Golden Homolje Set za ispiranje zlata

Autor Tema: Srednjovekovne zastave Nemanjića  (Pročitano 3971 puta)

Van mreže Konstantin

  • Opšti urednik
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1529
  • Ugled: +137/-1
  • Pol: Muškarac
Srednjovekovne zastave Nemanjića
« poslato: 25.10.2013. 19:37 »
Zastave Nemanjićke Srbije, dok je bila županija, potom kraljevina, a potom i carevina, ostale su nam tek delimično zabeležene u istorijskim izvorima, kao eksponati u crkvenim ili muzejskim istorijskim postavkama.

Značaj stega-zastave u srednjovekovnim vojskama

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Carska dinastička zastava Nemanjića (1345-1371)

Zastave-stegovi, bili su obeležja svih vojski u srednjem veku, pa tako i srpske, u kojoj je na čelu vojske bio veliki župan (potom, kralj, i na kraju car), a njemu podređeni komandanti bili su najpre vojvode, a potom i kraljevi, despoti, itd., a o čemu nam upravo govori u svom radu „Istorija Srba“, češki istoričar Konstantin Jireček

U Dubrovačkom arhivu, Jiriček nam nalazi još podataka, koji govore o značaju zastava u vojnim pohodima, te tako navodi jedan događaj, zabeležen u ovom gradu:
„Vlastela Prodaša, Vladimir i Vitomir provalili su iznenada, 1323, s vojskom i zastavama (cum gonfalonibus) iz Konavala, Trebinja i Dračevice u dubrovačke doline Rijeke i Zatona, te su se, još istoga dana, vrnuli nazad s velikim plenom, goneći stoku i noseći sobom čohu i još druge stvari.“.

Vojvode su uvek bile prisutne u vojnoj komandnoj hijerarhiji Srba, i to u samom vrhu iste.

Istoričar Stojan Novaković nam objašnjava da su upravo te vojvode, u srednjem veku nazivali „stegonoše“ (lat. vaxillifer), jer je svaki vojskovođa imao svoj steg-zastavu, po kojoj je bio prepoznatljiv, kako on, tako i njegova vojna formacija.

Stegonoša (istaknuti komadant) nije nosio zastavu, već mu je ista samo predavana kada bi preuzeo neki vojni položaj.

U srednjem veku bila je velika sramota izgubiti „steg“, pa su se iz tog razloga takvi događaji uvek beležili od strane ondašnjih hroničara.

Kada je kralj Srbije Stefan Uroš I, potučen u ratu sa Mađarima 1268. godine, ostalo je zabeleženo u popisu ratnog plena (pravljenog na mađarskom dvoru u Budimu) da istaknuto mesto u istom zauzimaju „kraljev steg“ i krst od zlata ukrašen biserima i dragim kamenjem.

Nešto slično, desilo se u bici kod Nikopolja 25. septembra 1398. godine, u sukobu između krstaške vojske (Mađari, Nemci, Francuzi, Srbi, Holanđani, Česi, Španci, Poljaci, i Italijani iz Venecije i Đenove) koju je predvodio kralj Mađarske Žigmund Luksemburški, sa vojskom osmanlija (Turci, Arapi, Srbi i Grci), koju je predvodio lično Bajazit I.

Već gotovo realizovan turski poraz pretvoren je u njihovu pobedu ulaskom u bitku 1.500 „teško oklopljenih srpskih konjanika“ (vitezova), koje je predvodio tadašnji turski vazal Stefan Lazarević.

Stefan je napao '„mađarski steg“' kralja Žigmunda, koji je nosio najistaknutiji kraljev plemić Nikola II Gorjanski, muž njegove rođene sestre Teodore Lazarević. Odmah po ovom događaju izbila je panika u krstaškim redovima, jer je pad stega u ruke neprijatelja značio najčešće poraz i smrt vladara.

Inače, sve gore izneto o bici kod Nikopolja, zabeležio je 1427. godine, njen direktni učesnik nemački plemić, vitez i hroničar Johanes Šiltberger (1380-1440).

Van mreže Konstantin

  • Opšti urednik
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1529
  • Ugled: +137/-1
  • Pol: Muškarac
Odg: Srednjovekovne zastave Nemanjića
« Odgovor #1 poslato: 25.10.2013. 19:43 »
Ratna zastastava Nemanjića

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
  Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Ratna zastava Nemanjića (sa dužim kracima)                                    Ratna zastava Nemanjića (sa kraćim kracima)

Najstariji sačuvani podaci o bojama srpske zastave, odnose se na steg (zastavu) koji je u Dubrovniku (lat. Ragusium) ostavio Stefan Vladislav.

Prema dubrovačkom dokumentu iz 1281. godine, koji sadrži opis dragocenosti i predmeta koje su u trezoru u Dubrovniku ostavili na čuvanje sin kralja Vladislava župan Desa i udovica (srpska kraljica) Beloslava, zastava je bila od crvene i plave svile: „vexillium unum de zendato rubeo et blavo“; ali u ovom spisu sama zastava nije podrobnije opisana.

Upravo ovu srpsku zastavu opisivao je i poznati slovenački istoričar prof. dr Gregor Čremošik (1890-1958), i nešto kasnije beogradski istoričar umetnosti dr Verena Han.

Depozit porodice kralja Vladislava, bio je smešten u pet kovčega, i po popisu iz gradskog Dubrovačkog arhiva sadržavao je:

  -  dve platnene zavese izvezene svilom,
  -  pamučnu zavesu kao zaklon od sunca,
  -  122 srebrna tanjira,
  -  20 srebrnih zdela,
  -  14 komada zlatnog posuđa,
  -  crveno-plavu ratnu zastavu,
  -  tri ženske zlatom ukrašene košulje,
  -  10 kraljevskih haljina,
  -  kraljevskih znamenja.

Ovde spomenuta ratna zastava kralja Vladislava, izrađena u crveno-plavoj boji, spominje se još 1867. godine, i nalazi se u Dubrovniku.

Sudbina drugih delova Vladislavljeve „poklade“ nije pouzdano utvrđena, ali se neki delovi pojavljuju u Dubrovačkom muzeju, doduše, sa legendom da pripadaju nekom drugom vladaru ili istorijskoj ličnosti.

Van mreže Konstantin

  • Opšti urednik
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1529
  • Ugled: +137/-1
  • Pol: Muškarac
Odg: Srednjovekovne zastave Nemanjića
« Odgovor #2 poslato: 25.10.2013. 19:50 »
Dinastička zastava Srpskog kraljevstva Nemanjića (1217-1345)

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
                                                                           Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Kraljevska dinastička zastava Nemanjića (verzija na zlatnoj podlozi)        Kraljevska dinastička zastava Nemanjića (verzija na beloj podlozi)

Jedan od standardnih oblika vladarskih zastava u srednjem veku bio je steg (zastava), odnosno preciznije rečeno: svilena ili platnena tkanina sa simbolima plemićke-vladarske porodice (dinastije) kvadratnog oblika, koja je postavljena na koplje, a u nekim slučajevima i na koplje sa konzolom (sa gornje strane), radi održavanja oblika kvadratne zastave.

Zastava, koju su nosili kraljevi Srbije (iz roda Nemanjića) bila je obeležena heraldičkim simbolom crvenog dvoglavog orla (raširenih krila) na podlozi zlatne boje (a ponekad i na beloj).

Grb srpske države (crveni dvoglavi orao na beloj podlozi iznad prestonog grada Skoplja), koju je uspostavio car Stefan Dušan, prvi put možemo videti na pomorskoj karti (portolan), koju je izradio 1339. godine, Đenovljanin Angelino Dulcert (Angelino de Dulceto/Dulceti ili Angelino de Dalorto) na Majorci, gde je emigrirao između 1320-1330, i (veoma brzo) postao jedan od osnivača čuvene „Majorkanske kartografske škole“.
Ova karta se danas čuva u Parizu.

Car Dušan je bio nesporno moćan i ugledan vladar, koji je u svom ličnom okruženju imao gardu sastavljenu od vitezova-plemića iz Nemačke i Španije, te je logično da je pratio i trendove po pitanju zastava (stegova) i banera, kakvi su se mogli sretali u ondašnjoj zapadnoj Evropi.

Nažalost, ostalo nam je svega par ilustracija njegovih zastava, kao i dve, koje su do danas sačuvane u manastiru „Hilandar” na Svetoj Gori.

Van mreže Konstantin

  • Opšti urednik
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1529
  • Ugled: +137/-1
  • Pol: Muškarac
Odg: Srednjovekovne zastave Nemanjića
« Odgovor #3 poslato: 25.10.2013. 20:01 »
Ratne zastave Nemanjića koje se čuvaju na Hilandaru

Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete
                                                              Gosti ne mogu videti slike, molimo Vas da se registrujete ili ulogujete

Ratna zastava cara Dušana, koja se čuva u manastiru „Hilandar“              Ratna zastava cara Dušana, koja se čuva u manastiru „Hilandar“

U bogatoj riznici srpskog manastira „Hilandar“, na Svetoj Gori, nalaze se i dve zastave, koje se pripisuju caru Dušanu.
Od pomenutih zastava jedna se koristi tokom litije, a druga ne , mada su obe u stvari klasične „ratne zastave“ (troglastog tipa), koje su se koristile u srednjem veku..

Prvi koji nam je skrenuo pažnju na ovo jeste Dimitrije Avramović (1815-1855), srpski slikar i pisac, koji je prilikom posete Svetoj Gori, opisao zastavu koju je tamo video.

Avramović je primetio da je zastava skinuta sa originalnog (verovatno crveno obojenog) koplja.

Istu zastavu, kasnije je podrobnije opisao arhitekta Petar-Pera J. Popović (1873-1945), koji nam daje i tačnije podatke o istoj (boje i dimenzije).

Zastava je trouglastog oblika, od tankog svilenog platna, sastavljena iz šest pola narandžaste, zelene i žute boje.

Popović nije potpuno objasnio tkaninu, jer je ponekad naziva svileno platno, a opet na drugom mestu svila.

Deo polja na zastavi je naknadno dodat (na delu narandžastih polja), a zabeležio je i da je zastava radi boljeg čuvanja aplicirana na obično platno.

Žuta svila ima ornamente u tkanju, a na zelenom polju apliciran je šestokraki ili dvostruki krst od „neke zlatotkane tkanine“.
Utvrđivanju približnog datuma nastanka zastave, mogu da posluže ornamenti na žutoj svili, po principu analogije sa već od ranije datiranim srednjovekovnim tekstilom.

Međutim, čak i sam oblik ovog barjaka govori o njegovoj starosti, jer se na srednjovekovnom novcu često mogu videti prikazi troglasti barjak, tj. zastava.

Druga zastava koja se čuva u Hilandaru, a koja po tradiciji takođe pripada vremenu cara Dušana pa je čak i oblikom slična već opisanoj prethodnoj zastavi.

Ona je u upotrebi kao litijski barjak (ima versku ulogu), a ovde će biti opisana prema dokumentaciji Istorijskog muzeja Srbije.
Reč je o trouglastom barjaku, sastavljenom od četiri polja, koja su od čiste svile i koja se od vrha postepeno šire.

Spoljna ivica duga je 400cm, druga donja, ima 220cm, a ivica uz koplje je dužine 267cm.

Na vrhu zastave je polje od crvene svile širine 60cm, sa apliciranom belom trakom.

Drugo polje, široko 50cm, ima, u osnovi boje prirodne svile sa naizmeničnim trakama u tkanju, koje su sačinjene od belih i crvenih pravougaonika.

Tehnika tkanja ove svile deluje neobično.

Verovatno su beli i crveni pravoguaonici tkani s debljom potkom, tehnikom prebiranja osnove (klečanjem).

Izuzetno precizna izrada tih ornamenata i način postizanja njihovih boja, podsećaju na tehniku rastera u slikarstvu i doprinose da zastava ima poseban vedar izgled.

Treće polje je od prirodne žute svile širine 57cm, a na sredini ovog polja apliciran je ravnokraki krst, od nešto tamnije žute svile, koja je skupljena, pa izgleda da je krst koso postavljen.

Četvrto polje ove zastave, sastoji se od dve pole pomenute svile sa trakama, naizmenično, crvenim i belim, koje imaju dekorativnu namenu.

Uz najdužu ivicu zastave našivene su guste bledozelene rese i posebna žuta traka od grubljeg platna, na kojoj se uočavaju tragovi ukrasnog veza, sa stilizovanim cvetovima.

S donje strane zastave aplicirane su (pored bele trake) i žute rese, koje su najvećim delom propale.

Druga strana zastave je bez krsta, a uz njenu najdužu ivicu (uz rese) aplicirana je zelena platnena traka.

Na trećem i četvrtom polju zastave ima većih oštećenja.

Koplje zastave je drveno, okruglo, sa tragovima crvene boje.

Pri dnu koplja su kvadratni ispusti, na kojima su crvenom i zelenom bojom oslikani razni motivi (sunce, riba, rombovi i kružići).

Van mreže Konstantin

  • Opšti urednik
  • Heroj
  • *****
  • Poruke: 1529
  • Ugled: +137/-1
  • Pol: Muškarac
Odg: Srednjovekovne zastave Nemanjića
« Odgovor #4 poslato: 25.10.2013. 20:14 »
Crveni dvoglavi orao kao dinastički, nacionalni i državni simbol Srba

Srpski dvoglavi orao se prvi put javlja na odeždi kneza Miroslava Zavidovića krajem 12. veka, tj. isti ne potiče iz Romeje (Vizantije), jer je Romeja sve do druge polovine 13. veka koristila jednoglavog orla, na svom grbu.

Može se reći da je vremenski period od stotinak godina delio prihvatanje oznake dvoglavog orla u Srbiji od prvih primera dvoglavog orla u Vizantiji.

Naime, prvi vizantijski dvoglavi orlovi datiraju iz perioda kada je Mihael VIII Palaiologos (1223-1282), car Romeje (vladao: 1259-1282) iz latinskih ruku povratio Konstantinopolis na čijim su zidinama Latini već bili ustalili upotrebu crnog dvoglavog orla na žutoj podlozi.

Srpska srednjovekovna država celim tokom svoga postojanja kao slobodna država (od Stefana Nemanje Zavidovića pa do definitivnog pada pod Turke 1459. godine) je imala samo dve heraldičke oznake, a to su bili crveni dvoglavi orao na beloj (ili zlatnoj) podlozi i štit sa krstom i ocilima/ognjilima. I jedan i drugi simbol Srbi su koristili pre Romeja.

Krst sa ocilima/ognjilima verovatno nikada nije bio zvanična heraldička oznaka slobodne srpske srednjovekovne države, pošto isti počinje da dominira u heraldičkom smislu tek po padu srpske države pod tursku vlast.

Indikativno je da je čak i u doba srpskog carstva, Srbija i dalje nosila heraldičku oznaku crvenog dvoglavog orla na belom, odnosno zlatnom štitu, s tim da je kao heraldička oznaka za novi kvalitet, tj. za srpsko Dušanovo carstvo, pridodat i beli dvoglavi orao na crvenoj podlozi.

Iz svega proizilazi da su crveni orlovi predstavljali i simbol državnosti kod Srba.

Odmah sa proglašenjem carstva Dušanov maloletni sin Uroš je proglašen za kralja i dodeljene su mu sve teritorije severno od Skoplja, što znači i teritorija središnje Srbije.

Stoga nimalo nije slučajno da su u crkvi Sv. Franje u Bergamu (Italija), prikazani i Dušan i Uroš i to tako da je prvom na grudima beli dvoglavi orao, a drugom je na grudima crveni dvoglavi orao.

Sa nestankom srpskog carstva postepeno prestaje i upotreba oznake carstva tj. belog dvoglavog orla na crvenoj podlozi, a crveni dvoglavi orao na beloj podlozi nastavlja da egzistira, kao jedina zvanična heraldička oznaka srednjovekovne Srbije, sve do njenog nestanka 1459. godine.