Sokolovića izvršena je znatna rekonstrukcija manastira Gračanice: svi otvori na spoljnoj priprati su zazidani i naslikan je novi sloj fresaka koje su završene 3. septembra 1570. godine. Zalaganjem patrijarha Pajsija crkva je prekrivena olovom, a za ikonostas je 1620. godine urađen krst sa Hristovim raspećem. Manastir Gračanica je stradao krajem XVII veka u vreme Velike seobe Srba pod patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem. Istu sudbinu doživeo je ovaj manastir i sredinom XVIII veka. Nešto kasnije, Jegen-paša skida olovni krst, vadi podne ploče i sve to odnosi u Prištinu. Kasnije, 1800 godine, ovaj nasilnik je, pokajavši se za učinjeno zlodelo, vratio olovni prekrivač i poklonio manastiru komad zemlje.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Po svom arhitektonskom sklopu Gračanica predstavlja vrhunac Srbskog graditeljstva u duhu vizantijske tradicije. Osnovu hrama čine dva upisana krsta, jedan u drugom, od kojih je centralni vertikalno izbačen, tako da je i centralna kupola, koja se oslanja na četiri slobodna stupca, stepenasto podignuta uvis. Na prostorima između krakova krsta uzdižu se četiri manja kubeta koja pravilno raspoređuju masu i celu gornju konstrukciju. Oltarski prostor je spolja blago naglašen trima trostranim apsidama, od kojih je treća najveća. Đakonik i proskomidija su odvojeni punim zidom. Priprata je odvojena od naosa širokim masivnim stupcima iznad kojih je katikumena. Crkva je zidana u naizmeničnim redovima od tesanika i opeke. Krajem XIV veka uz crkvu je dozidana spoljna priprata sa dvojnim otvornim arkadama koje su u XVI veku zazidane.
U crkvi manastira Gračanice postoje tri vrste slikarstva: u naosu je najranije, a u spoljnoj priprati su dva mlađa. Živopis u crkvi izveden je 1321/22. godine. Slikarstvo je dobro očuvano i sve scene su izvedene, uglavnom, u tradiciji srpskog srednjovekovnog slikarstva. Kompozicije u naosu posvećene su zemnom životu Isusa Hrista i crkvenom kalendaru. Okosnicu čini ciklus Velikih praznika, Čuda i Stradanja Hristovih. U unutrašnjosti priprate nalaze se portreti ktitora: kralja Milutina i kraljice Simonide, zatim portreti kraljice Jelene kao monahinje i kralja Milutina kao monaha. Posebno je značajna Loza Nemanjića, od rodonačelnika Nemanje do kralja Milutina. U priprati je opširno ilustrovan i Strašni sud. U severnom paraklisu nalaze se scene iz života Svetog Nikole, a u južnom su predstave iz Starog zaveta, Bogorodičinog i Hristovog života. U toj kapeli je i grob lipljanskog episkopa Teodora, iznad koga je prikazana njegova smrt. Majstori ovog slikarstva najverovatnije su dotle već dokazani slikari Mihailo i Eutihije, koji su radili sa većom grupom pomoćnika. U spoljašnjoj priprati sačuvana je značajna površina fresaka iz 1570. godine, izvedenih uz ktitorstvo Patrijarha Makarija Sokolovića. U priprati je očuvan i manji deo slikarstva koji pripada kraju XIV i prvoj polovini XV veka, i to kompozicije: Krštenje Hristovo, zatim delovi Akatista i Vaseljenski sabori. Tu su naglašene dve osnovne slikarske teme: proslavljanje Bogorodice i Povorka Srbskih arhijereja od Svetog Save do patrijarha Makarija. U jugozapadnom delu priprate nalazi se istorijska kompozicija Smrt gračaničkog mitropolita Dionisija.

Bogata gračanička riznica stradala je u požaru koji se dogodio između 1379. i 1383. godine. Danas se u riznici nalazi jedan broj vrednih ikona iz XVI, XVII i XVIII veka, kao i nekoliko značajnih rukopisnih knjiga i liturgijskih predmeta.


Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #11 poslato: 06.11.2012. 22:02 »
Visoki Dečani

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Manastir Visoki Dečani nalazi se u jednoj udolini pored rečice Pećke Bistrice, ispod planinskog masiva Prokletija, nadomak istoimenog mesta.
Izgradnja crkve Hrista Pantokratora počela je 1327. godine, uz ktitorstvo kralja Stefana Uroša III Dečanskog. Glavni protomajstor bio je fra Vita iz Kotora, a radove je nadgledao arhiepiskop Danilo II. Kralj Stefan Dečanski izdao je još 1330. godine ktitorsku povelju kojom je bogato obdario svoju zadužbinu. Posle smrti Stefanove, započeto delo nastavio je njegov sin Stefan Uroš IV Dušan i okončao ga 1335. godine. On je ujedno i potvrdio povelju svoga oca. Istovremeno kad i crkva, sagrađeni su konaci i monumentalna trpezarija, manastir je ograđen visokim zidom s kulom nad ulazom, a podignuta je i manastirska bolnica u neposrednoj blizini manastira. Ove poslove obavili su protomajstor Đorđe i braća Dobrosav i Nikola. Živopisanje hrama počelo je ubrzo posle završetka gradnje i trajalo je do 1350. godine. Značajnu ulogu u dovršenju ovih poslova imao je Đorđe Ostuš Pećpal, čiji je grob u priprati, zajedno sa grobovima njegove žene Vitosave i Ivaniša Altomanovića, nećaka kneza Lazara.

Posle Kosovske bitke, ovaj Kraljevski manastir je u teškom položaju. Kneginja Milica je sa sinovima, 1397. godine. posetila ovu svetinju, vratila je oteta imanja i bogato je darivala. Početkom XV veka iguman dečanski je poznati spisatelj Grigorije Camblak, koji je i autor Žitija Svetog Stefana Dečanskog. U vreme turskog osvajanja Dečani opstojavaju, ali u vrlo teškim uslovima. Godine 1485, u Dečanima je 12 kaluđera. U vreme obnove Pećke Patrijaršije, u drugoj polovini XVI veka, nastaju bolja vremena. Od tada, pa kroz ceo XVII vek, manastirska riznica, biblioteka i ostala manastirska zdanja obogaćeni su raznim dragocenostima, a u manastiru postoji i prepisivačka škola. U doba Velike seobe Srba pod patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem, manastir su opljačkali turci. Ponovo su nastala teška vremena za Dečane i njegovo bratstvo koje se jedva održalo. U tim teškim trenucima, Srbi koji su prešli preko Save i Dunava nisu zaboravili svoju svetinju. Tokom XVIII veka, pa i kasnije, prečanski Srbi svesrdno su pomagali Dečane.

U drugoj polovini XVIII veka obnovljena su neka manastirska zdanja, kao i zidovi oko manastirske porte. Ta aktivnost nastavljena je i početkom XIX veka, kada (1814) pop Simeon Lazović i njegov sin Aleksa (slikari iz Bijelog Polja), slikaju ikone za ikonostas u paraklisima Svetog Dimitrija i Svetog Nikole. Učvršćivanjem Srbske države jača i manastir Visoki Dečani i pomoć stiže od Srbskih vladara. Knez Miloš podiže (1836) jedan konak, a knez Aleksandar (1849) poklanja ćivot za mošti Svetog kralja Stefana Dečanskog. Tokom XIX veka u manastiru su obnovljena postojeća zdanja.
Dečanski hram spada među najveće crkvene građevine srednjovekovne Srbije. Dugačak je preko 36 m, širok 24 m, a visina kubeta doseže do 29 m. Na istočnoj strani središnjeg prostora crkve je veća polukružna apsida, dok proskomidija i đakonik imaju male apside. Centralni deo dečanske crkve sastoji se od pet brodova, od kojih je središnji najširi. Nad ovim brodovima izdiže se centralna kupola koja se oslanja na četiri stuba. Bočni brodovi dečanskog hrama zasvedeni su rebrastim svodom. U bočnim brodovima obrazovani su posebni prostori, odnosno paraklisi sa apsidama na istočnoj strani. Južni paraklis posvećen je Svetom Nikoli, a na severnoj strani je paraklis posvećen Svetom Dimitriju.

Dečanska priprata je trobrodna i nešto je niža i uža od naosa. Svaki od brodova ima tri traveja. Rebraste svodove, pored pilastra, nose i četiri mermerna osmostrana stuba u sredini priprate.

Crkva manastira Dečana građena je od mermernih kvadara u tri boje, što stvara skladnu polihromiju. Po svojoj graditeljskoj složenosti, po tome što se romantičko oblikovanje mase i gotički svodovi i prelomni luci prožimaju sa vizantijskim Pravoslavljem, crkva manastira Visoki Dečani je zaista jedinstven Srbski srednjovekovni spomenik.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Dečanska crkva ima najbogatiju i najočuvaniju skulpturu rađenu u duhu romantičkog shvatanja. Četiri portala, na zapadnom, južnom i severnom zidu priprate, kao i na zidu između naosa i priprate, svedoče o bogatstvu dečanske plastike. Najraskošniji je portal na zapadnoj strani priprate, gde je prikazan patron hrama Isus Hristos na prestolu sa dva Anđela. U luneti južnog portala je Krštenje Hristovo i uklesani tekst o nastanku manastira Dečana. Na severnom portalu prikazan je rascvetani krst. Dovratnici i kapiteli portala ukrašeni su floralnim prepletima, a zapadni i severni fantastičnim bićima - kentaurima i aždajama. Iznad kapitela zapadnog portala postoje slobodne skulpture lavova i grifona. Bogatstvo dekorativne plastike posebno je iskazano na dečanskim prozorima sa biforama i triforama, i to prozorima na zapadnoj fasadi i oltarskoj apsidi.
Islikavanje monumentalne dečanske crkve trajalo je odzavršetka gradnje, oko 1335. pa do 1350. godine. Radilo je nekoliko slikarskih grupa najboljih živopisaca Dušanovog carstva. Njihov zadatak je bio težak, kako zbog ogromne površine hrama, tako i zbog tematike i bogoslovske složenosti. U oltarskom prostoru su uobičajene predstave Poklonjenje Agnecu i Pričešće apostola. Najsloženiji prostor je središnji deo hrama - naos, gde je pored ustaljenog rasporeda ilustrovano i nekoliko celina iz istorije Hrišćanstva. U višim zonama potkupolnog prostora su veliki praznici, nešto niže su predstave iz Hristovog života, njegova čuda, pouke i stradanja, a potom slede scene iz života Bogorodice i Bogorodičin akatist i posebne celine posvećene Svetom Jovanu Preteči, Svetom Dimitriju i Svetom Nikoli. U naosu su još prikazane i probrane scene iz Dela apostolskih, zatim starozavetne teme: scene iz Prve knjige Mojsijeve, Priča Solomonovih i događaji vezani za proroka Danila. U ovom prostoru dominira monumentalno Jesejevo stablo sa Bogorodicom.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

U priprati je posebno značajan ciklus Sedam vaseljenskih sabora, koji su predstavljeni na svodovima, zatim ciklus o Svetom Georgiju, a na zapadnom zidu je Loza Nemanjića sa Svetim Stefanom Nemanjom kao rodonačelnikom. Ostali prostor dečanske priprate uglavnom je ilustrovan predstavama iz Kalendara. Naviše mesta u dečanskom fresko-slikarstvu prikazani su ktitori i članovi njihovih porodica, kao i logotet Đorđe koji je zaslužan za živopisanje priprate. Car Dušan je čak pet puta prikazan, a lik Stefana Dečanskog četiri puta. Po broju likova i scena, kao i ukupnoj oslikanoj površini, dečanske freske prednjače u Srbskom srednjovekovnom slikarstvu. Ovaj živopis je delo više ruku, pa je uočljiva i stilska nejednakost i razlika u likovnom kvalitetu. Od brojnih slikara koji su fresko-pisali crkvu Hrista Pantokratora, poznato je samo ime Srđa grešnog koji se potpisao na jednom kapitelu.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Riznica manastira Dečana, po bogatstvu predmeta, umetničkom dometu i istorijskom trajanju, jedinstvena je u ukupnom Srbskom umetničkom trajanju. Posebnu vrednost predstavlja čitava galerija ikona od XIV do XIX veka. Sačuvan je jedan broj ikona sa starog ikonostasa, zatim ikone monaha Longina i monumentalna ikona Svetog kralja Stefana Dečanskog iz 1577. godine. Među brojnim predmetima izdvaja se igumanski presto iz 1335. godine, kao i kivot za mošti Svetog kralja iz približno istog perioda. Posebna dragocenost manastira Dečana je krst cara Dušana i krst kralja Stefana Dečanskog. Značajnu celinu čini i zbirka rukopisnih i starih štampanih knjiga od XIV do XIX veka.
Dečanske isposnice. Na okomitim stenama, ispod sela Belaja, nalaze se dečanske isposnice, koje se prostiru od manastira levom stranom Bistrice, uzvodno, desetak kilometara, sve do sela Gornje Belaje.

Isposnica Svetog kralja Stefana Dečanskog. Ova isposnica se nalazi 5 km od Dečana, uzvodno uz Bistricu. Ima izgled utvrđene četvorospratne kamene kule bez otvora i ulaznih vrata. U nju se ulazilo najverovatnije lestvama ili kroz prizidanu prizemnu zgradu na istočnoj strani, koja je bila polubočasto zasvedena.

Isposnica svete Jelene. Ova isposnica je nešto zapadnije od Kraljeve isposnice i bliža je manastiru. To je građevina sastavljena od dva jednaka dela, zasvedena polubočastim svodom, koji se sa severne i delom sa zapadne strane oslanja na stenu. Ova isposnica je po predanju pripadala Jeleni, sestri Stefana Dečanskog.

Srednja isposnica. Ova isposnica se nalazi između kraljeve i Jelenine isposnice.

Isposnica svetog Jefrema. Pouzdano se zna da se u ovoj isposnici (1335) podvizavao Jefrem Pustinožitelj, sabrat manastira Hilandara. Posle smrti cara Dušana ovaj ugledni duhovnik prelazi u isposnicu više Ždrela iznad Patrijaršije. Kao ugledni monah i književnik, dva puta je bio na čelu Srbske crkve: biran je za patrijarha 1375-1379. i 1389-1392. godine, kada se zahvalio na ponuđenom patrijaraškom tronu i ponovo se posvetio isposničkom životu i književnom radu.

Belajska isposnica - Hram Presvete Bogorodice. Ova isposnica se nalazi na 5 km od manastira Dečana, na levoj obali Bistrice. Smeštena je u skrovitoj i prirodnoj steni. Bila je glavna isposnica manastira Dečana, gde su se sakupljali na molitvu i obed svi dečanski isposnici. U kapeli ove isposnice sačuvani su ostaci fresaka iz XIV veka. Posebno je interesantna predstava Svete Trojice u obliku tri Anđela, odnosno tri golobrada lika u jednom telu. U isposnici cvetala je tokom XV i XVI veka prepisivačka delatnost. Dva rukopisa, napisana u ovoj isposnici, izgorela su 1941. godine u Narodnoj biblioteci u Beogradu. Jedan broj rukopisa i ostalih crkveno-umetničkih dragocenosti iz ove isposnice pohranjen je u dečanskoj riznici.
Na žalost, sve ove isposnice manastira Visoki Dečani oštećene su i obesvećene od strane albanskog življa ovog kraja.


Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #12 poslato: 11.12.2012. 01:22 »
Mileševa - Vaznesenje Gospodnje

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Manastir Mileševa se nalazi u dolini istoimene reke, nedaleko od Prijepolja. Zadužbina je Srbskog kralja Vladislava, sina Stefana Prvovenčanog, između 1234. i 1236. godine. Kralj Vladislav je 1236. godine preneo iz Trnova (Bugarska) mošti svog strica Svetitelja Save. U hijerarhiji Srbskih manastira Mileševa je zauzimala drugo mesto, odmah posle manastira Studenice. Iguman ovog manastira 1264. bio je Spiridon, a 1316. Gavril. Godine 1377. u Mileševi se krunisao za kralja Srbije i Bosne Stefan Tvrtko.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Tokom XV veka, pa i kasnije, u ovom manastiru je sedište Eparhije dabarske, turci su zapalili manastir 1459. godine, ali je ubrzo obnovljen. Iako pod turcima, manastir je razvijao bogatu kulturnu delatnost. Posebno je značajna štamparija, koja je izdala veliki broj bogoslužbenih i drugih crkvenih knjiga. Uporedo sa štamparijom u Mileševi deluje i manastirska škola, jedna od najstarijih kod Srba.
U drugoj polovini XVI veka, u vreme patrijarha Makarija Sokolovića, bila je velika obnova Mileševe. Tom prilikom podignuta je i živopisana spoljna iriprata, a verovatno je tada probijen zid između unutrašnje priprate i naosa. Posle te obnove mileševska crkva je ponovo stradala, posebno priprata. Nad ostacima Makarijeve priprate podignuta je lova, a izvršena je i obnova celog manastirskog kopleksa. Generalna obnova manastira Mileševe bila je 1863. godine i tada je manastirska crkva značajno izmenila svoj prvobitni arhitektonski oblik.

                        Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
              Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete


                                Mošti Svetog Save počivale su ovde dok ih                                          Ostaci Svetog
                                Turci nisu odneli odatle i spalili Mošti Svetog                                        Kralja Vladislava,
                                Save na Vračaru 1594. godine                                                               osnivača hrama
           

U Mileševu su dolazili brojni hodočasnici zbog moštiju Svetitelja Save, a svoje darove ovoj svetinji poklanjali su kraljevi i carevi. Ruski car Ivan IV Grozni Vasiljevič poklonio je 1558. godine jednu srebrnu čašu (koljivaču), a moldavski vojvoda Aleksandar Lapušnenau sa ženom Roksandom, takođe je bogato obdario manastir. Pored priloga, ovi vladari su omoguđili mileševskim monasima da u teškim vremenima sakupljaju pomoć za svoj manastir u njihovim zemljama.

Italijanski putopisac K. Zeno zapisao je 1550. godine da u Mileševi ima 50 kaluđera i da 20 manastira u toj oblasti potpada pod upravu mileševskog igumana. Manastir Mileševa je doživeo najveđu tragediju 1594. godine, kada su turci iz njega odneli mošti Svetitelja Save i spalili ih na Vračaru. Tokom XVII veka manastir su svojim prilozima pomagali vlaški i moldavski vladari, a veliki broj mileševskih monaha u to vreme boravi u Pravoslavnoj Rusiji radi prikupljanja pomoći. Arhimandrit Atanasije boravi u Rusiji 1635. i 1638. godine, arhimandrit Vasilije 1647, Visarion 1652,1659. i 1668. godine.

Crkva manastira Mileševe po svojim arhitektonskim odlikama pripada raškoj školi. Određenu arhitektonsku posebnost čini jednobrodna osnova hrama koja se širi od zapada ka istoku, i izostavljanje istočnog traveja, tako da tri široke oltarske apside naležu neposredno uz istočni zid pod kubetom. Kube se uzdiže, s unutrašnje strane, na nizu od nekoliko stepenasto izbačenih lukova. Priprati, na zapadnoj strani, dodata je oko 1236. godine spoljna pravougaona priprata zasvedena polubočastim svodom, sa dve bočne male kapele s kubetima. Priprata je izmenila izgled prilikom obnove u XIX veku, kada je nadvišena i kada je dobila kube.
Kao i ostale građevine raškog tipa i Mileševa je bila ukrašena bogatom kamenom plastikom (posebno portali i prozori) koja je s vremenom propala.

Fresko-slikarstvo manastira Mileševe deli se hronološki u dve grupe: u naosu i unutrašnjosti priprate živopis je rađen za vreme kralja Vladislava, tridesetih godina XIII veka, a živopis u spoljnoj priprati potiče iz turskog perioda.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Beli anđeo. Freska iz manastira Mileševa

Mileševske freske iz XIII veka predstavljaju najviši slikarski domet tog vremena ne samo kod Srba već i u Evropi. Po svojim umetničkim odlikama posebno se izdvajaju predstave ar.hijereja u oltarskom prostoru, svetih ratnika i mučenika u naosu i monaha u priprati. Gornje zone priprate posveđene su monumentalnim kompozicijama iz zemaljskog života Isusa Hrista. Ispod kompozicije Vaskrsenje, jednog od najboljih dela Srbskog živopisa, na južnom zidu zapadnog traveja prikazan je ktitor, kralj Vladislav, koga Bogorodica privodi Hristu. U severoistočnom uglu priprate predstavljeni su Nemanjići: Stefan Nemanja kao monah Simeon, Sava kao prvi Srbski arhiepiskop, Stefan Prvovenčani kao kralj, i njegova dva sina, kraljevi Radoslav i Vladislav. Živopis spoljne priprate i kapele uz nju, sa ilustracijama Strašnog suda i žitijima nekih svetitelja, nastao je verovatno u četvrtoj ili petoj deceniji XIII veka.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Sveti Sava (freska)

U drugoj polovini XVI veka mileševski hram je prekriven novim slojem živopisa, od koga su do danas sačuvani samo fragmenti Tajne večere u potkupolnom prostoru i Četrdeset mučenika u severnoj pevnici. Ovaj živopis koji je stradao u požaru sačuvao je daleko starije i vrednije fresko-slikarstvo iz XIII veka, koje se nalazilo ispod ovog sloja. Potkraj XVII veka naslikane su u đakoniku minijaturne freske, nevešte kao crteži ali bogate koloritom.

Od bogate mileševske riznice skoro da ništa i nije ostalo u manastiru. Deo tog nasleđa stradao je u čestim napadima turaka, a ono što je sačuvano nalazi se u Muzeju Srpske Pravoslavne Crkve u Beogradu i Crkvenom muzeju u zagrebu. Čuvena mileševska plaštanica iz XVI veka bila je doskora u riznici Eparhije slavonske u Pakracu.

« Poslednja izmena: 15.12.2012. 16:46 Aleksandar »

Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #13 poslato: 15.12.2012. 16:44 »
Soko - Sveti Nikola i Sveti Vladika Nikolaj

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Manastir koji je podigao episkop šabačko-valjevski Lavrentije i posvećen je Vladici Nikolaju lelićkom i žičkom. Svakog leta je središte međunarodne manifestacije „Moba“ koja okuplja mlade ljude iz sveta koji potiču sa ovih prostora.

Čoveku koji je tek pristigao u Soko grad, dok mu se još pogled privikava na bezbroj koloritnih i prostornih senzacija, odmah se nameće i potreba da uobliči svoja navrela osećanja u par čistih i razigranih rečenica; onako kako se, preko obližnjih stena, obrušavaju i razlivaju hučni vodopadi, neprestano dopunjavani bistrim izvorima planinskih potoka. Ali, kad se osećanja stišaju, javljaju se pitanja o istorijskoj prošlosti ovog mesta, o podizanju manastira. „Sv. otac Nikolaj“, o životu i svakodnevnom delanju sestrinstva koje bdije nad ovim duhovnim hramom, o radovima arheologa na osvetljavanju prošlosti Soko grada.

Pre podizanja manastira „Sv. otac Nikolaj“, u celoj Azbukovici nije bilo manastira koji je pretrajao tursku okupaciju. Ko je osećao potrebu za manastirom, morao je ići u Raču, kod Bajine Bašte, ili u Tronošu, u blizini Loznice. Ma kud se uputio, čekalo ga je pedesetak kilometara dugog, napornog puta.

Iznad samog manastira, i danas su vidljivi ostaci nekadašnjeg soko grada, najomrženijeg turskog utvrđenja koje je poslednje oslobođeno posle vekovne turske okupacije, 1862. godine. Zato mu je i uklesano ime, na spomeniku kneza Mihaila Obrenovića, u Beogradu. Inače, ovo utvrđenje je postojalo i davno pre turske okupacije, kao kapija za čuvanje prilaza Velikom Majdanu, Rudni i drugim okolnim bogatim nalzištima rude olova i cinka. Kao takvo se pominje u pisanim dokumentima još početkom 15. veka.

Na mestu današnjeg manastira, 1989. godine, otkupljeno je privatno zemljište, pa se, najpre, počelo sa podizanjem hrama, a zatim stambenih objekata. Crkva je, u mnogome, slična hramu manastira Nikolja u Ovčaru. Manastir danas raspolaže lepom i prostranom trpezarijom, kao i sa 25 jednokrevetnih soba za goste, muzejom i radionicom za monaštvo. Uz sami manastir je i „Dom episkopa Nikolaja“ sa bibliotekom, trpezarijom, 32 spavaće jednokrevetne sobe i dugim korisnim prostorijama. Zgrada je namenjena za održavanje sastanaka sveštenstva, monaštva i drugih crkvenih ličnosti i organizacija.

Postavljanje Krsta

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Kao sećanje na nevine srpske žrtve, stradale u bezumnoj agresiji 1999.godine, i kao znak pokajanja nemačkog naroda zbog tog neljuskog čina, porodica Vrobel, iz Nemačke, poklonila je manastiru „Sv.Nikolaja“ i srpskom narodu krst, visine 13,5 metara i težine 2280 kilograma.

Krst, od čelika, s pozlatom, izradili su radnici Brodogradilišta „Sava“ u Mačvanskoj Mitrovici. Na stenu koja nadvisuje čiavo okruženje i koja je bila deo turskog utvrđenja , krst je podignut helikopterom Vojske Jugoslavije, 24 marta, 2000. godine, tačno na godišnjicu otpočinjanja napada na našu zemlju. Pre samog podizanja, uz prisustvo mnogobrojnih gostiju i vernika , krst je osveštao Njegova Svetost patrijarh Pavle. Noću je krst osvetljen, pa zrači osobitim, svečanim mirom, dominirajući nad ovim delom Podrinja. Za vedrih noći mogu ga videti i stanovnici preko Drine i napajati se utehom što je nad Srbijom zablistao krstoliki znak, posle odbleska smrtonosnih letilica.

Život Manastira

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Uz olakšan pristup, učestale su i posete manastiru i Soko gradu; sve više stecištu đačkih ekskurzija, pojedinačnih i grupnih poseta naših iseljenika i ljudi koje mami duh naše svete vere, koji često žele da se nađu na pomoći Crkvi i na korist našeg ukupnog duhovnog preobražaja.
U senci trema, na klupama koje je iz jednog komada istesala neka majstorska ruka, posetilac će biti poslužen kafom i svežom izvorskom vodom. I osetiće kako se u njemu pokreću nizovi zaboravljenih, prijatnih slika i nekih nejasnih a toplih uspomena. Time počinje oslobađanje od onog sveta iz kojeg tek što smo pristigli i duša brzo nalazi put do novog odredišta: gde je sve u vlasti spokoja, mira i neizrecivog sklada.

U takvom miru, podsticajnom i za kreativno izražavanje i za prebiranje po mislima, često ćemo u ovoj duhovnoj oazi zateći umetnike, slikare, pisce... Sve one koji su se dali u potragu za harmonijom duše i sveta.

U skromnoj prostoriji, izloženi su dokumenti i fotografije iz života i rada vladike Nikolaja, od rođenja do prestavljenja. Druga polovina muzejskog prostora je posvećena arheološkim predmetima, istoriji Soko grada, životu i običajima žitelja ovoga kraja.
Kao i njihova davna prethodnica, monahinja Jefimija; monahinje sokolskog manastira podarile su Hramu pregršt rukotvorevina, pored uznošenja molitvi i redovnog i vrednog staranja oko manastirskih poslova. U umetničkoj radionici, pri Crkvenom muzeju, one postižu da se bave i oslikavanjem ikona i fresaka, i filigranskim vezom na svili, u slavu Gospoda i svetih učitelja.

Obilazeći muzej, radoznali posetilac će zapaziti i jedno neobično raspeće, izliveno u bronzi. Doneo ga je neko iz Bosne, za vreme nedavnih ratnih okršaja, i prodao otpadu u Ljuboviji. Ovi ga nisu hteli prodavati, već pokloniše manastiru. U tim danima bezumlja, dva kuršuma su pogodila i raspetog Spasitelja, te na sebi, umesto pet, ima sedam rana, ni kriv ni dužan.

Tako je i On podelio gorku sudbinu svoje dece i našeg pokolenja. Žalosno je što je to doživeo baš sada, na prelasku iz drugog u treći milenijum, kad je očekivao da mu se odužimo blagodarnošću za sva dobra koja nam je učinio za ovih dvadeset vekova.

Spomenik episkopa Nikolaja

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Spomenik episkopu Nikolaju rad je gospođe Drinke Radovanović, skulptora iz Beograda. Njegovu izradu je finansirao gospodin Branko Tupanjac, Srbin iz Čikaga.

Kao da i sam pogledom pretražuje sokolski pejzaž, visok 3 metra i težak skoro jednu tonu, spomenik vladike Nikolaja se srećno uklapa u manastirsko okruženje, kojim, pored crkve i stambenih objekata, dominira kameni masiv i penušave vodene zavese u pozadini. Spomenik nas ujedno podseća na stalno duhovno prisustvo vladike Nikolaja u sokolskom manastiru, krepi našu veru i sjedinjuje nas sa svetom Žičom i manastirom Lelić.

Molitvene Kapele

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Putem kojim se uzbrdo ide od manastira do uzdignutog krsta, podignuto je deset kapela od kamena. U svakoj od njih ispisana je jedna od 10 Božijih zapovesti, a srpski slikari su unutrašnjost kapela prigodno oslikali. Penjući se zavojitim i živopisnim putem, posetilac može predahnuti i odmoriti se na klupicama koje su postavljene uz kapelice, pokraj puta. Razmišljajući, u tišini, o svakoj Božjoj zapovesti, putnik ujedno prelazi i put od sebe sama do Gospoda, i jasnije sagledava svoju životnu stazu, čistije misli o svom boravku na zemlji, među ljudima.

Tako ovo hodočašće protiče u molitvenom i okrepljujućem promišljanju, a čovek se začudi lakoći s kojom se ispeo do gornje tačke, u samo podnožje krsta, gde pogled ostaje zbunjen pred zadivljujućim vidikom.




Van mreže Aleksandar

  • Administrator
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1046
  • Ugled: +122/-0
Odg: Srpske crkve i manastiri
« Odgovor #14 poslato: 15.12.2012. 21:50 »
Manastir Lelić

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Manastir Lelić se nalazi u istoimenom selu blizu Valjeva (11 km). Manastir je zadužbina Vladike Nikolaja i njegovog oca Dragomira Velimirovića. Crkva ima oblik u kome je moravski stil prožet sa novim arhitektonskim rešenjima. Ima oblik krsta sa kupolom iznad centralnog dela hrama. Sagrađen je od kamena, cigle i sige. Ispred crkve je veliki zvonika i crkveni dom.

Živopis je urađen po zamisli Vladike Nikolaja. Crteži su neobični i sadrže bogoslovska tumačenja Vladike Nikolaja. Scena Strašnog Suda dominira nad ostalim bibliskim događajima. Ikonostas potiče iz vremena istog kao i crkva.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Prenosom moštiju sv. vladike Nikolaja iz Amerike u Lelić, lep ikonostas i živopis, novopodignute verske i druge građevine u porti i van nje, stvorili su neophodnost pretpostavke za promenu duhovnog režima crkve.

Idejom da se crkva u Leliću pretvori u manastir se nosio Njegovo preosveštenstvo Lavrentije. Punih pet godina vršene su pripreme za realizaciju ove ideje. Najveći problem bio je nedostatak monaha. Rešenje je nađeno u prelaznom karakteru, po kome bi bratstvo manastira Kaona preuzelo upravu nad manastirom Lelić. Manastir Lelić je postao metoh manastira Kaone.

Odluku o pretvaranju lelićkog parohijskog hrama u manastir Lelić pročitao je episkop zvorničkotuzlanski Vasilije, 12. maja 1996. godine. Tog dana Lelić je obeležavao dvostruki jubilej: 40 godina od upokojenja vladike Nikolaja i pet godina od prenosa njegovih moštiju iz Amerike u Srbiju. Svečana sveta liturgija je obavljena u manastirskom dvorištu, u prisustvu 6.000 vernika. Svetu liturgiju je vršio Njegova svetost patrijarh srpski gospodin Pavle sa brojnim episkopima.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Strašni sud,freska u crkvi Svetog Nikole,manastir Lelić.

– Još kao episkop žički i ohridski, vladika Nikolaj je stekao ugled ne samo nenadmašnog bogoslova i pisca, već i istaknutog narodnog dušebrižnika i prosvetitelja. I danas je aktuelno ono što je on pre 70 i 80 godina pisao, propovedao i zborio o veri, obrazovanju, politici, nasilju, toleranciji, državnim vođama. Bio je u svemu jednostavan i nedvosmisleno jasan. I proročki je mnogo toga pogodio što će sve zadesiti naš narod kako na kraju 20. tako i u novom veku. Uz sve drugo, nesporne su i njegove isceliteljske moći, posebno za one koji tome priđu s verom. Eto onda i objašnjenja zbog čega tolike reke poklonika dolaze u pohod manastiru Lelić i njegovom svetitelju vladici Nikolaju – kaže arhimandrit Avakum, starešina manastira, ili kako on voli da naglasi, čuvar moštiju sv. Nikolaja.

Pored ostalog, brojni vernici koji ovde dolaze iz svih bivših jugoslovenskih republika, pravoslavnih zemalja iz regiona i ponajviše Rusije, zadivljeni su podatkom da je malo selo Lelić dalo čak tri episkopa, Nikolaja Velimirovića, njegovog sinovca Jovana i episkopa Artemija, koji se neumorno bori za očuvanje srpskih svetinja i naroda na prostoru Kosova i Metohije.

Posebno ushićenje i osećaj za sve njih predstavlja i to što su mošti, odnosno zemni ostaci sv. Nikolaja, očuvane u celosti. Celivati se mogu tokom nedeljnog bogosluženja, ali na zahtev vernika i u drugim prilikama.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
Mošti Svetog Vladike Nikolaja u manastiru Lelić kod Valjeva

– Sve je na ovom svetom parčetu zemlje u božjem proviđenju i skladu. Crkvu, odnosno sada manastir u kojem se nalaze svete mošti, sagradio je sam Nikolaj i to na svom imanju. Njegovim delima i poukama, jasno se primećuje, napajaju se sve generacije bez obzira na obrazovanje i socijalni status. Ono što raduje jeste da u Lelić dolazi sve veći broj mladih ljudi, vraćajući se veri na pravi i iskren način. Za sve to vreme manastir ide putem Žiče, Studenice, Dečana i drugih pravoslavnih svetinja – veli protosinđel Georgije, sabrat manastira, pri tom dodajući da se lelićkoj svetinji od pre koju godinu može prići asfaltnim putem, da su sagrađena tri velika parkirališta, odnosno manastirski konak koji može prihvatiti i do 100 poklonika i posetilaca. Međutim, sa lepšim danima, baš kao u Ostrogu, mnogi vernici žele da u blizini svetinje zanoće pod vedrim nebom.