Bezimeni grad

Davno izgubljeni gradovi, od Pompeje do Maču Pikčua, u moderna vremena su postali rudnici blaga za arheologe i već decenijama omiljene atrakcije miliona turista. Ali, i u Srbiji takođe ima neverovatnih otkrića iz prošlosti.

1) Gradina na Jelici - Bezimeni grad

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Trodimenzionalna rekonstrukcija Gradine

 

- Nastanak: Osnovan u 6. veku, najverovatnije za vreme vladavine cara Justinijana.
- Nestanak: Najkasnije početkom 9. veka
- Novi život: Prva poznata interesovanja za ostatke na putu Čačak - Dragačevo potiču iz 1865. godine, a dve godine kasnije obišao ih je dr Janko Šafarik i sačinio manji izveštaj.
- Kako ga posetiti: Nalazi se desetak kilometara jugozapadno od Čačka, ali još nije pretvoren u arheološki park.

Na jeličkom visu i prostoru od 22 hektara bilo je podignuto čak pet hramova, uz niz svetovnih građevina, kuća magacina i radionica. Pet crkava, četiri zidane grobnice, stotinu pojedinačnih grobova i ostaci vojne i narodne arhitekture svedoče ne samo o romejskoj, već i o germanskoj populaciji.

Natpis na latinskom ukazuje da jedna bazilika potiče s kraja 4. ili iz prve polovine 5. veka, a neophodno je istaći i postojanje krstionice u jednoj od bazilika. Tako se nagoveštava da je grad nepoznatog imena mogao biti i sedište episkopije.

Grad na Jelici bio je osnovan u 6. veku, najverovatnije za vreme vlade cara Justinijana, postavši centar svog regiona, možda u većoj meri nego što je Čačak danas.

Među prvim nalazištima je u Srbiji koja su pobudila interesovanja istraživača starina, a prva poznata interesovanja za ostatke na putu Čačak - Dragačevo potiču iz 1843. godine kada je pisar Sreza dragačevskog Sreten Protić sačinio prepis jednog rismkog natpisa sa Gradine posvećenog boginji Dijani.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Fotografija ranohrišćanskog relikvijara (mostohranilnice)
slučajno nađenog na Jelici tridesetih godina 20. veka

Bedeme grada su ojačavale kule, a u grad se ulazilo kroz najmanje dve kapije. Krajem 6. ili početkom 7. veka grad je spaljen u silovitom požaru koji je, verovatno, posledica avarskih ili slovenskih napada tokom slovenskog naseljavanja Balkanskog poluostrva.

- Zanimljivo je da je posle kratkog vremena spaljeni grad ponovo naseljen. Nova populacija, koja je uglavnom koristila grnčariju izrađenu na način tipičan za Slovene, boravila je u njemu približno do prelaska iz 8. u 9. vek i najdalje početkom 9. veka u njemu se prekida život - kaže profesor dr Mihailo Milinković, koji već skoro 30 godina vodi istraživanja na ovom lokalitetu.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Objekat VI - Na jeličkom visu i prostoru od 22 hektara bilo je podignuto
čak pet hramova, uz niz svetovnih građevina, kuća, magacina i radionica

Bezimeni ranovizantijski grad bi posle godina istraživanja trebalo da bude pretvoren u arheološki park.

Izvor: Blic, Autor: S. Šulović

3) Damastion - Srebrni grad Aleksandra Velikog?

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Sve više ima razloga za pretpostavku da se Damastion nalazio u dolini Južne Morave

- Nastanak: Otkriveni su ostaci urbanog naselja iz 4. veka pre nove ere.
- Nestanak: Prve decenije 3. veka pre nove ere.
- Novi život: U arheološkoj literaturi je poznat od 1966. godine, a istražuje se od 2001. godine.
- Kako ga posetiti: Lokalitet se nalazi u selu Kruševici kod Bujanovca. Organizovano vođenje ne postoji, ali posetioce tokom jula i avgusta, kada su u toku istraživanja, istraživači mogu povesti u obilazak lokaliteta.

Naselje je bilo izgrađeno prema grčkom modelu i sve vreme postojanja održavalo je bliske veze sa Makedonijom i Grčkom. Mlađi horizont pripada nalazima iz 2. ili 1. veka pre nove ere, kada su Kelti - Skordisci i drugi balkanski varvari napuštenu akropolu iskoristili kao važno uporište u svojim pljačkaškim pohodima prema Makedoniji i Grčkoj.

Prema dosadašnjim rezultatima, naselje je zahvatalo oko pet hektara i bilo je smešteno na dominantnom mestu u blizini važne komunikacije koja je moravsko-vardarskom dolinom povezivala srednju Evropu sa Grčkom.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

U srcu Balkana, daleko od tada "civilizovanog sveta",
otkriveni su delovi urbanog naselja građenog po grčkim uzorima

Pokazalo se da su u srcu Balkana, daleko od tada "civilizovanog sveta", otkriveni delovi urbanog naselja, građenog po grčkim uzorima, koje je procvat doživelo u vreme Filipa Makedonskog i njegovog sina Aleksandra Velikog.  Stanovništvo je koristilo sve savremene tekovine načina života za to vreme. Živeli su po principima koji su već bili definisani u grčkim gradovima u Egeji i Joniji.

Damastion je bio grad na centralnom Balkanu, retko se pominje u izvorima i to samo u kontekstu kopanja srebra i veza sa egejskom obalom tokom 4. veka. Pominje ga antički geograf, filozof i istoričar Strabon, ne navodeći njegovu tačnu lokaciju.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete


U okolini Krševice, kako svedoče i toponimi, bilo je dosta rudnika olova i srebra koji su se koristili od najstarijih vremena do Sasa, pa i kasnije. Na Krševici je nađen i srebrni novac "damastion".

U naseobini koja ima sve odlike urabnog naselja živelo se luksuzno. Nađena je luksuzna keramika, po amforama se vidi da je vino i maslinovo ulje ovde dopremano sa Tasosa i iz Mende, a zauzvrat je na jug putovalo srebro.

Sve više ima razloga za pretpostavku da se Damastion nalazio u dolini Južne Morave, na mestu lokaliteta Kale u Krševici, ali konačni odgovor pružiće samo dalja iskopavanja. Lokalitet je izuzetno važan.

Izvor: Blic, Autor: S. Šulović

5) Viminacijum - glavni grad rimske provincije

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Viminacijum, rimski legijski logor na vrhuncu slave


- Nastanak: Naselje je dobilo gradski status u prvoj polovini drugog veka, u vreme vladavine rimskog cara Hadrijana, najverovatnije 117. godine.
- Nestanak: Razoren je sredinom 5. veka u najezdi Huna. Grad više nikad nije bio obnovljen, ali je ustanovljeno vojno uporište u 6. veku, u vreme vladavine cara Justinijana.
- Novi život: Krajem 17. veka Viminacijum posećuje grof Marsilji koji svoja zapažanja objavljuje 1726. godine. Prva iskopavanja radi Mihajlo Valtrović tek krajem 19. veka.
- Kako ga posetiti: Autobusom je moguće doći do Požarevca, a onda lokalnim prevozom do Termoelektrane Kostolac B koja se nalazi u blizini arheološkog parka. Udaljenost od Beograda je 95 kilometara; Autoputem E-75, 35 km posle odvajanja za Požarevac. Kontakt telefoni: 062/669013 i 062/232209.

Sela Stari Kostolac i Drmno, na 13 kilometara od Požarevca, leže na ostacima antičkog grada Viminacijuma, glavnog grada rimske provincije Mezije Superior, u kasnoj antici provincije Mezije Prime.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete


- Iskopavanja Viminacijuma dala su značajan doprinos za razumevanje organizacije naselja sa brojem stanovnika koji je ekvivalentan današnjem Beogradu. Ovaj rimski grad je bio prestonica provincije, administrativni, vojni, trgovački i industrijski centar. Imao je status prvo municipiuma, a zatim i kolonije, odnosno grada sa punom autonomijom. Pored se nalazio kastrum ili legijski logor, jedan od dve najveće fortifikacije u provinciji i centralna tačka u odbrani mezijskog Podunavlja - kaže arheolog dr Miomir Korać.

Veličina i značaj Viminacijuma posledica su više činjenica, od kojih svakako treba pomenuti bogato zaleđe u dolini Mlave, ali i izuzetno povoljan geografski položaj, kako u sistemu odbrane severnih granica Carstva, tako i u spletu komunikacija i trgovinskom prometu.

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Mnogi rimski imperatori su prošli kroz Viminacijum ili su u njemu boravili

Na istraživanju rimskog grada i vojnog logora radi interdisciplinarni tim, a njihova želja je da trgovi i hramovi, pozorišta i hipodrom, kupatila, ulice i četvrti grada izrone iz oranica u kojima su se vekovima nalazili i postanu deo svetske i naše kulturne baštine.

Izvor: Blic, Autor: S. Šulović